Les vacances de monsieur Hulot is een sfeervolle en poëtische aaneenschakeling van visuele grappen. De film klopt aan alle kanten. De zwierige open typografie van de openingsgeneriek en het lichtvoetige Quel Temps Fait-Il A Paris van Alain Romans passen perfect bij het verpozen, flaneren en uitwaaien aan zee. Waar kende ik deze sfeer ook alweer van? Bert Haanstra, inderdaad. Hij kende Tati persoonlijk. In Alleman (1963) is soms de invloed van Les vacances de monsieur Hulot te herkennen. Beide regisseurs observeren het alledaagse leven met een nadruk op spontaan geestige momenten.

Jacques Tati was op zijn beurt weer beïnvloed door de stomme film. Zelf was hij altijd variété artiest geweest totdat hij vlak na zijn veertigste zijn eerste lange film Jour de fête (1949) maakte. De grote komieken van de stomme film waren hun carrière vaak ook begonnen in het variététheater. Daarin hadden ze geleerd hoe je zonder woorden met mime een verhaal kon vertellen, meestal door het aaneenrijgen van visuele grappen. Deze manier van vertellen was geknipt voor de slapstickcomedy waarbij een ‘uitvergroot’ geluid het visuele effect versterkt.

Net als in de burleske of het stripverhaal is deze manier van vertellen gebaseerd op overdrijving. Je ziet die overdrijving vooral in de gebaren, mimiek en de bewegingen van de hoofdfiguur. Zijn wereld is de wereld van de komische stripfiguur. Als de deur naar het strand opengaat, waait gelijk alles maar dan ook alles van tafel. Als een auto remt, vliegen de achterbanden bijna de lucht in. Als iemand boos is, schudt hij uitdrukkelijk vele malen met zijn vuist. Door de overdrijving ontstaat een aanstekelijk soort werkelijkheid, een werkelijkheid waarbij iemand een zwart gezicht krijgt als er een zwarte bol ontploft, een werkelijkheid die niet deert. Het is ook een werkelijkheid van gelegitimeerd leedvermaak waarbij we mogen lachen als iemand op zijn neus valt.

Vorige week kocht ik het boek Jacques Tati. Een kwestie van kijken (2010) van Ann Meskens en ben dat nu aan het lezen. Al eerder, in 2003 publiceerde zij het essay Les vacances de monsieur Hulot, of het verlangen naar vrije tijd dat voor het boek bewerkt werd.

tativille.com

“Het is net als in 1984 van George Orwell. De vijand is onder ons, maar je ziet hem niet en hij mag niet worden genoemd. Het is een heel gevaarlijke sfeer.” aldus Jón Thórisson in de reportage De Wikileaks Code maandagavond in Tegenlicht. Activisten en rebellen die instituties bevechten, krijgen na verloop van tijd vaak last van paranoia. Ze gaan dingen zien op basis van een bepaald scenario. Hun strijd van het vrije individu tegen de kwade institutie wordt een mythische strijd tussen licht en duisternis. Maar de werkelijkheid is altijd complexer. Jón Thórisson formuleerde het zo: “Ons enige wapen, als je het zo mag noemen, tegen onze politici, is dat we druk blijven uitoefenen zodat ze zich correct gedragen. En daglicht is het beste middel. Zonlicht.”

De enorme aandacht voor Julian Assange in de media droeg bij tot een verwijdering tussen Assange en zijn vrienden van Wikileaks in IJsland. De activiste en het IJslandse parlementslid Birgitta Jónsdóttir, die hem assisteerde tijdens de voorbereidingen van Collateral Murder, vindt dat alle roem hem erg veranderd heeft. Volgens haar is op hem het verhaal van Icarus van toepassing. Assange heeft teveel wind van de media onder zijn vleugels gekregen. Als vijand van het machtigste land ter wereld en met alle schijnwerpers op hem gericht, komt hij ongenaakbaar over. Op een persconferentie vorige maand in Londen zie je hem ten overstaan van de internationale pers, omringd met bewonderende blikken in het geflits van honderden camera’s. Assange is een celebrity geworden. Maar Julian Assange is niet Wikileaks. Volgens Jón Thórisson is Wikileaks een idee dat zich wereldwijd moet verspreiden. Er mogen wat hem betreft ook andere Wikileaks bijkomen. De IJslandse afscheiding Openleaks is er al.

