Op de middelbare school lazen we in 1980 tijdens de les moderne Duitse literatuur uit Exkurse in die Literatur en Moderne Literaturstunden (beide leerboeken uitgegeven door Thieme, Zutphen). Zo leerde ik de Duits(talig)e schrijvers van de twintigste eeuw kennen: Ilse Aichinger, Wolfgang Altendorf, Paul Alverdes, Wolfgang Borchert, Heinrich Böll, Siegfried Lenz, Maria Luise Kaschnitz, Wolfgang Hildesheimer, Ernst Wiechert en Hermann Hesse. Op mijn boekenlijst stonden Böll,Dürrenmatt, Hesse, Kafka en Lenz.

Nu ik aan het lezen ben in Gute Nacht Freunde dat ik afgelopen zondag in Maastricht kocht, komt mijn eerste kennismaking met de moderne Duitse literatuur 36 jaar geleden weer naar boven. Christoph Buchwald maakte een selectie van 25 boeken die hij een plaats op ons nachtkastje gunt. Voor mij is het een tweede kennismaking met de Duitse literatuur. Twaalf boeken zijn van 1980 of later en aangezien ik na de middelbare school de Duitse literatuur niet echt meer gevolgd heb, kom ik veel nieuwe namen tegen.

Wolfgang Hernndorf en Kristine Bilkau schreven met Tschick (2012) en Die Glücklichen (2015) twee bestsellers van formaat die kortgeleden ook in een Nederlandse vertaling verschenen en horen bij de jongste generatie. Van de oudere generatie is Wolfgang Koeppen (1906-1996) helemaal nieuw voor mij en ook Irmgard Keun (1905-1982) kende ik niet. Het eerste boek in de rij van aanbevelingen is overigens Doctor Faustus (1947) van Thomas Mann. In 1999 werd dit boek door 99 Duitse literatuurwetenschappers uitgeroepen tot een van de beste tien Duitse boeken van de twintigste eeuw.

Christoph Buchwald geeft een korte en compacte inleiding op vooraanstaande Duitse boeken die op ieders nachtkastje horen. Boeken die een idee geven van de buren, van hun land, geschiedenis, mentaliteit en van de verschillen in onze kijk op de wereld. Een belangrijk criterium is daarbij: het leesplezier. Cossee heeft een Nederlandse en een Duitse uitgever – Eva Cossée en Christoph Buchwald –, dus wordt er automatisch veel naar Duitsland gekeken. Hedendaagse Duitse auteurs evenals klassiekers worden gelezen en getoetst aan de vraag: Waar heeft de Nederlandse lezer iets aan, en wat verandert onze blik op de buren? Het panorama reikt van 1799 tot 2015, met onder meer: Georg Forsters ontsteltenis over het veel te laat verbieden van de slavernij in Nederland (Het vuur nog geenszins gedoofd); Wolfgang Koeppens woedende roman over de jonge Bondsrepubliek Duitsland met weer de oude gezaghebbers (De dood in Rome); Bernhard Schlinks beroemde verhaal over Hanna, die kapo wordt om haar analfabetisme te verbergen (De voorlezer); Maxim Leo’s familiegeschiedenis over drie generaties met hun uiterst verschillende dromen van de DDR (Rode liefde); Sherko Fatah’s actuele roman over een Iraakse vluchteling die in Berlijn ingehaald wordt door zijn verleden (We gaan als het donker wordt).
 
Bron: uitgeverijcossee.nl

Ik heb een hekel aan nationale hypes. Komt waarschijnlijk door mijn slechthorendheid. Hypes geven het gevoel mee te gaan met de stroom, erbij te horen. Als je er toch niet bij kunt horen, waarom zou je dan nog? Dus lees ik Stendhal als “iedereen” Tommy Wieringa of Peter Buwalda leest. En zou ik Tommy Wieringa of Peter Buwalda lezen als iedereen Stendhal zou lezen. Dus ik toon dezelfde gevoeligheid voor hypes als de massa, maar dan het negatief.

Vluchten kan niet meer.

Dus besloot ik mij over te geven. Met Michaela en het boekenweekgeschenk als treinkaartje stapte ik vanmorgen vroeg op de trein naar Maastricht, lang genoeg om Broer met gemak helemaal uit te lezen. Even helemaal erbij horen, bij die grootste familie van Nederland. (Vroeger was dat de TROS maar tegenwoordig is dat DWDD.) Soms is het fijn om je even tegen je principes te keren.

Esther Gerritsen schreef een ontroerend en vermakelijk miniatuurtje over een wat kille carrièrevrouw die een catharsis beleeft nadat haar broer door amputatie een been verliest en tijdelijk bij haar thuis komt wonen. Broer is eigenlijk één dialoog vol fijne psychologische waarnemingen die vaak even pijnlijk als grappig zijn.

In Maastricht aangekomen, bezochten we als eerste de basiliek van de Onze Lieve Vrouw “Sterre der zee” waar de Mis net begonnen was. We waanden ons even in Frankrijk of Italië. Het romaanse koor met een mozaïek van de Moeder Gods in de apsis ademt een Byzantijnse sfeer. Even in de schoot van de Moederkerk en de Traditie. In het Westen werd gisteren Palmpasen gevierd (in de Orthodoxie was het overigens pas de eerste Zondag van de Grote Vasten.) Daarna liepen we naar de Sint Servaas waar we het staartje van de Mis meekregen én een takje buxus.

Weer buiten op straat konden we het bewijs zien van de cijfers die het rapport God in Nederland onlangs presenteerde: 82% van de Nederlanders komt nooit of zelden meer in een kerk en 14% gelooft in een persoonlijke God. Je zou het ook anders kunnen formuleren: 82% van de Nederlanders gelooft in de koopzondag.

Om de Boekenweek op een passende wijze af te sluiten, bezochten we de Hoogmis in de Dominicanen met Twan Huijs. Ik kocht nog snel even het Boekenweekessay Gute Nacht Freunde voor op het nachtkastje. Nu hoorde ik er helemaal bij. Op onze terugreis las ik nog hoe het afliep met Broer (en vooral met Zus), een happy end! Voldaan stapte ik om tien uur het bed in. Het was mooi geweest, maar morgen ga ik weer verder met Stendhal en voorlopig geen koopzondag meer.

Sterre der zee | Dominicanen