Categorie archief: geschiedenis

kartonnen wapens

gezien bij Vlaanderen vakantieland: tentoonstelling Kartonnen Wapens
Het kaartspel tijdens de Eerste Wereldoorlog
in Turnhout tot 31 december 2014

De meest voorkomende ervaring in de loopgraven van 1914-1918 was de verveling. De soldaten probeerden deze te verdrijven door te kaarten. De speelkaart werd ingezet als propaganda en ter educatie. In het nationaal museum van de speelkaart in Turnhout is tot 31 december de tentoonstelling Kartonnen wapens te zien.

Fernand Léger
Fernand Léger schilderde in 1917 het beroemde schilderij La partie des cartes. De soldaten zijn machines geworden, de ledematen kanonnen, de speelkaarten munitie.
In de tentoonstelling ‘Kartonnen Wapens’ komt geen militaire of politieke geschiedenis aan bod. De expo bekijkt de Eerste Wereldoorlog vanuit een alternatieve, onbekende invalshoek en laat speelkaarten de bezoeker tot in de loopgraven voeren. Het kaartspel was zowat de enige vorm van tijdverdrijf die in deze donkere geulen mogelijk was en diende dus vooral om de moreel op peil te houden. De spanning en onzekere toekomst zorgden voor een grote vraag naar waarzeggerskaarten. Soldaten die geen kaarten hadden, maakten ze zelf uit afval.
 
Maar speelkaarten werden ook strategisch ingezet: als propagandamiddel pro en contra, of om militaire vaardigheden aan te leren. Zo bestonden er kaarten met de verschillende seincodes of de soorten marineschepen. Soldaten konden met het spel zelfs een bescheiden kennis Engels of Frans opdoen.
 
Bron: speelkaartenmuseum.be

grof geschut

28 september 1914: het beleg van Antwerpen begint
tweet 1914
tweet van @Wereldoorlog1
De Krupp 42 cm houwitser was pas in 1913 ontwikkeld. Het projectiel weegt 1143 kilogram. De vuurkadans is 10 schoten per uur. De maximumdracht is 14 kilometer.
Op 28 september begon de belegering van de Versterkte Stelling met de beschieting van de forten door speciaal daarvoor ontworpen zware artillerie, kaliber 30,5 cm en 42 cm. De Oostenrijks-Hongaarse Skoda 30,5 cm houwitser was reeds met succes ingezet tegen de vesting Luik en nadien tegen de vesting Maubeuge. De maximum dracht is 12 kilometer. Het projectiel weegt bijna 400 kilogram. De vuurkadans is 10 schoten per uur. De Krupp 42 cm houwitser was pas in 1913 ontwikkeld. Het projectiel weegt 1143 kilogram. De vuurkadans is 10 schoten per uur. De maximumdracht is 14 kilometer.
 
De projectielen volgen een hoge kogelbaan zodat ze bijna loodrecht inslaan op het doel. Ze zijn voorzien van een vertragingsbuis zodat ze pas ontploffen nadat ze diep in het doel zijn doorgedrongen. De forten konden dergelijke inslagen niet weerstaan. De gewelven zouden barsten, steunpilaren verzakken en de betongewelven instorten onder hun eigen gewicht.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Beleg van Antwerpen [ nl.wikipedia.org ]

naoorlogse welvaart

gezien bij VPRO boeken: Wim Brands in gesprek met Annegreet van Bergen
over haar boek Gouden Jaren
Gouden Jaren‘In 1952 deelde ik een stofzuiger met mijn schoonmoeder.’ ‘In 1961 zond de televisie 24 uur uit – per week.’ ‘In 1965 moesten we naar de buren om te bellen.’ Gouden jaren vertelt het verhaal van de ongekende naoorlogse groei die ons leven op alle fronten heeft veranderd. De wekelijkse teil werd een dagelijkse douche, het papieren loonzakje een digitale bankrekening en de boterham met tevredenheid een broodje gezond. Vertrouwde beroepen verdwenen, nieuwe deden hun intrede. Wie had er in de jaren vijftig al gehoord van mondhygiëniste of activiteitenbegeleider? Gouden jaren staat vol met herkenbare anekdotes, scherpe observaties en schitterende foto’s. Het laat zien hoe compleet anders ons leven er een halve eeuw geleden uitzag en dat we rijker zijn geworden dan we ooit voor mogelijk hadden gehouden.
 
Bron: atlascontact.nl

500 jaar verwereldlijking

500 jaar wereldlandschap 1514 – 2014
de snelle verandering van het wereldbeeld in de zestiende eeuw

Na het zien van de tentoonstelling Jan van Eyck, Rogier van der Weyden en de ontdekking van de wereld in het Rijksmuseum Twenthe in Enschedé, ben ik weer eens aan het grasduinen in de overgang tussen de middeleeuwen en de moderne tijd. We zijn deze periode de Renaissance gaan noemen. Of de tijd van de grote ontdekkingsreizen. Het was het begin van de secularisatie, de verwereldlijking. Langzaam verschoof het accent van God en de kerk naar de mens en de wereld. De kunst bleef in de 15e en 16e eeuw doordrenkt van het christelijk geloof. Al kwam er een flinke scheut heidense mythologie bij.

