Wie de film Fetih 1453 (2012) heeft gezien, weet dat in Turkije de nationalistische APK van Erdogan, die de film medegefinancierd heeft, graag teruggrijpt naar het roemrijke Ottomaanse verleden. Wij zijn tamelijk blind voor deze geschiedenis. Voor een deel komt het omdat het zover van ons bed ligt. In Nederland hebben we nooit Ottomaanse overheersing gekend. Toen ik in 1981 voor het eerst het Topkapipaleis in Istanbul bezocht, ging er een totaal onbekende wereld voor mij open.

Voor iemand uit Hongarije, Servië, Macedonië, Roemenië, Bulgarije of Griekenland staat die wereld veel dichterbij. Honderden jaren heeft de Balkan onder de Ottomaanse overheersing moeten lijden. Door de globalisering wordt niet alleen de wereld “kleiner”, maar komt ook de geschiedenis buiten West-Europa dichterbij te liggen. De BBC 2 startte gisterenavond het drieluik The Ottomans – Europe’s Muslim Emperors waar op zondag 13 en 20 oktober nog twee delen van volgen.

In het eerste deel kwam o.a. het devşirme ter sprake. Dat was een “bloed belasting” die niet-moslims in het Ottomaanse Rijk kregen opgelegd. Het systeem hield in dat elke provincie binnen het Rijk een bepaalde hoeveelheid jongens van 12 tot 16 aan de Sultan moest leveren. Deze jongens kwamen meestal uit christelijke gezinnen want de moslims waren van deze vorm van belasting vrijgesteld. Na een zorgvuldige selectie waarbij de “beste” exemplaren overbleven, werden de jongens gedwongen zich tot de islam te bekeren en kregen ze in Istanbul een militaire of administratieve opleiding. Veel van deze jongemannen kwamen uiteindelijk terecht bij de Janitsaren of andere elitetroepen van de sultan.

Buiten devşirme moesten niet-moslims aan de sultan nog andere belasting betalen waardoor ze christen of joods konden blijven. Dit werd dhimmi genoemd. De Ottomanen zagen de dhimmi als religieuze tolerantie, maar in wezen was het opportunistisme. Christenen en Joden brachten extra geld in het laatje als ze hun eigen religie trouw bleven. Overigens werden niet-moslims door moslims als tweede- en derderangs burgers beschouwd.

Het is goed dat de BBC 2 zijn licht doet schijnen op de Ottomaanse overheersing van de Balkan. Door onwetendheid en onverschilligheid heerst er in Europa vaak een houding, die de de Egyptisch-joodse schrijfster Bat Ye’or dhimmitude heeft genoemd. De documentaire The Ottomans – Europe’s Muslim Emperors gaat hier niet in mee. Ik ben trouwens blij dat de BBC ook de Engelse bisschop Kallistos Ware om commentaar heeft gevraagd.

In 1918 stuit een jongetje in Waregem op een niet-ontplofte granaat. Als hij zijn vondst wil tonen aan zijn vriendjes gaat het ding af. Marcel Van Eeden maakte een reeks tekeningen geïnspireerd door dit waargebeurde verhaal.

de canvasconnectie [ canvas.be ] | marcelvaneeden.nl

Op 10 juni j.l. was het 150 jaar geleden dat Louis Couperus in Den Haag geboren werd. En op 16 juli was het negentig jaar geleden dat hij in De Steeg overleed. 2013 is dus een Couperus-jaar. Reden voor uitgeverij De Bezige Bij om dat te vieren met een boek. Angst en schoonheid. Louis Couperus, de mystiek der zichtbare dingen is een essay van 144 pagina’s waarin Bas Heijne samen met Louis Couperus die ene vraag stelt: Hoe te leven? De auteur twitterde dat zijn essay over Couperus binnen een week al aan een tweede druk toe is.

De Bezige Bij heeft dit succes ook zeker te danken aan de mooie documentaire Louis Couperus -niet te stillen onrust van Jan Louter waarin we Bas Heijne volgen op zijn reis door Den Haag, Passoeroean en Florence in de voetsporen van “de beste romancier die Nederland ooit gekend heeft” (Heijne).

Aan media-aandacht voor Louis Couperus heeft de uitgever overigens niet te klagen. Vorige week organiseerde De Rode Hoed een Grote Couperus Avond. En tijdens de themaweek 150 jaar Couperus zendt Cultura 24 van 7 t/m 12 oktober de dramaserie De kleine zielen (1969-1970) uit. Het was dus geen toeval dat de 150e geboortedag van Couperus op 10 juni j.l. stilletjes aan ons voorbijgegaan is, want het Couperus Circus stond gepland voor de maand oktober.

Recensie over Angst en Schoonheid [ 8weekly.nl ] | louiscouperus.nl