Categorie archief: geschiedenis

de vrijheid van 1830

De julirevolutie van 1830 volgens Delacroix en Schnetz

De vrijheid die het volk leidt van Eugène Delacroix (1798-1863) is een icoon van de historieschilderkunst. Voordat de Euro kwam stond La Liberté met haar ontblote borsten samen met Delacroix afgebeeld op het biljet van honderd francs. In Frankrijk heeft dit schilderij een religieuze status en is een substituut geworden voor de herrezen Christus uit het graf. De moderne westerse wereld laat zich niet meer aanvoeren door de mensgeworden God maar door de godin van de vrijheid. Sinds de Franse Revolutie is La Liberté de christelijke God gaan vervangen.

100 frnacs
biljet van 100 francs

Toen in juli 1830 opnieuw na 41 jaar barricaden opgeworpen werden, waren alle ogen weer gericht op Parijs. Ditmaal was er geen bestorming van de Bastille, maar een bestorming van het stadhuis, het Hôtel de Ville. Hét beeld van de julirevolutie van 1830 is het beroemde schilderij van Delacroix. Er zijn talloze schilderijen gemaakt van deze historische gebeurtenis, maar geen van allen bereikten ze de status van de allegorie van Delacroix.

Delcaroix
Eugène Delacroix de vrijheid die het volk leidt

Een schilderij dat erg lijkt op dat van Delacroix, is Combat devant l’hôtel de ville van Jean-Victor Schnetz (1787-1870). Het laat ongeveer hetzelfde beeld zien: de barricaden waarop de tricolore wappert. Zelfs de Notre Dame de Paris is in beide schilderijen door de rook heen op de achtergrond te zien. Er is één groot verschil: het schilderij van Schnetz is geen allegorie.

Schnetz
Jean-Victor Schnetz
Combat devant l’hôtel de ville
Delcaroix
Eugène Delacroix detail
Jean-Victor Schnetz detail
Delcaroix
Eugène Delacroix detail
Jean-Victor Schnetz
Jean-Victor Schnetz detail

Peinture du 19ème Siècle

Franse schilderkunst uit de 19e eeuw op fr-peint.blogspot.nl

Vorige week ontdekte ik de Engelstalige blog Peinture Française du 19ème Siècle die al vier jaar bijna dagelijks een schilderij van een Franse schilder uit de negentiende eeuw laat zien en bespreekt. Ruim duizend berichten geleden startte de blog in 2013 met het jaar 1800 en inmiddels zijn we beland in 1875. Meer dan driehonderd schilders zijn inmiddels voorbijgekomen. Impressionisten komen niet aan bod, zij zijn op het web en daarbuiten toch al oververtegenwoordigd.

Peinture Française du 19ème Siècle
Peinture Française du 19ème Siècle

Peinture Française du 19ème Siècle

twee mythologische koppels

Telemachus en Eucharis (1818) van Jacques-Louis David
en Bacchus en Ariadne (1821) van Antoine-Jean Gros

Nadat Napoleon in 1815 definitief verslagen was, keerde overal in Europa de monarchie terug. Ook de kunst deed een stap terug. Het revolutionaire elan maakte plaats voor het sentimentalisme en de mythologische voorstellingen van vóór 1789. Goede voorbeelden daarvan zijn twee dubbelportretten van de meesters van het Franse neoclassicisme: Jacques-Louis David (1748-1825) en zijn leerling Antoine-Jean Gros (1771-1835).

Tijdens de Restauratie leefde Jacques-Louis David, de grootste Franse schilder van zijn tijd, in ballingschap in Brussel, toen nog in het Koninkrijk der Nederlanden. Daar schilderde hij Het afscheid van Telemachus and Eucharis in zijn beroemde neoclassicistische stijl. In 1987 werd het schilderij aangekocht door het J. Paul Getty Museum.

Telemachus en Eucharis
Jacques-Louis David 1818
Het afscheid van Telemachus en Eucharis
Fixing the viewer with a dreamy gaze, the fair-haired Telemachus grasps Eucharis’s thigh with his right hand while holding his sword upright with the other. The ill-fated lovers say farewell in a grotto on Calypso’s island. Facing towards us, Telemachus’s blue tunic falls open to reveal his naked torso. Eucharis, seen in profile, encircles Telemachus’s neck and gently rests her head upon his shoulder in resignation. In this way, David contrasts masculine rectitude with female emotion.
 
