De traditie van het Amerikaanse presidentenportret bestaat al ruim 200 jaar. Het begon in 1795 toen Gilbert Stuart het zgn. „Athenaeum„ portret van George Washington schilderde. Dit portret staat nog altijd op het ééndollarbiljet en is waarschijnlijk het meest gereproduceerde portret uit de geschiedenis. Het is een mooi verstild en psychologisch portret. George Washington kijkt met een minzame blik langs ons heen, ontoegankelijk als een sfinx.

Gilbert Stuart schilderde George Washington in 1795 en 1796 in totaal driemaal en maakte op basis van die drie „lifeportraits„ in zijn verdere loopbaan meer dan honderd portretten waar hij zeer goed voor betaald kreeg. Wanneer het waar is dat het portret de spiegel van de ziel is, heeft Stuart dus driemaal de gelegenheid gehad om in Washington’s ziel door te dringen.

De relatie tussen de eerste president van de Verenigde Staten en Stuart moet niet bijzonder hartelijk zijn geweest. In ieder geval vond de portretschilder Washington tijdens de sessies geen geduldig model. Voor de oud-generaal moet zijn officiële portret een verplicht nummer zijn geweest. Op Stuart’s portretten zie je steeds dezelfde afstandelijke man. Washington stierf in 1799, drie jaar nadat hij geportretteerd was.

Ruim tweehonderd jaar en 43 presidenten later heeft Amerika zijn eerste zwarte president. Barack Obama‘s portret oogt fris, helder, krachtig en vernieuwend en dat is precies de boodschap. Amerika’s Hoop in Bange Dagen. Yes we can!

Nee, dan het portret van zijn voorganger George W.Bush. In 2004 koos TIME magazine hem als Person of the Year en Daniel Adel maakte een vlot geschilderd portret voor de cover. Bush jr. is hier afgebeeld als de Grote Roerganger, een visionair die zijn blik over het volk heen in de verte richt. Alsof hij het licht ziet en de stem van God hoort.

Dat hij in werkelijkheid een grote zwarte olievlek zag en steeds meer protest hoorde, daar weet dit portret niets van. Zo werden in het verleden keizers en koningen geportretteerd, als visionaire geesten die boven hun volk staan. En dictators laten zich nog steeds zo afbeelden. Als ze tenminste geen peuter op hun arm houden.

Sfinx Washington [ W&V ]

De afgelopen twee jaar knipte ik een stapeltje columns uit uit De Volkskrant waarin regisseur Paul Verhoeven samen met zijn biograaf Rob Scheers een aantal klassiek geworden films bespreekt. Onlangs verschenen de 65 columns in boekvorm en zondag waren Verhoeven en Scheers in het programma Boeken te gast om over hun boek te praten. Dankzij de uitgeknipte columns kende ik de inhoud van Volgens Verhoeven dus al.

Bovendien was de regisseur twee jaar geleden uitgebreid aan het woord geweest in Zomergasten zodat ik al enigszins op de hoogte ben van zijn visie. Hij legde toen Jelle Brandt Corstius uit wat hij zo intrigerend vindt aan de film Lawrence of Arabia. Een echte Jezusfilm, volgens Verhoeven, net als de western Shane. Ook in een van zijn columns en in het gesprek met Wim Brands werd het meesterwerk van David Lean weer besproken.

De films in Volgens Verhoeven vormen geen canon, al komen er een aantal klassiekers in voor die ook in de AFI’s 100 years 100 movies list van het American Film Institute staan. Voor filmcritici is dat een gezaghebbende lijst en deze geldt meer als een canon dan de top 250 van imdb.com of moviemeter.nl die door een breed publiek wordt samengesteld.

Verhoeven brandt de klassieker Casablanca (nummer 3 op de AFI-lijst) ongenadig af: “Ik zie toch vooral een draak die al decennialang overschat wordt.” In zijn gesprek met Wim Brands werden er ook niet meer dan vijf woorden besteed aan Casablanca. wéll ging het tot mijn genoegen over
Vertigo van Hitchcock, de regisseur aan wie Verhoeven het boek opdraagt.

De selectie van Paul Verhoeven (1938) legt de nadruk op films uit de jaren vijftig en zestig. Hij selecteerde slechts zes films uit de laatste dertig jaar, waaronder The Artist, een ode aan de zwijgende film. Zelf zag ik dertig films uit zijn selectie. (hieronder in vet en cursief)

