Na 33 jaar is de Amerikaanse wetenschappelijke documentaireserie Cosmos terug op de televisie met een nieuwe reeks. Door en door Amerikaans. Presentator Neil deGrasse Tyson doet zijn werk als een advocaat die rustig, redelijk en met humor de jury overtuigt van zijn verhaal. Hoezo zijn wij postmodern en geloven we in het einde van de grote verhalen? Dit is het Grote Verhaal van Cosmos!

Carl Sagan, de presentator van Cosmos in 1981, was een wetenschapper maar ook een believer. Hij geloofde in de Verlichting en was ervan overtuigd dat de wetenschap uiteindelijk zum ewigen Frieden zou leiden. De geïnstitutionaliseerde religie was volgens hem de grote vijand van de mensheid. Sagan maakte 9/11 niet meer mee (hij stierf in 1996) maar deze wereldschokkende gebeurtenis zou hem zeker in zijn geloof in de wetenschap en afkeer van de gevestigde religie bevestigd hebben.

Door de vernietigende kracht van de Eerste Wereldoorlog en dertig jaar later van de eerste atoombom waren we vertwijfeld geraakt over de praktische voortbrengselen van wetenschap en technologie. De Verlichting waarvan Kant meende dat deze zum ewigen Frieden kon leiden, kon indirect ook leiden tot de vernietiging van onze planeet. En ook al zou de mensheid zich met de nucleaire wapens kunnen beheersen, uiteindelijk zouden we toch de aarde vergiftigen. Milieuvervuiling is sinds 1970 steeds meer de schaduwzijde van onze welvaart geworden.

In de eenentwintigste eeuw lijken we weer wat vertrouwen in de Verlichting te hebben. Ook al kunnen wetenschap en technologie tot de vervuiling en vernietiging van de aarde leiden, we zijn er zelf bij en we kunnen met diezelfde wetenschap en technologie ook weer problemen oplossen. Er lijkt ook geen ander alternatief. We moeten het met onze wetenschappelijke kennis doen. In Cosmos wordt die kennis gepresenteerd als de heilige graal. De wetenschap dringt diep door in de geheimen van de natuur.

Opvallend is dat Amerikaanse wetenschappers het woord nature op dezelfde toon uitspreken als Amerikaanse creationisten de woorden God en creation. Sagan en zijn discipel Neil deGrasse Tyson treden op als apologeten van de wetenschap. Hun retoriek en handgebaren lijken op die van Amerikaanse televisiedominees. Ze worden er niet moe van te benadrukken how wonderful wetenschap is. De geest van Cosmos en die van Hour of Power raken elkaar dicht. Het verschil zit natuurlijk in de inhoud: Cosmos ruilt het Grote Verhaal van de Bijbel in voor het Grote Verhaal van de Wetenschap. Hoezo, einde van de grote verhalen? Cosmos vertelt ons hoe het allemaal zit.

Cosmos – a spacetime odyssey [ imdb.com ]

Het 14-18-circus is in Duitsland al aardig op gang gekomen. Gisteren haakte de ZDF in met het docudrama Mit Jubel in die Hölle de eerste van een reeks documentaires over de Eerste Wereldoorlog. In de Frankfurter Allgemeine heeft Andreas Kilb er flink wat kritiek op. We zien veel reenactment scenes, de voorspelbare emotiecurve van enthousiasme naar ontnuchtering wordt braaf gevolgd en Kilb mist de couleur locale. Met andere woorden: waar zijn de ratten, luizen en stront in de loopgraven?

De documentairemakers Stefan Brauburger en Stefan Mausbach hebben ervoor gekozen om aan de hand van brieven en dagboeken van drie Duitse soldaten iets te laten zien van het leven in de loopgraven en aan het thuisfront tijdens de eerste oorlogsmaanden en later tijdens de massaslachting van Verdun. Misschien heeft Andreas Kilb gelijk en hadden ze zich beter kunnen beperken tot het drama van Käthe Kollwitz en haar zoon Peter.

In het aan massahysterie grenzende enthousiasme dat begin augustus 1914 heel Duitsland in haar greep houdt, vertrekt Peter naar België. Hij wordt vooral aangemoedigd door zijn moeder. Als hij op 20 oktober 1914 sneuvelt, raakt zij totaal vertwijfeld. Käthe Kollwitz verandert in korte tijd van een patriottische moeder in een overtuigd socialist en pacifist. Van deze innerlijke revolutie laat dit docudrama weinig tot niets zien.

Hier verreckt niemand in einem Trichter [ faz.net ]