Categorie archief: Rusland

De Krimoorlog [ 5 ]

Engelse spotprenten

De Krimoorlog (1853-1856) was de eerste industriële oorlog uit de geschiedenis en ook de eerste oorlog waarin de massamedia een rol speelden, met name in Engeland. Door moderne telegraafverbindingen bereikte het nieuws uit de Krim binnen enkele uren Londen. Twintig jaar eerder zou dit nog enkele dagen geduurd hebben. De telegraaf wordt soms wel eens het Victoriaanse internet genoemd. Op 29 juli 1858, twee jaar na het einde van de Krimoorlog, werd de eerste trans-Atlantische telegraafverbinding gelegd tussen Engeland en Amerika.

Naast de oorlogsverslaggeving werkten ook fotografen en tekenaars mee om de Krimoorlog in beelden te verslaan. Roger Fenton maakte foto’s op de Krim. Deze konden nog niet in kranten worden afgedrukt, maar werden omgezet naar staalgravures. Wat Harper’s Weekly (1857-1916) was voor de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) was Illustrated London News (1842-1971) voor de Krimoorlog. Een ander blad dat de oorlog becommentarieerde, was het satirische magazine Punch (1841-1992). Het blad publiceerde vooral spotprenten.

punch
Tekenaars als Charles Samuel Keene stelden Rusland voor als een “onschuldige” beer die de Turkse kalkoen probeerde te verslinden.
punch
Toen het tij keerde en de Russen zélf veren moesten laten, veranderde de beer in kaalgeplukte tweekoppige kip.
punch
- “well Jack, here’s good news from home. We’re to have a medal.”
- “That’s very kind. maybe one of these days we’ll have a goat to stick it on!”

De Krimoorlog [ 4 ]

het ultimatum van de westerse grootmachten aan Rusland

De huidige situatie waarin Rusland zichzelf ziet als de beschermer van de Krim lijkt enigszins op de situatie na de Achtste Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829). Rusland stelde zich toen op als de beschermheer van de Donauvorstendommen.

Tsaar Nicolaas I beschouwde
zichzelf als de beschermer
van alle orthodoxe christenen.

Moldavië en Walachije waren na de Achtste Russisch-Turkse Oorlog een protectoraat van Rusland geworden. De bevolking was grotendeels christelijk en Tsaar Nicolaas I beschouwde zichzelf als de beschermer van alle orthodoxe christenen. In het Verdrag van Adrianopel had hij er bovendien voor gezorgd dat Servië definitief onafhankelijk werd. Op de Balkan werd er tussen Rusland en orthodoxe volkeren een religieuze bloedband gesmeed. Tot op de dag van vandaag is met name de de broederschap tussen Russen en Serviërs bijzonder hecht. Op de Balkan wordt de geestelijke kern van het politieke panslavisme gevormd door het orthodoxe christendom.

kaartje_Balkan1853
Servië en de Donauvorstendommen Walachije en Moldavië kregen met het Verdrag van Adrianopel (1829) hun onafhankelijkheid van het Ottomaanse Rijk. Rusland mocht de protector zijn van de Donauvorstendommen tot grote ergernis van Oostenrijk. De West-Europese grootmachten zagen de Russische invloed op de Balkan steeds groter worden, waardoor het bondgenootschap uit 1815 tenslotte uit elkaar viel.

Begin juli 1853 werden de protectoraten Moldavië en Walachije door Russische troepen bezet. De sultan die een opmars naar Constantinopel vreesde, verklaarde Rusland op 4 oktober 1853 de oorlog. De eerste gevechten vonden in oktober en november plaats tussen de Ottomaanse en de Russische vloot in de Zwarte Zee. Op 30 november 1853 werd de Ottomaanse vloot bij Sinope vernietigd. Het zag er naar uit dat Rusland het Ottomaanse Rijk met het nieuwe Phaixhans-kanonnen verpletterd zou verslaan. Engeland en Frankrijk grepen in om de Russische expansie een halt toe te roepen. Ze steunden het Ottomaanse Rijk, eerst diplomatiek en daarna ook militair.

Op 27 februari 1854 stelden ze een ultimatum: Rusland moest vóór 30 april de Donauvorstendommen ontruimd hebben. Tsaar Nicolaas I reageerde niet. Op 20 maart staken Russische troepen zelfs de Donau over. Deze provocatie bracht Engeland en Frankrijk ertoe om Rusland een week later de oorlog te verklaren. Toch braken er de eerste maanden nog geen grote gevechten uit en in de zomer van 1854 leek er tussen de grootmachten nog vrede mogelijk.

