In 2008 en 2010 volgde ik op ZDF de serie Die Deutschen waarin twintig historische figuren geportretteerd werden, van Karel de Grote tot Rosa Luxemburg en van Hildegard van Bingen tot Gustav Stresemann. Ik was zo onder de indruk van deze serie dat ik de twee begeleidende boeken kocht. Ik stelde toen vast dat onze oosterburen de zwarte bladzijden uit hun nationale geschiedenis eindelijk verwerkt hadden en de blik weer voorbij het nationaalsocialistische verleden konden richten.

De documentaires in de serie Die Deutschen keken vaak diep in het Duitse verleden en waren tot stand gekomen onder Guido Knopp. Nadat deze als hoofdredacteur geschiedenis van de ZDF afscheid had genomen, volgde er helaas geen nieuwe reeks meer. Wel verscheen vorig jaar de serie Frauen die Geschichte machten een serie van zes portretten van historische vrouwen met daaronder twee Duitsen: Sophie Scholl en Louïse van Pruisen. Het leek ter compensatie van de vele mannelijke hoofdfiguren in Die Deutschen en het ging niet over Duitse geschiedenis en identiteit.

Anders is dat met de serie Deutschland Saga die zondagavond van start gegaan is. In navolging van Die Deutschen is dit weer een nationaal project, een scholing in nationaal zelfbewustzijn. Goede greep: het programma wordt gepresenteerd door de Australische hoogleraar Duitse geschiedenis Christopher Clark die overigens perfect Duits spreekt, maar wel met de ironie waarop presentatoren van BBC documentaires het patent lijken te hebben. De aanpak van Deutschland Saga is heel anders als met Die Deutschen. We maken wel kennis met historische Duitsers, maar deze staan niet centraal.

De makers van deze serie hadden voor ogen de Duitse ziel bloot te leggen aan de hand van grote vragen: waar komen we vandaan? waar houden we van? waar zijn we naar op zoek? wat drijft ons? wie zijn we? Het zijn vragen die elkaar overlappen en soms inwisselbaar zijn. Eigenlijk zijn het allemaal variaties op de vraag: Wat verenigt ons? Mijn eerste indruk is dat de presentatie en verzorging weliswaar gründlich is, maar door zijn losse structuur is het ook een beetje rommelig geworden. In Wovon wir schwärmen neemt Christopher Clark ons in een achtbaan mee door de Duitse geschiedenis. Van de Germanen naar de Duitse ridders naar Karel de Grote, naar de nazi’s en het Duitse voetbal anno nu. Mir wird da ganz schwindelig!

afleveringen in de Deutschland Saga (2014/2015)
 
zondag 30 november 2014, 19.30 (1/6): Woher wir kommen
dinsdag 2 december 2014, 20.15 (2/6): Wovon wir schwärmen
zondag 7 december 2014, 19.30 (3/6): Was uns eint
zondag 8 maart 2015, 19.30 (4/6): Wonach wir suchen
zondag 15 maart 2015, 19.30 (5/6): Was uns antreibt
zondag, 22 maart 2015, 19.30 (6/6): Wer wir sind

Deutschland Saga [ zdf.de ]

Sinds het pontificaat van paus Franciscus is het aantal bedevaartgangers in Assisi met zeker tien procent toegenomen. Vorige zomer bezochten ook wij het bedevaartsoord. Het was op een snikhete woensdag in juni. Overal zagen we afbeeldingen van de heilige Franciscus en van de heilige vader. De basiliek met de beroemde fresco’s van Giotto maakte grote indruk op ons. Er heerste een ademloze stilte terwijl er honderden pelgrims in de kerk waren. Een paar maanden later zag ik op televisie live de mis die paus Franciscus op het plein opdroeg ter gelegenheid van de naamdag van de heilige op 4 oktober. Het was nu fris geworden op het plein.

