Categorie archief: geschiedenis

“slechts” mooie plaatjes …

San Felice aan het Gardameer door Louis Gurlitt (1812-1897)

Onder invloed van de romantiek maakte de landschapsschilderkunst in de negentiende eeuw een enorme ontwikkeling door. Kunstcriticus Robert Hughes heeft de natuur wel eens “hét project van de schilderkunst van de negentiende eeuw” genoemd. Sinds de late negentiende eeuw wordt de landschapsschilderkunst gedomineerd door een groep plein air schilders, die bekend geworden zijn onder de naam impressionisten. Door overmatige marketing van het impressionisme krijgt de landschapsschilderkunst van vóór 1860 vaak niet de plaats die het verdient.

Landschapsschilders als Corot en Turner komen nog wel tegemoet aan onze moderne smaak, maar de meeste landschapsschilders uit de eerste helft van de negentiende eeuw worden vaak ondergewaardeerd omdat ze “slechts” mooie plaatjes zouden schilderen.

Mooie landschappen schilderden ze zeker. Rond het midden van de negentiende eeuw bereikte de romantische landschapsschilderkunst een zeer hoog niveau. De gerenommeerde kunstacademie van Düsseldorf droeg daar aan bij. Tussen 1840 en 1860 trok deze studenten vanuit de hele wereld naar zich toe. Ook de Deense schilder Louis Gurlitt nam er les en bracht de landschapsschilderkunst technisch op het allerhoogste niveau.

Louis Gurlitt
Louis Gurlitt Lago di Garda, 1854

In den Jahren 1828 bis 1832 war Louis Gurlitt Schüler und Gehilfe von Siegfried Detlev Bendixen, in der Zeit danach (1832–1834) Schüler der Kopenhagener Kunstakademie, wo er seine Passion zur Landschaftsmalerei bei Christoffer Wilhelm Eckersberg und Johan Ludwig Gebhard Lund entwickelte. 1842 zog er nach Düsseldorf, wo er arrivierten Künstlern der Düsseldorfer Malerschule wie Andreas Achenbach und Carl Ferdinand Sohn begegnete. Später unternahm er zahlreiche Studienreisen in fast alle europäischen Länder. (Bron: de.wikipedia.org)

Louis Gurlitt
Lago di Garda (detail)
Louis Gurlitt
Lago di Garda (detail)
Louis Gurlitt
Lago di Garda (detail)
Louis Gurlitt
Lago di Garda (detail)

Motiv bei San Felice am Gardasee [ commons.wikimedia.org ]

onvoltooid Verleden Tijd 1827

portret van admiraal Alexander Shishkov (1827) door George Dawe

Vorig jaar juni schreef ik iets over de Galerij 1812 in het Hermitage in Sint Petersburg. Deze ontstond tussen 1822 en 1828. De Engelse schilder George Dawe (1781-1829) schilderde met enkele assistenten driehonderd portretten van Russische generaals en officieren uit de Vaderlandse Oorlog van 1812.

galerij van 1812
De Galerij van 1812 in het Hermitage wordt bekroond met een ruiterportret van Tsaar Alexander I

Bij George Dawe heb ik een beetje hetzelfde als bij Van Mierevelt met zijn portretfabriek. Beiden leverden portretten per dozijn. Ze werden bijgestaan door verschillende assistenten. De meester onderhield het contact met zijn opdrachtgevers die model voor hem zaten. Meestal schilderde de meester het gelaat en de handen. Zijn assistenten maakten de rest af en dat betekende vooral veel knopen, epauletten en onderscheidingen schilderen. Dit moest heel zorgvuldig gebeuren want bij de opdrachtgever kroop de ijdelheid zowel in zijn gezichtsuitdrukking als in het eremetaal op zijn borst.

George Dawe
Admiraal Alexander Shishkov (1827)
door George Dawe

Los van de 300 portretten van de Galerie 1812 maakte George Dawe nog andere portretten van vooraanstaande Russen. Het onvoltooide portret van admiraal Alexander Shishkov uit 1827 laat zijn werkwijze goed zien. Net als de grote Angelsaksische portretschilders Lawrence en Stuart werkte hij tamelijk losjes op een imprematuur van rauwe omber.

George Dawe
Admiraal Alexander Shishkov detail
George Dawe
Admiraal Alexander Shishkov detail
The Portrait of Admiral Alexander Shishkov is one of the best canvases by George Dawe produced in Russia apart from his main work to order – the portraits of Russian generals for the War Gallery of 1812. For some unknown reason the portrait remained unfinished. Dawe not only precisely conveyed likeness but also revealed the imperious, vigorous and stern character of his sitter.
 