The War on the Danube
Op 6 mei 1854 heette de Krimoorlog in Engeland nog The War on the Danube

Nu Londen en Parijs aan Rusland de oorlog hadden verklaard, stelden Wenen en Berlijn zich defensief op. Rusland was voor Oostenrijk en Pruisen een belangrijke bondgenoot geweest tegen Napoleon. Oostenrijk mobiliseerde in april 1854 in Galicië en Transsylvanië tegenover het door Rusland bezet gehouden Moldavië en Walachije. Op 3 juni stelde Oostenrijk een ultimatum aan Rusland om zijn troepen terug te trekken. Ondertussen hadden Oostenrijk en het Ottomaanse Rijk in juni een verdrag gesloten, waarin bepaald was dat Oostenrijk tot het einde van de oorlog de Donauvorstendommen bezet mocht houden!

Op 8 augustus begon Rusland aan de ontruiming van de Donauvorstendommen. Maar de bezetting van de monding van de Donau (Bessarabië) door Rusland sneed de levensader van het Habsburgse Rijk af van de Zwarte Zee. In Wenen werden door de grootmachten onder leiding van Oostenrijk nóg drie eisen gesteld:

1. Rusland moest afstand doen van haar protectoraat over de Donau-vorstendommen;
2. Daarnaast moest Rusland afstand doen van elk recht zich te mengen in Ottomaanse aangelegenheden namens het orthodoxe geloof;
3. De London Straits Convention (1841) moest worden herzien;
4. Alle landen hadden recht op vrije doorgang door de monding van de Donau.

Tsaar Nicolaas I weigerde op deze eisen in te gaan en daarmee hielden alle diplomatieke wegen op. De politiek zou met andere middelen voortgezet worden. Met het definitieve breken van het bondgenootschap uit 1815 brak in augustus 1854 de Krimoorlog uit.

illustrated london news
In Engeland was het oorlogsnieuws in kranten als Illustrated London News dagelijks te volgen. Via moderne telegraafverbindingen bereikte het nieuws uit het Zwarte Zeegebied in enkele uren Londen.
Bessarabië
 
BessarabiëIn 1806 veroverde Rusland het gebied tussen de Dnjestr en de Proet op Moldavië en het Ottomaanse Rijk: Rusland had als opkomende grootmacht in de achttiende eeuw al verschillende eerdere pogingen gedaan dit bruggenhoofd richting Constantinopel te veroveren en de verovering verliep vrijwel parallel aan die van de Boekovina door Oostenrijk. De Russische verovering van 1806 werd in 1812 in de Vrede van Boekarest bekrachtigd. Rusland had hiermee meer dan de helft van het vorstendom Moldavië ingelijfd en noemde het gehele gebied Bessarabië. De hoofdstad was aanvankelijk Tighina en later Chisinau. Er volgde een intensieve russificatiecampagne. De Turkse en Tataarse bevolking van de Boedzjak, de steppe aan de Zwarte Zeekust was verdreven en in hun plaats verschenen Duitse kolonisten en orthodoxe Bulgaren en Gagaoezen van de Balkan.
 
Bron: nl.wikipedia.org

de Krimoorlog [ 3 ]

De Krimoorlog was een escalatie van de Elfde Russisch-Turkse Oorlog in 1853

Officieel begon de Krimoorlog in mei 1854 toen Engeland en Frankrijk de oorlog verklaarden aan Rusland. Zoals vaker het geval is bij een gewapend conflict tussen grootmachten, was de Krimoorlog een escalatie van een ander conflict. In oktober 1853 had het Ottomaanse Rijk de oorlog verklaard aan Rusland . De beide aartsvijanden waren op dat moment voor de elfde keer in driehonderd jaar met elkaar in oorlog: eenmaal in de zestiende eeuw, tweemaal in de zeventiende, viermaal in de achttiende en nu voor de vierde maal in de negentiende eeuw.

300 jaar Russisch Turkse Oorlogen
 
1. Russisch-Turkse Oorlog (1569-1570), eindigde met de Vrede van Constantinopel
2. Russisch-Turkse Oorlog (1676-1681), eindigde met de Vrede van Bachtsjisaraj
3. Russisch-Turkse Oorlog (1686-1700), eindigde met de Vrede van Constantinopel
4. Russisch-Turkse Oorlog (1710-1711), eindigde met de Vrede van de Proet
5. Russisch-Turkse Oorlog (1735-1739), eindigde met de Vrede van Nyssa
6. Russisch-Turkse Oorlog (1768-1774), eindigde met het Verdrag van Küçük Kaynarca
7. Russisch-Turkse Oorlog (1787-1792), eindigde met het Verdrag van Jassy
8. Russisch-Turkse Oorlog (1806-1812), eindigde met de Vrede van Boekarest
9. Griekse Onafhankelijkheidsoorlog
10. Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829), eindigde met het Verdrag van Adrianopel
11. Krimoorlog (1853-1856), eindigde met de Vrede van Parijs
12. Russisch-Turkse Oorlog (1877-1878), eindigde met de Vrede van San Stefano
 
