Jack Rogers (1895-1994), Robbie Burns (1895-2000), Ted Francis (1896-1996), George Littlefair (1896-1998), Archie Richards (1897-1998) en George Louth (1897-2000) gingen over the top en overleefden de verschrikkingen van de vuile loopgravenoorlog. Twintig jaar geleden interviewde Steve Humphries deze hoogbejaarde veteranen uit de Eerste Wereldoorlog en noemde zijn documentaire uit 2008 toepasselijk The Last Voices of Word War I. Op 5 mei vorig jaar stierf Claude Choules, de laatst overgebleven veteraan. Hij werd 110 jaar en was de oudste man van het Verenigd Koninkrijk.

Vanmiddag is op History Channel tussen 14.00 en 16.00 een herhaling te zien van twee afleveringen van The Last Voices of Word War I.

The Last Voices of WWI [ en.wikipedia.org ] | testimonyfilms.com

Redmond O’Hanlon doet mij soms denken aan zijn landgenoot Roald Dahl. Beiden delen een voorliefde voor het lugubere en onsmakelijke detail. In de tweede aflevering van O’Hanlons Helden laat hij een talisman zien die hij meegebracht heeft van zijn laatste reis door Congo. Het is een klein dichtgenaaid buideltje en O’Hanlon verklapt ons iets over de inhoud. Er zit een afgehakt kindervingertje in en O’Hanlon draagt het aan een touwtje om zijn nek. Een kindervingertje brengt geluk in Afrika. O’Hanlon verzekert ons dat het geen kwaad kan, want er sterven dagelijks zoveel kinderen in Afrika en de ‘onderdelen’ worden door fetisj-priesters weer gebruikt voor talismannen. Een normale zaak in Afrika.

Later in de uitzending blijkt dat er in Gabon vooral in de verkiezingstijd opvallend vaak kinderen ‘verdwijnen’ en later gruwelijk verminkt worden teruggevonden. Wat blijkt? De rijke Gabonezen geloven nog altijd in de bovennatuurlijke kracht van de talisman. Tijdens de verkiezingstijd is de macht van het woord natuurlijk erg belangrijk. Men gelooft nu dat het eten van een kindertong de welsprekendheid bevordert. Redmond O’Hanlon is vol afkeer over deze verschrikkelijke praktijken. Het is jammer dat hij niet even terugkomt op zijn eigen talisman. Of heeft hij daar nu maar afstand van gedaan?

De Fransman Paul Belloni du Chaillu was halverwege de negentiende eeuw afgereisd naar de binnenlanden van Gabon. Als eerste blanke had hij oog in oog met gorilla’s en kannibalen gestaan. Over zijn ontdekkingsreis had hij een boek geschreven en in 1861 was er een Engelse vertaling verschenen. Terwijl de kannibalen in Afrika van mensen smulden, smulde men in de beschaafde wereld weer van verhalen over menseneters. Explorations & adventures in equatorial Africa uit 1861 werd een bestseller. O’Hanlon neemt op zijn reis door Gabon een exemplaar mee en toont ons een gravure uit het boek. Het is een afbeelding van een gorilla, de eerste uit de geschiedenis.

 

In de twintigste eeuw is in de etnografie en de antropologie het cultuurrelativisme in de plaats gekomen van het Europacentrisme. We leren nu dat alle culturen gelijkwaardig zijn en dat onze westerse cultuur niet verheven is boven andere culturen. Ook heeft het woord primitief in de bovengenoemde wetenschappen een andere betekenis gekregen. In de negentiende eeuw beschouwde de volkenkunde primitief als onderontwikkeld, onbeschaafd en achterlijk. Maar door het cultuurrelativisme is de normatieve betekenis van het woord primitief omgebogen naar ‘oorspronkelijker’ en ‘natuurlijker’. De afgrijselijke praktijken van het animisme waarin kinderen vermoord en verminkt worden, zouden volgens het krampachtige cultuurrelativisme niet onbeschaafd, barbaars of achterlijk zijn, maar anders.

programma.vpro.nl/ohanlonshelden

Inside Job van Charles Ferguson zou je ook An Inconvenient Truth Part II kunnen noemen. Dat de vastgoedzeepbel door de financiële sector geblazen werd, mag genoegzaam bekend zijn. Ook de documentaire The Flaw van David Sington laat zien waar en hoe het mis ging. Maar in Inside Job is er, vooral in de twee laatste delen Accountability en Where We Are Now, aandacht voor de verstrengeling tussen de bancaire wereld van Lower Manhattan en het congres in Washington. Deze ongezonde relatie tussen volksvertegenwoordigers en het grootkapitaal noemen we corruptie.

Inside Job
Part I: How We Got Here
Part II: The Bubble (2001-2007)
Part III: The Crisis
Part IV: Accountability
Part V: Where We Are Now

Sinds de kredietcrisis in het najaar van 2008 een wereldwijde catastrofe werd, is het beleid in Washington nauwelijks veranderd, ondanks onophoudelijke druk van Europa en de rest van de wereld om de financiële sector te reguleren en de bonussen terug te dringen. Dat komt door de enorme invloed van Wallstreet op het beleid in Washington . Elk congreslid heeft gemiddeld vijf lobbyisten uit de bancaire wereld om zich heen. Inside Job leert ons dat dit vaak hoogleraren economie zijn die een riante beloning van de banken krijgen om congresleden ervan te overtuigen dat overheidsbemoeienis slecht is voor de vrije markt. Ze maken daarbij vaak gebruik van theorieën uit de jaren zeventig zoals de Efficient-market hypothesis en de wisdom of the crowd.

Het zijn zeker niet alleen de republikeinen die onder invloed staan van de machtige financiële instellingen. Ook de democraten zijn in de greep van het grote geld. De regering van Obama had het beleid anders wel kunnen ombuigen. De ongemakkelijke waarheid die Inside Job laat zien, is dat de mammon van Wallstreet nog steeds regeert in de Verenigde Staten en daarmee nog steeds de wereldeconomie in zijn greep houdt. De miljardairs blazen hun zeepbellen en onttrekken er astronomische bedragen aan. Wanneer de zeepbel uiteenspat, hebben ze hun miljarden al op het droge en laten ze de anderen de rekening betalen. Uiteindelijk zijn de armen de dupe van dit onverantwoorde casinokapitalisme.

Inside Job [ imdb.com ] | Inside Job [ sonyclassics.com ]