Bron: arthermitage.org

het inferno van Smolensk

De Slag om Smolensk (1812) in Oorlog en Vrede

War and PeaceAfgelopen zondag zond de BBC het vijfde deel uit van War & Peace, waarin we zijn aangekomen bij de Russische veldtocht van Napoleon in de zomer van 1812 en de veldslagen bij Smolensk en Borodino. Tolstoj’s meesterwerk is een kruising tussen een soap, een geschiedenisboek en een filosofisch werk. We volgen het wel en wee van vijf adellijke families in het Rusland van Alexander I in de roerige jaren tussen 1805 en 1812 met een nabeschouwing in 1819.

Tolstoj werkte vijf jaar aan zijn meesterwerk (van 1862 tot 1867) en deed veel onderzoek naar de veldslagen bij Austerlitz (1805)en Borodino (1812). Voor de beschrijvingen aan het front en op het slagveld kon hij putten uit zijn eigen oorlogservaring die hij opdeed tijdens de Krimoorlog.

In de veertig jaar na 1772 was er een expansie naar het westen geweest waarbij Polen en Litouwen door het Russische Rijk waren opgeslokt. Tegenwoordig zijn Polen, Litouwen en Wit-Rusland weer onafhankelijke staten, maar in 1812 vormde de rivier de Njemen (Memel) de grens tussen Oost-Pruisen en Rusland. Eind juni trok Napoleon met zijn Grande Armée de Njemen over om het Russische leger bij Vilnius te verslaan en Alexander I een vrede op te leggen, net als vijf jaar eerder in Tilsit. Maar het Russische leger trok zich terug en zo begon Napoleon de grootste achtervolging uit de geschiedenis. Dit zou hem tenslotte noodlottig worden. Het Grande Armée werd steeds dieper Rusland ingelokt. Eerst naar Vitebsk, de volgende grote stad na Vilnius. Maar ook hier leverden de Russen geen slag.

Smolensk 1812
De Slag om Smolensk (1846)
door Peter von Hess (1792-1871)
Het schilderij toont een panorama op het brandende Smolensk gezien vanuit de noordzijde van de Dnjepr met de Russische opperbevelhebber Barclay de Tolly op de voorgrond.

The painting is a part of the series devoted to the great battles of the Patriotic War of 1812. This one shows a battle that took place on 5/17 August 1812. In the foreground on the left there is Commander of the 1st Army, General Mikhail Barclay de Tolly (sitting near the tree), Chief of his Staff General Alexey Ermolov (standing nearby, with a map in his hands), Cossack Ataman of the Don Army General Matvey Platov, and General Nikolay Rayevsky. Next to them there are their adjutants and batmen. To the left of the tree, the artillery is firing at the French troops across the Dnieper. Commander of Artillery is General Alexander Kutaysov. In the foreground, in the middle and on the right, wounded Russian soldiers and civilians are leaving the city and its suburbs. (Bron: hermitagemuseum.org)

Maar aangekomen bij de Dnjepr, op de grens van het oude Rusland, was de druk om het gevecht aan te gaan vanuit het Russische leger en het Russische volk zo groot geworden, dat de opperbevelhebber Barclay de Tolly niet meer kon terugtrekken. Hij moest nu vechten. Het werd de eerste grote veldslag op Russische grondgebied bij de stad Smolensk. Voor de Russen is Smolensk een heilige stad omdat in de Oespensky kathedraal een wondericoon van de Moeder Gods bewaard wordt.

Voor de Russen is Smolensk een heilige stad omdat in de Oespensky kathedraal een wondericoon van de Moeder Gods bewaard wordt.

Voor de bewoners werd 5/17 en 6/18 augustus 1812 een wereldondergang. De stad werd vrijwel compleet verwoest. Voor de Russen is het brandende Smolensk een van de beelden van de apocalyps, zoals Rotterdam 1940 dat voor ons is. De Duitse schilder Peter von Hess schilderde in 1846 een panoramisch schilderij van het inferno van Smolensk. Dit schilderij werd vermoedelijk gebruikt door de CGI-divisie die voor War & Peace een trucage maakte van het brandende Smolensk in de verte.

Smolensk 1812
De Slag om Smolensk detail
Rechts van het midden de Oespensky kathdraal. De wondericoon van de Moeder Gods was kort daarvoor in veiligheid gebracht.

De Slag om Smolensk bevindt zich in het Hermitage in Sint Petersburg. Maar vorig jaar was het te zien in het Hermitage in Amsterdam tijdens de tentoonstelling Alexander, Napoleon, Josephine.