De kunst bleef in de 15e en 16e eeuw doordrenkt van het christelijk geloof. Al kwam er een flinke scheut heidense mythologie bij.

De verwereldlijking kwam in de schilderkunst op allerlei manieren tot uitdrukking. In de eerste plaats was er meer welvaart gekomen wat vooral te danken was aan de handel en de opkomst van de burgerij. Naast de traditionele opdrachtgevers als kerk en adel, werd de rijke burgerij ook opdrachtgever voor kunstenaars. De burgerij had een andere smaak. Natuurlijk moesten voorstellingen getuigen van hun godsvrucht. Tegelijkertijd was de nieuwe klasse dol op aardse zaken. Dat is heel letterlijk te zien in de opkomst van het landschap als zelfstandig genre. Dat ontwikkelt zich voor het eerst in Vlaanderen rond 1515.

Joachim Patinir
Joachim Patinir vóór 1515
het martelaarschap van de heilige Katherina van Alexandrië … een mooi voorbeeld van een wereldlandschap …

Vóór die tijd was het landschap altijd ondergeschikt geweest aan een of ander religieus tafereel. Populair thema’s waren “de Vlucht naar Egypte”, “de heilige Christofoor” of “de heilige Hieronymus in de woestijn”. Maar bij de Vlaamse schilder Joachim Patinir gaat het landschap de hoofdrol spelen. Hij is de “uitvinder” van het wereldlandschap. Dat is een soort staalkaart van landschappelijke elementen: rotsen, rivieren, oceanen, bossen, weiden en steden. De horizon ligt meestal hoog zodat je in het landschap kunt kijken. Het wereldlandschap laat de verwereldlijking dus letterlijk zien. Het is de tijd waarin Fernão de Magalhães (Magellaan) de eerste ontdekkingsreiziger is die een reis om de wereld (1519-1522) maakt en daarmee definitief aantoont dat de wereld niet plat is.

Vijf jaar geleden liet ik hier onderstaand schilderij al eens zien. Het is vijfhonderd jaar geleden gemaakt door een anonieme meester en het bevindt zich nu in Museum Waterburcht Anhalt in Isselburg.

Anonieme meester, omstreeks 1515
allegorisch wereldbeeld
Anonieme meester, omstreeks 1515

Het is een allegorische voorstelling met een boodschap: ‘Met recht soudic gerne doer de werelt commen – Ic ben der doer maer ic moet crommen’. De mens wordt gewezen op de aardse moeilijkheden waarvoor hij (het hoofd) moet buigen.

Het aardige van deze voorstelling is dat je het ook heel anders uit kunt leggen. In de eerste helft van de zestiende eeuw is het wereldbeeld niet plat meer. In 1492 was aan de overzijde van de Atlantische Oceaan (per ongeluk!) een Nieuwe Wereld ontdekt. De ontdekkingsreizigers wisten nu dat de aarde rond is en dat de kortste verbinding tussen twee punten op aarde daarom altijd een kromme is. Geen allegorie maar wetenschap!

70 jaar Market Garden

gisteren samen met mijn vader bij de herdenking op de Ginkelse Heide geweest

Het was op een mooie nazomerse zondagmiddag zoals vandaag. Wanneer mijn vader, die het op 17 september 1944 van nabij meemaakte, over die dag vertelt, staat de jongen weer in hem op. Een historische gebeurtenis die je vlak voor je veertiende verjaardag meemaakt, blijft als de spreekwoordelijke dag van gisteren in je geheugen. Vanuit Veenendaal, waar mijn vader het zag gebeuren, was de lucht grijs gespikkeld met parachutisten.

Market Garden
vanwege de mist was er gisteren op de Ginkelse Heide pas na drie uur een massa dropping. Om de 60.000 belangstellenden te belonen voor het lange wachten wierp een Dakota rond half drie alvast een paar keer telkens twaalf parachutisten uit.

“Nu gaat het gebeuren!” dacht iedereen. Drie maanden eerder waren de geallieerden in Normandië geland en nu zouden ze ons ook van de Duitse bezetters komen bevrijden. Binnen tien dagen was de jubelstemming verdwenen. Operatie Martket Garden werd een jammerlijke mislukking. Arnhem, waar ik in de jaren tachtig ben gaan wonen, moest evacueren en veranderde tot aan de bevrijding in een spookstad.

Operatie Market Garden [ nl.wikipedia.org ]
luchtlandingen Ginkelse Heide Ede [ airborne-herdenkingen.nl ]