Afgelopen vrijdag kwam Michaela thuis met het boekje Bodar door het land van Franciscus in combinatie met de DVD van het drieluik dat de RKK in maart dit jaar uitzond. Bodar draagt zijn boekje o.a. op aan Hélène Nolthenius (1920-2000), die enkele boeken schreef over Franciscus en zijn tijd. Hij maakte dankbaar gebruik van haar boek een man uit het dal van Spoleto (1988). Ook in Duecento schrijft Nolthenius in het deel “de heiligen” over het leven van de heilige Franciscus die al twee jaar na zijn dood in 1228 heilig verklaard werd. Bodar is duidelijk een liefhebber van haar lyrische en contemplatieve stijl en gebruikt soms woorden die verouderd lijken. Maar bij Bodar weten we: “Eeuwigh gaat voor oogenblick”.

Bodar door het land van Franciscus [ npo.nl ] | Assisi [ 1 ] | Assisi [ 2 ]

Als negenjarig jongetje had ik al bewondering voor het werk van Dick Matena (ik sprak het altijd uit als Ma-téé-na). Samen met Martin Lodewijk, Daan Jippes, Fred Julsing, Henk Kuijpers, Peter de Smet, Willy Lohmann en Hans G.Kresse behoort hij tot de old school van Nederlandse striptekenaars die een platform hadden in PEP. Nog steeds koester ik zes jaargangen (1970-1975) van dat weekblad als relikwie van mijn jeugd. De Argonautjes en Grote Pyr van Dick Matena staan op hetzelfde papier dat ik als jongetje in mijn handen had.

Gisteren zond NTR in het Uur van de Wolf de documentaire Dick is boos uit van Hans Polak. Dick blijkt een moeilijke man te zijn. Vaak boos. Maar ook heel vaak niet boos, zegt hij lachend. Zijn vrouw Nelleke weet er alles van.

Matena is een kunstenaar van het oude stempel, een ambachtsman. Omdat er zo zoveel charlatans zijn die zich kunstenaar noemen, ziet Dick zichzelf liever niet als kunstenaar. Er zullen ook weinig mensen zijn die net zo hard werken als Dick Matena. Op 71-jarige leeftijd zit hij, ook na zijn hartinfarct, dagelijks nog uren achter de tekentafel. Het geld moet binnen.

Mooi moment uit de documentaire is de scene voor boekhandel Donner in Amsterdam. Samen met collega Martin Lodewijk moet hij van zijn uitgever zijn boeken signeren. Terwijl Martin Lodewijk binnen braaf tekeningen in boeken maakt, blijft Dick nukkig op straat staan. Nee, daar doet hij dus niet aan mee. Tenslotte zien we hem binnen toch signeren en een tekening maken voor een meisje met een stapel Matena-boeken in haar handen. “Je bent niet voor niets gekomen hoor”, spreekt hij haar als liefdevolle opa toe. De gekwelde oude man blijkt een heel klein hartje te hebben.

Dick Matena noemt zichzelf een getormenteerd mens. Dat past volgens hem niet bij een striptekenaar. Neem nu zijn collega Jan Kruis, dat is gewoon een heel nette en aardige man. Die heeft ook succes. Maar als je een klootzak of een viezerik bent, dan moet je sappelen met al je talent. Matena geeft toe dat hij niet het vermogen heeft om zijn tekentalent in geld om te zetten. Nelleke vindt dat haar man een te laag zelfbeeld heeft en zich best wel wat arroganter mag opstellen. “Vroeger, toen ik voor Toonder Studio werkte, was ik een arrogante zeikerd hoor!” zegt Dick. “maar dat soort arrogantie bedoel ik juist niet”, corrigeert Nelleke. Het is duidelijk, Dick mag volgens haar wel wat meer eigenwaarde hebben. Maar voor een getormenteerd mens zijn eigenwaarde en geluk per definitie een slagveld.

Striptekenaar Dick Matena is vaak boos heel boos | dickmatena.com | 100 paginas Dick