“Dit stuk, dat pakt nog één keer die hele negentiende eeuw samen op een schaal zoals niemand dat ooit gedaan heeft. Een autodidact, die niet eens op het conservatorium gezeten heeft. Hou oud was hij, 26, 27? toen hij dit stuk maakte? Dat is ongeloofelijk geniaal.” aldus dirigent Reinbert de Leeuw over de Gurrelieder (1903) van Arnold Schönberg.

Documentairemaakster Carine Bijlsma volgt in Extase de dirigent tijdens de voorbereiding van zijn droom: de uitvoering van de Gurrelieder met de grootste orkestrale bezetting aller tijden: 356 personen! Alleen het orkest bestaat al uit 84 strijkinstrumenten. Daarbij komen nog een aantal koren van in totaal 200 personen. Een ambitieus project én een mammoetonderneming.

De documentaire is vooral een eerbetoon aan Reinbert de Leeuw en een portret van een man die bezeten is van muziek en reflecteert over zijn werk: “Fantastisch om dat mee te mogen maken… Dat het in jouw handen zit… Zo’n stuk, daarvan ben jij natuurlijk het centrum… Het heeft ook met macht te maken… Het is verslavend natuurlijk… Jij bepaalt wat er gebeurt.”

Van de uiteindelijke uitvoering wordt alleen het slotakkoord getoond met een close up van het gezicht van de dirigent tegen een donkere achtergrond. Ik moest denken aan de woorden van Skrjabin: “Ik wil mijn publiek laten stikken in extase”. Je ziet het gezicht van De Leeuw aanzwellen bij de laatste maten, de ogen beginnen uit te puilen, de adem stokt … en dan is het voorbij. “Als je zo intens met muziek bezig bent… en als het dan afgelopen is. Dat is on-ver-dra-ge-lijk. Vreselijk! Dat is in het zwarte gat vallen. Dat is het echt.”

Extase is niet alleen een prachtig portret van Reinbert de Leeuw maar laat ook iets horen van die opgezwollen late negentiende eeuw. Met de Gurrelieder (1903) was Schönberg nog niet de atonale weg ingeslagen en zat hij net als Mahler en Skrjabin op het staartje van de Romantiek. Een laatste maal nog zwelt de geest van Wagner aan tot een extatische hoogtepunt om daarna uiteen te spatten in de koele klaarheid van de atonaliteit en het modernisme.

ntrpodium.ntr.nl

Dirk Müller, dé financiële marktgoeroe van Duitsland, aka Mister DAX en oprichter van cashkurs.com was er in Tegenlicht duidelijk over: er woedt op dit moment een economische oorlog en de Verenigde Staten hebben Europa hard aangevallen. De oude supermacht die beschikt over prestigieuze kredietbeoordelaars als Standard & Poors, Moody’s en Fitch zou nalatig zijn wanneer het deze niet als wapen in zou zetten in de strijd om de financiële markten en dus om de macht.

De Amerikaanse belegger en blogger Reggie Middleton vulde hem aan: De Verenigde Staten spelen een soort blufpoker met Europa, China en Zuid-Oost Azië en kijken wie er het eerst bij neer valt. Europa wordt in zijn zachte onderbuik getroffen en de PIGS-countries (Portugal, Italië, Griekenland en Spanje) zijn inmiddels door de rating agencies afgewaardeerd. Een kapitaalvlucht vanuit de Verenigde staten is vooralsnog voorkomen. Want als financiële markten massaal hun Amerikaanse waardepapieren zouden gaan inruilen voor Europese, dan zal de rente op Amerikaanse staatsobligaties gaan stijgen en een faillissement van de oude supermacht zou dan niet ondenkbaar zijn. De Eurocrisis is in de visie van deze twee experts het gevolg van de heftige doodstrijd van een stervende reus.

De macht van de rating agencies| de wereld van de kredietbeoordelaars

Met Into the abyss treedt Werner Herzog in de voetsporen van Truman Capote die in zijn boek In cold blood de viervoudige moord op de familie Clutter in 1959 beschreef. Herbert William Clutter, een boer uit Holcomb, Kansas en zijn gezin, bestaande uit zijn vrouw Bonnie, hun 16-jarige dochter Nancy en hun 15-jarige zoon Kenyon werden door Richard “Dick” Hickock and Perry Smith in koelen bloede vermoord, uit frustratie omdat zij in huis niet de hoeveelheid geld vonden die zij verwacht hadden. Beide daders werden veroordeeld tot de doodstraf en moesten vijf jaar wachten op hun excecutie. In die tijd voerde Capote gesprekken met hen en raakte zelfs met een van hen bevriend. Hickock en Perry werden in 1965 opgehangen.

Werner Herzog maakte in 2010 zijn documentaire over een moordzaak uit 2000 in Conroe, Texas. Daarbij werden drie personen vermoord door Michael Perry en Jason Burkett, twee losgeslagen jongens die een auto wilde stelen. Into the abyss focust op de 28-jarige Michael Perry acht dagen voor zijn executie op 1 juli 2010. In de gesprekken met Herzog ontkent Perry dat hij de hoofdverantwoordelijke was bij de moordpartij en hij beschuldigt vooral Burkett. Maar die zegt weer dat Perry wel degelijk de grootste schuld treft. Mooie documentaire van Herzog, waarbij ik vanzelf moest denken aan Dead Man Walking (1995), een film die de kans op berouw (lees: gemoedsrust) van de ter door veroordeelde als het enige lichtpuntje van de doodstraf ziet.

Into the Abyss [ imdb.com ]