Bron: nl.wikipedia.org

Dat de frequentie waarin Rusland en het Ottomaanse Rijk oorlog voerden was toegenomen, had alles te maken met de verzwakte positie van het Ottomaanse Rijk sinds het begin van de achttiende eeuw. In de achttiende eeuw verdreven de Russen de Ottomanen aan de noordzijde van de Zwarte Zee. In de negentiende eeuw werden ze nog verder teruggedreven en werden de Zwarte Zee, de Balkan en de Kaukasus strijdtonelen in de Russisch-Turkse oorlogen. Het Ottomaanse Rijk was de zieke man van Europa geworden.

zwartezee1855
de Zwarte Zee tijdens de Krimoorlog
De Balkan en de Kaukasus waren als het ware de gebalde vuisten van Rusland en het Ottomaanse Rijk. Maar er werd ook in de Zwarte Zee slag geleverd. Op 30 november 1853 versloeg de Russische vloot vanuit Sebastopol de Ottomaanse vloot in het daartegenover gelegen Sinope.
De Balkan en de Kaukasus waren als het ware de gebalde vuisten van Rusland en het Ottomaanse Rijk
Tijdens de Tiende Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829) waren Russische soldaten diep in het Ottomaanse Rijk doorgedrongen en stonden op een gegeven moment 65 kilometer van Constantinopel. Voor sultan Mahmut II zat er weinig anders op dan om vrede te vragen. Het resultaat was het Verdrag van Adrianopel (Edirne) op 14 september 1829. Hierbij kreeg Rusland de oostelijke oever van de Zwarte Zee en de Donaudelta. Bovendien moest het Ottomaanse Rijk de Russische souvereiniteit over Georgië en gedeelten van het huidige Armenië erkennen. Verder kreeg Servië autonomie en het Russische Rijk mocht Moldavië en Walachije tijdelijk bezetten, onder de waarborg van ‘welvaart’ en ‘volledige vrijhandel’ voor deze gebieden, totdat het Ottomaanse Rijk een grote schadeloosstelling had betaald aan het Russische Rijk.
 
Bron nl.wikipedia.org

nicolaasIDe strijd tussen de Russen en de Ottomanen was ook een strijd tussen christenen en moslims. Zo was de casus belli voor de Elfde Russisch-Turkse Oorlog de positie van de christenen binnen het Ottomaanse Rijk. Tsaar Nicolaas I (1825-1855) was niet alleen een autocraat maar ook een verdediger van het orthodoxe christendom. Rusland had alle redenen om zich zorgen te maken over de positie van de orthodoxe christenen onder de Ottomaanse heerschappij. Toch waren de motieven om de christenen in het Ottomaanse Rijk te beschermen niet enkelvoudig.

Want Rusland aasde intussen ook op de Balkan en nog zuidelijker, naar invloed in het Middellandse Zeegebied. De Russische ijver om de onderdrukte christenen op de Balkan te bevrijden, werd met name in Londen met argusogen bekeken. Tijdens de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog, verhinderden de Britten dat Rusland in Zuid-Oost Europa een bruggenhoofd konden aanleggen. De Griekse natiestaat die in 1832 ontstond, was van West-Europese makelij. Ook in Wenen bestond er diep wantrouwen tegenover de Russische hulp aan de onderdrukte christenen op de Balkan . Het was geen geheim dat Oostenrijk zich ook graag als bevrijder van de Balkan zag.

russoturkischwars
illustratie uit een Engels boek uit de 19e eeuw over de Russisch-Turkse Oorlogen

Zo zette de zieke man van Europa ongewild grote druk op het concert der grote mogendheden. Rusland en Oostenrijk hadden beiden belang bij de Balkan en Engeland streefde vooral machtsevenwicht na op het continent. De Elfde Russisch-Turkse Oorlog escaleerde omdat Rusland het Ottomaanse Rijk dreigde te verslaan. Na de Slag bij Sinope, waarbij de Ottomaanse vloot vernietigd werd, moesten Engeland en Frankrijk een halt toeroepen. Dit halt kwam met een oorlogsverklaring in mei 1854. De Krimoorlog was begonnen al duurde het nog tot september voordat de eerste gevechten op de Krim plaatsvonden.