Volgende week maandag in het tweede en laatste deel van De WikiLeaks Code in Tegenlicht: interviews met Derrick de Kerckhove, Kevin Kelly en Theodore Dalrymple.

Hans Laroes hoofdredacteur van het NOS-journaal kreeg vorige week in Engeland persoonlijk van Julian Assange een USB-stick met daarop duizenden cables, ambtelijke berichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag over de Nederlands-Amerikaanse betrekkingen. Het afgelopen weekend werd er op de redactie druk gelezen en maandag bracht het NOS-journaal alvast wat naar buiten. Op de website worden de cables publiek gemaakt. Verslaggever Eelco Bosch van Rosenthal schreef zaterdag op zijn Weblog Washington een stukje over de race om de cables van Wikileaks. Minister van Buitenlandse zaken Rosenthal vindt dat de onthullingen door WikiLeaks schadelijk zijn voor het werk van diplomaten.

No secrets [ newyorker.com ] | Slavoj Žižek: Good manners in the age of Wikileaks | Wikileaks interactive timeline [ latimes.com ]

Het Belgische televisiekanaal Een heeft de goede gewoonte om op zondagmiddag een klassieker in zwartwit uit de periode 1940-1960 uit te zenden. Gisteren keek ik naar Sunset Boulevard (1950). Ook al zijn de meeste films van Billy Wilder inmiddels meer dan een halve eeuw oud, je komt ze op televisie gelukkig nog steeds tegen. Zo was vorige maand Some like it hot (1959) nog te zien. Voor beide films werd Wilder genomineerd voor twee oscars (beste regie en beste scenario en filmscript). Hopelijk worden Double Indemnity (1944), The Lost Weekend (1945) en The Appartment (1960) ook nog eens op Een vertoond. Ook voor deze drie films werd Billy Wilder voor de twee eerdergenoemde oscars genomineerd. Met in totaal acht oscarnominaties (waaronder twee gewonnen) is Wilder een van de weinige regisseurs die ooit zoveel bereikt heeft. Alfred Hitchcock, Stanley Kubrick, Sidney Lumet, Federico Fellini en Peter Weir kregen bijvoorbeeld ieder hooguit vijf nominaties maar wonnen nooit een oscar.

Wie de Academy Award maar een verwerpelijk symbool van Hollywood vindt, zal Sunset Boulevard wel kunnen waarderen, want deze film noir laat Hollywood zien als een fabriek met mensen als grondstof. In de schaduw van het circus dat Paramount heet, speelt Gloria Swanson de verbleekte ster Norma Desmond die in de pionierstijd van Hollywood haar gloriedagen had, maar nu verpietert in een imposant Hollywoodpaleis aan de Sunset Boulevard, samen met haar butler (Erich von Stroheim) terwijl ze zich vastklampt aan haar droom om nog eens als Salomé voor de camera’s te schitteren in een productie van Cecile B. DeMille. Ze wil niet inzien dat haar tijd voorbij is en nooit meer terugkomt en sneert naar het moderne Hollywood van de late jaren veertig. “We didn’t need dialogue. We had faces!”, verwijt ze de talkies. Het is immers niet haar leeftijd, maar de moderne tijd die haar heeft afgedankt, meent ze.

In een nostalgische Victoriaanse salon laat ze haar butler stomme films vertonen waarin zij als ster te zien is. Swanson vertolkt zichzelf met veel theatrale gebaren en mimiek. Haar groteske verschijning krijgt een dubbele betekenis: op het eerste gezicht is ze een gestoorde filmdiva, maar tegelijkertijd verwijst ze naar de stijl van de stomme film, waarin acteurs met veel gebaren en mimiek hun taal spraken. Filmpionier Cecile B. DeMille speelt in Sunset Boulevard zichzelf en is overigens niet het enige monument dat meespeelt. Ook Hedda Hopper, Anna Nilsson, Ray Evans, Jay Livingston, Buster Keaton en zelfs de toen 75-jarige H. B. Warner spelen zichzelf in Norma‘s bridgeclubje. De verteller wiens voice over we telkens horen, noemt hen wassenbeelden.

Sunset Boulevard [ imdb.com ]