Smolensk 1812
De Franse schilder en kolonel Jean-Charles Langlois schilderde net als Peter von Hess een schilderij van het Inferno van Smolensk, maar dan vanuit het Franse gezichtspunt.

Smolensk icon of the Mother of God [ holy-transfiguration.org ]

het verhaal van 1812

begonnen in 1812 – Napoleons fatale veldtocht naar Moskou
van Adam Zamoyski

1812 - Adam ZamoyskiDe Veldtocht van Napoleon naar Rusland is niet één verhaal. Het zijn miljoenen verhalen van degenen die er bij betrokken waren, onder leden en stierven. Tweehonderd jaar later is er dat ene verhaal waar je aan denkt bij de Veldtocht van Napoleon naar Rusland: de Grande Armée, de Slag bij Borodino, de tactiek van de verschroeide aarde, het brandende Moskou, de ontberingen tijdens de terugtocht en de Slag aan de Berezina.

De Engelse historicus Adam Zamoyski schrijft in het voorwoord dat het hem opviel dat bijna iedereen het verhaal denkt te kennen, maar slechts weinigen verder komen dan de hierboven genoemde informatie. Hij heeft geprobeerd om het verhaal voor een breed publiek toegankelijk te maken. En ook wilde hij inzicht geven in de vraag waarom Napoleon het in zijn hoofd haalde om het reusachtige Rusland aan te vallen.

Franse soldaatDe narratieve geschiedschrijving probeert ontelbare verhalen samen te smeden tot één groot verhaal. Onder historici wordt de blik op het verleden vaak vertroebeld door politieke vooringenomenheid. Zo zijn er sinds de eerste helft van de negentiende eeuw allerlei visies in omloop over de Russische Veldtocht van Napoleon. Van nationalistische tot communistische, van geromantiseerde tot cynische en van narratieve tot zakelijke. In het voorwoord geeft Zamoyski een kort overzicht. Alleen in Rusland verschenen in de eerste honderd jaar al meer dan 5000 boeken en minstens tweemaal zoveel artikelen over deze historische gebeurtenis. Tot aan de Eerste Wereldoorlog was de Grande Armée het grootste leger dat ooit op de been gebracht was: 600.000 man sterk. Het was de eerste Totale Oorlog in de geschiedenis en de eerste die de massa’s mobiliseerde door het levée en masse principe.

Het verhaal dat Adam Zamoyski in 2005 aan de 1812-bibliotheek heeft toegevoegd, is wereldwijd jubelend ontvangen. Uitgeverij Balans prijst de Nederlandse editie aan met een citaat uit NRC Handelsblad op de cover: “Meesterlijk boek – doet Tolstoi’s Oorlog en Vrede verbleken.”. De kracht van Zamoyski is dat hij een indrukwekkende dossierkennis paart aan een superieure stijl. Nergens wordt zijn verhaal droog. Telkens roept hij met details tastbare beelden op, zodat zelfs de opsommingen bij het inventariseren van het Grande Armée niet dor zijn om te lezen. Zamoyski doorspekt zijn verhaal ook met goed gekozen citaten, zoals dat van luitenant Blaze de Bury bij de beschrijving van de kleding:

De lange onderkleding, op zijn plaats gehouden door een koord, beperkte de bewegingsvrijheid van de knie nog verder. Het was alles bij elkaar een samenzwering van drie lagen textiel, twee rijen knopen op elkaar en drie kousenbanden om ook de dapperste pogingen tot marcheren onmogelijk te maken.

vierkante neuzenEen aardig detail is ook de soldatenschoen, onder de dingen misschien wel de hoofdrolspeler van de Veldtocht naar Rusland. Van Parijs naar het front aan de Njemen was 1500 kilometer lopen en naar Moskou was het nog eens een kleine duizend kilometer, af te leggen in dagmarsen van tussen de 25 en 55 kilometer. Goed schoeisel was daarom cruciaal. Er reisden vele schoenmakers mee. De schoenen hadden vierkante neuzen. Dit maakte ze ongeschikt om door te verkopen, want niemand wilde dergelijke onmodieuze schoenen dragen.

1812 [ uitgeverijbalans.nl ]

Challenger 1/28/86

vandaag 30 jaar geleden: Space Shuttle Challenger Disaster

Op 28 januari 1986 hoorde ik op de radio in mijn studentenkamer het nieuws van de ramp met de Space Shuttle Challenger. Later die dag zag ik het op televisie en ik herinner me dat Wubbo Ockels in het NOS-journaal zo verslagen was dat hij nauwelijks nog antwoord kon geven op de vragen die hem gesteld werden. President Ronald Reagan sprak diezelfde dag het Amerikaanse volk toe in een historische toespraak. Zondag werd in de documentairereeks Speeches teruggekeken op deze toespraak.

