Op 14 oktober was het 68 jaar geleden dat veldmaarschalk Erwin Rommel door Hitler tot zelfmoord werd gedwongen. De ARD zond donderdag de televisiefilm Rommel uit en aansluitend een documentaire over hem. Deze documentaire werpt nieuw licht op Rommel en probeert de vraag te beantwoorden of hij tijdens zijn verblijf in Frankrijk in 1944 nu wel of niet betrokken was bij de samenzwering tegen Hitler. Vast staat in ieder geval dat er in 1942 al barstjes in zijn relatie met de Führer waren gekomen.

In 1939 had Rommel in Praag de vesting veroverd en met zijn hybris grote indruk op Hitler gemaakt. Hij bewees zich als een zeer aanvallende generaal, als dé man die Hitler nodig had in zijn Blitzkrieg. Rommel was zelf gefascineerd door de persoonlijkheid van Hitler. In 1934 hadden ze elkaar tijdens een ceremonie in Goslar voor het eerst ontmoet. Beiden hadden in de Eerste Wereldoorlog gevochten en Rommel was zelfs onderscheiden met de Pour le Mérite. Hitler verzamelde veteranen om zich heen die zich in de Eerste Wereldoorlog bijzonder dapper gedragen hadden en maakte hen tot zijn hoge officieren. Ze bereidden zich voor op een revanche, een hervatting van de Eerste Wereldoorlog, ditmaal wéll met de Duitse eindzege.

Nog vóór de inval in Polen werd Rommel op 1 augustus 1939 tot generaal-majoor benoemd. Na de overwinning in Polen werd Rommel bevelhebber van de zevende pantserdivisie en tijdens de inval in Frankrijk bewees hij zich weer als aanvallend generaal. Hitler was zo enthousiast over zijn generaal dat hij hem het opperbevel gaf in Noord-Afrika. Hier vestigde Rommel definitief zijn naam als de woestijnvos. Een mythe was geboren. Propagandaminister Goebbels maakte van hem een volksheld. Net als van filmsterren verschenen er overal plaatjes van Rommel. Hij had er ook de juiste kop voor.

Maar na de verloren Slag bij El Alamein keerde het tij voor Rommel. Hij had aan Hitler om terugtrekking gevraagd zodat hij zijn leger kon hergroeperen, maar Hitler wilde daar niets van weten. Voor hem bestond alleen de aanval en de overwinning. Het werd Rommel duidelijk dat hij het Duitse volk geen overwinning maar een nederlaag had gegeven. Hij werd depressief. Bovendien kreeg hij kritiek van de Führer. Hij had in El Alamein zijn zenuwen getoond en dat vond Hitler onwaardig voor een generaal. Rommel trok zich de kritiek enorm aan want hij had veel bewondering voor Hitler.

Begin 1943 verbleef hij met zijn gezin in een kuuroord in Oostenrijk om te herstellen van zijn Afrikaanse avontuur. Maar in mei kreeg hij van Hitler een nieuwe opdracht. Hij werd naar Frankrijk gestuurd om daar aan een ophanden zijnde invasie het hoofd te bieden. Rommel liet de Atlantikwall inspecteren. In 1944 zag hij dat een invasie van de geallieerden te sterk zou zijn voor de Duitse verdediging en hij reisde naar de Berghof om er met Hitler over te spreken. Hij had de moed om zijn strategie tegenover de strategie van de Führer in het spel te brengen. Vanaf dat moment ging Hitler aan hem twijfelen.

Na de aanslag op Hitler op 20 juli 1944 kwam ook Rommel was Hitler ervan overtuigd dat Rommel ook in het complot had gezeten. In november 1944 stelde hij hem voor de keus: een veroordeling en terechtstelling net zoals de anderen óf zelfmoord. In dat laatste geval zou er voor de familie gezorgd worden en kreeg Rommel zelf een indrukwekkende staatsbegrafenis. Rommel koos voor het laatste.

Wie wird Rommel zum Helden der Wochenschau?

Na documentaires over de Franse diva’s Brigitte Bardot, Catherine Deneuve en Isabelle Huppert zond Avro’s Close Up een documentaire uit over de Italiaanse filmdiva Claudia Cardinale. CC was eind jaren vijftig het Italiaanse antwoord op BB en samen met Sophia Loren en Gina Lollobrigida en in mindere mate Virna Lisi een van de belangrijkste Italiaanse exportproducten in de jaren zestig. Bij het grote publiek is ze vooral bekend door haar rol in Once Upon a Time in the West. Maar in 1968, toen deze film gedraaid werd, was CC allang een wereldster.

In de documentaire komen behalve Claudia Cardinale zelf een aantal regisseurs die met haar gewerkt hebben aan het woord en een paar filmjournalisten. Twee grote Italiaanse regisseurs ontbreken omdat ze niet meer leven: Federico Fellini (1920–1993) en Luchino Visconti (1906–1976). La Cardinale werkte met beiden en dat was voor haar een wereld van verschil. In Otto e mezzo (1963) van Fellini kon ze gewoon zichzelf zijn.

In Il Gattopardo uit dat zelfde jaar van Visconti was alles juist strak geregisseerd. De rol als Angelica Sedara maakte haar wereldberoemd. De zeventigjarige actrice vertelt in de documentaire dat ze nog steeds overal ter wereld herinnerd wordt als Angelica. De Italiaanse meester die 32 jaar ouder was dan de in 1938 geboren Cardinale is voor haar nog altijd een vaderfiguur. “Er gaat geen film voorbij zonder dat ik aan Luchino denk”, bekent ze.

Helaas heb ik nog niet veel films met Claudia Cardinale gezien. Dit jaar zag ik voor het eerst Il Gattopardo waarin ze samen met Alain Delon en Burt Lancaster speelt. Ik zou graag nog een aantal Italiaanse films uit de eerste helft van de jaren zestig willen zien, maar die worden tegenwoordig zelden uitgezonden. La ragazza con la valigia (1961) van Valerio Zurlini staat op dit moment even op YouTube. In de documentaire waren ook fragmenten te zien uit de La ragazza di Bube (1963) van Luigi Comencini, Gli indifferenti (1964) van Francesco Maselli en Vaghe stelle dell’Orsa (1965) van Luchino Visconti.

Claudia Cardinale werd een ster in een geweldige tijd. De Italiaanse film was in de eerste helft van de jaren zestig een baken in de wereld en ze mocht werken met de grootste regisseurs. Francesco Maselli benaderde haar treffend. Haar kracht is volgens hem een mengeling van diepe pathos en geheim geluk. Aan de ene kant staat ze helemaal open naar het leven en aan de andere kant is ze vol van verdriet. Het is een heel andere omschrijving dan de oneliner van David Niven tijdens haar Amerikaanse debuut met Rock Hudson in Blindfold (1965): „Claudia Cardinale is, after spaghetti, Italy’s happiest invention.„

Claudia Cardinale [ imdb.com ]