The Gold Rush (1925), The General (1926), La passion de Jeanne d’Arc (1928), Triumph des Willens (1935), Way out West (1937), Gone with the wind (1939), Casablanca (1942), Double Indemnity (1944), Ivan de Verschrikkelijke II (1946/58), A Matter of Life and Death (1946), The Third Man (1949), Rashomon (1950), Los olvidados (1950), Sunset Boulevard (1950), Strangers on a Train (1951), Viva Zapata! (1952), Shane (1953), Vera Cruz (1954), On the Waterfront (1954), Glimlach van een zomernacht (1955), Touch of Evil (1957), La règle du jeu (1957), Vertigo (1958), Ben Hur (1959), North by Northwest (1959), Some like it Hot (1959), La dolce vita (1960), Lávventura (1960), Ride the high country (1962), Jules et Jim (1962), Lawrence of Arabia (1962), Otto e mezzo (1963), Il vangelo secondo Matteo (1964), Doctor Zhivago (1965), La Battalglia di Algeri (1966), Belle de Jour (1967), The Stalking Moon (1968), Il giardino dei Finzo Contini (1970), Patton (1970), The French Connection (1971), The Godfather (1972/74), Scènes uit een huwelijk (1973), One Flew over the Cuckoo’s Nest (1975), Taxi Driver (1976), Annie Hall (1977), The Shining (1980), Das Boot (1981), Scarface (1983), The Terminator (1984), Schindler’s List (1993), City of God (2002), Das weisse Band (2009) en The Artist (2011).

boeken.vpro.nl

Kort na de Eerste Wereldoorlog wonnen twee Amerikaanse romans over de Gilded Age (1870-1900) de Pulitzer Prize. In 1919 The Magnificent Ambersons (1918) van Booth Tarkington en in 1921 The Age of Innocence (1920) van Edith Wharton. Beide romans werden meerdere malen verfilmd. Martin Scorcese maakte in 1993 een weelderige verfilming van The Age of Innocence die je onderdompelt in de luxe wereld (en bekrompen moraal) van de New Yorkse upper class. De roman van Tarkington werd in 1925 voor de eerste maal verfilmd onder de titel Pampered Youth. Maar de verfilming van Orson Welles uit 1942 is legendarisch geworden.

De Belgische zender Een heeft de goede gewoonte om op zondagmiddag een filmklassieker uit te zenden. Ik nam The Magnificent Ambersons in januari op en keek afgelopen week. Het is voor mij een soort Citizen Kane Part Two. Voor de duidelijkheid: Een geslaagd Part Two.

The Magnificent Ambersons is net als Citizen Kane in meerdere opzichten een briljante film. Net als bij zijn voorganger is de manier van vertellen origineel en vaak grappig terwijl dat laatste niet ten koste gaat van de diepgang. Ook cinematografisch is de film een genot om naar te kijken. Er wordt vaak gebruik gemaakt van diagonale close ups die van onderaf zijn genomen.

De oorspronkelijke versie duurde 133 minuten maar producent RKO kortte deze in tot 88 minuten. Orson Welles vond dat zijn film met een grasmaaier bewerkt was. “They destroyed “Ambersons” and “it” destroyed me” was zijn commentaar. Het zou niet de laatste keer zijn dat er in het werk van “wonder boy” Welles door een producent gesnoeid zou worden. Achttien jaar later zou filmmaatschappij Universal zijn film Touch of Evil stevig inkorten.

In de lange openingsscene neemt de voice over van Orson Welles ons mee in de wereld van de Ambersons, een rijke familie die kort na de Amerikaanse Burgeroorlog zijn kapitaal vergaard heeft. Ze leven als Medici‘s in Minneapolis. Net als alle andere nieuwe rijken uit de gilded age wonen ze in een mansion.

In een van de scenes zien we de kleine George met zijn ouders in de tuin. De verwende Amberson kid is gekleed als een kleine zonnekoning met pijpenkrullen en een schuine baret op. Op de achtergrond staat het Louvre-achtige mansion met hoge mansardedaken. Het kinderachtige imiteren van de Europese cultuur door de Amerikaanse noveau riche aan het einde van de negentiende eeuw kan bijna niet beter in een beeld gevat worden.

Zo is de kleine George veel meer dan het verwende zoontje van de Amberson clan, hij staat ook voor de Amerikaanse jet set. Net als de roman van Edith Wharton is The Magnificent Ambersons van Booth Tarkington een zedenschets van de verwende upper class uit de Gilded Age.

Naast de neergang van een rijke Amerikaanse familie omstreeks 1900, gaat The Magnificent Ambersons ook over de opkomst van de automobiel. Toen Booth Tarkington aan het einde van de Eerste Wereldoorlog zijn roman schreef, was het straatbeeld in Amerika door de massaproductie van de Ford-T (1908-1927) al ingrijpend veranderd. Het leven was niet alleen veel drukker en sneller geworden. Met de automobiel kwam er ook nog meer lawaai en nog meer vervuiling.

Tijdens een diner met de Ambersons en Morgans geeft de verwende George zijn ongezouten mening over de automobiel aan de autofabrikant Eugene Morgan. Zijn ouders vinden dat hij zich moet verontschuldigen voor deze onbeschaamdheid. Maar Eugene Morgan geeft George gelijk.

The Magnificent Ambersons [ wellesnet.com ] | ambersons.com
Artikels over de film in Amerikaanse magazines uit 1942