Spaceshuttle Challenger
gesigneerde envelop door Dick Scobee, de commandant van de Spaceshuttle Challenger [ credits: regencystamps.com ]
Peggy Noonan, de schrijfter van Reagan’s speech, zei later dat ze twee dingen wilde doen. Reagan moest optreden als comforter-in-chief, oppertrooster, want ‘het was alsof het hele land hetzelfde auto-ongeluk had gezien,’ zei ze. Doel nummer twee: laten weten dat het ruimteprogramma verder zou gaan, ondanks deze tegenslag.
 
Bron: vpro.nl

Speeches [ vpro.nl ]

een gevaarlijk fortuin

gezien op ZDF: Die Pfeiler der Macht (2016)
Duitse verfilming van Dangerous Fortune (1994) van Ken Follett

Die Pfeiler der MachtHet Duitse ZDF verfilmde op lokatie in Ierland voor acht miljoen de bestseller Dangerous Fortune van Ken Follett uit 1994. In het Nederlands verscheen deze roman onder de titel Gevaarlijk Fortuin. Of de Duitsers net zo goed zijn in kostuumdrama als de Engelsen, konden we maandagavond al beoordelen in het eerste deel van Die Pfeiler der Macht. Vanavond volgt het tweede en laatste deel. Het is even wennen als je zelf geen Duitser bent: Victoriaans drama waarin Duits gesproken wordt. De Nederlandse actrice Laura de Boer speelt een van de hoofdrollen. Info voor de kostuumliefhebber: voor drie uur historisch drama waren 973 kostuums nodig.

Een familieroman over een bankiersfamilie in de tweede helft van de 19e eeuw. De echtgenote van de senior partner van de bank is zeer bedreven in het verzinnen van allerlei listen om de macht naar zichzelf en haar man toe te trekken. De zoon, een losbandige, weinig intellectuele jongeman, is hevig verliefd op een vroegere klasgenoot, een Zuid-Amerikaanse jongeman. Deze jongeman is door bedrog en intimidatie ambassadeur van een Zuid-Amerikaans land in Londen geworden. De Zuid-Amerikaan en de bankiersvrouw vullen elkaar goed aan wat betreft chantage, corruptie en het vergroten van hun macht. De zoon is hun speelbal. Uiteindelijk weet een neef van de familie beide personen te ontmaskeren en de bank voor een faillissement te behoeden. (Bron: dizzie.nl)
Die Pfeiler der Macht
website van de ZDF

Die Pfeiler der Macht [ de.wikipedia.org ]

from Russia with style

gisteren gezien op BBC1: episode 4 van War and Peace (2016)

War and PeaceDrie weken geleden schreef ik hier al iets over de jongste tv-bewerking van Oorlog en Vrede door de BBC. Gisteren werd het vierde deel van deze zesdelige miniserie uitgezonden. Het is een typisch Engelse interpretatie. Tolstoj verpakt in een kostuumdrama. Louis Menand schreef vorige week in The New Yorker: Does the new series get the novel? Not really. It’s a costume drama, “Downton Abbey” goes to Moscow.

Dat is helemaal niet erg, want de Engelsen zijn nu eenmaal erg goed in kostuumdrama. Dat Pierre, Natasja, Andrei en al die andere Tolstoj-personages Engels spreken stoort mij overigens niet. Sinds de megaproductie van King Vidor uit 1956 ben ik eraan gewend dat er in War and Peace Engels gesproken wordt. Als Rus zou ik mij daar waarschijnlijk aan ergeren, maar we moeten niet vergeten dat Tolstoj zijn adellijke personages vaak meer in het Frans conserveren dan in het Russisch. De taal van de vijand nog wel!

War and Peace
Five fashion looks from War and Peace (2016)

Dat het in Rusland rond 1800 gewoon was om Frans te spreken, had alles te maken met de achttiende eeuw, waarin er in heel Europa een aristocratie was gevormd, volledig geënt op de Franse cultuur. Uit deze wereld kwam de adellijke Tolstoj (1828-1910) zelf ook voort. In de negentiende eeuw begon dit steeds meer te wringen met het nationalisme waarin men naar de Russische identiteit begon te zoeken. Waar kennen we dat van?

War and Peace [ imdb.com ]