Bron: getty.edu
Telemachus en Eucharis
detail van Telemachus en Eucharis

Drie jaar later schilderde David’s beroemde leerling Antoine-Jean Gros een ander mythologisch koppel. Zijn Bacchus en Ariadne hangt sinds 1977 in de National Gallery of Canada. Gros werd in tegenstelling tot zijn leermeester niet verbannen en werd nadat in 1814 de monarchie hersteld was zelfs hofschilder van Lodewijk XVIII. Toch eindigde zijn leven tragisch met zijn zelfmoord in 1835.

Bacchus en Ariadne
Antoine-Jean Gros 1821
Bacchus en Ariadne
Pointing to the departure of Theseus, who has abandoned her on the island of Naxos, Ariadne is comforted by Bacchus. He is identified as the god of wine by the grapes and vine leaves in his hair, and the “thyrsus”, the staff topped with vine leaves. Ariadne holds the gold crown with stars which she will receive at the time of her marriage to Bacchus; it will later be set in the heavens as a constellation. Frame: running moulding with press-moulded composition ornament, gilded. France, early 19th century.
 
Bron: gallery.ca
Bacchus en Ariadne
detail van Bacchus en Ariadne

Grote Herinneraar

gelezen: Proloog en hoofdstuk 1 uit Burgers (1989) van Simon Schama

CitizensDe unieke eigen stijl van Simon Schama zuigt mij de eerste bladzijden van Burgers al het verhaal binnen. Schama‘s sappige geschiedschrijving kun je typisch joods noemen. Het is een vorm van verhalende geschiedenis waarbij het persoonlijke, het detail en vaak ook de humor centraal staan. In de Proloog (Herinneringsvermogen – veertig jaar later) neemt de schrijver ons eerst mee naar dat andere revolutiejaar, 1830. Hoe werd er toen teruggekeken op 1789? Schama gebruikt daarbij de persoon van Marquis de La Fayette (1757-1834). Hij noemt hem de Grote Herinneraar. La Fayette was iemand die het allemaal had meegemaakt.

La Fayette
Marquis de La Fayette (1757-1834) leefde in twee werelden. Hij groeide op in de late pruikentijd (links) en eindigde in de Biedermeiertijd (rechts)

Als jongeman van net twintig had La Fayette naast Washington gestaan tegen de Engelsen. In zijn persoon leken Frankrijk en Amerika geestelijk met elkaar verenigd te zijn. Hij werd een held bij het Amerikaanse volk en tientallen steden in de Verenigde Staten dragen nog altijd zijn naam. In 1830 was de Restauratie 15 jaar oud en deed zijn uiterste best om alles te vergeten wat aan 1789 herinnerde. Toen in 1824 de reactionair Karel X koning van Frankrijk werd, leek het ancien régime weer helemaal terug. Maar het was een anachronisme geworden in een tijd die al te modern en veel te nuchter was voor de pracht en praal van het absolutisme.

In 1830 was de Restauratie 15 jaar oud en deed zijn uiterste best om alles te vergeten wat aan 1789 herinnerde.

En zo kwam in 1830 het volk in Parijs opnieuw in opstand. Ditmaal werd de revolutie niet gedragen door de jeugd maar door oude mannen. Frankrijk werd een constitutionele monarchie onder burgerkoning Lodewijk-Filips I. La Fayette ontving hem bij het Hotel de Ville in Parijs en drapeerde de tricolore over hem heen. “Voor een koning die wilde overleven, was niets minder dan een grote driekleurige lijkwade nodig.” schrijft Schama scherp.

Amédée Bourgeois
Amédée Bourgeois Aanval op het Hotel de Ville en gevechten op de Pont d’Arcole op 28 juli 1830

Van La Fayette stapt Schama over op de drie jaar oudere Charles-Maurice Talleyrand (1754-1838). Ook Talleyrond leefde in 1830 nog, maar hij was niet een van de (oude) mannen die de Julirevolutie steunde. Als cynicus, pragmaticus en opportunist had hij genoeg zelfkennis om te weten dat een deel van de volkswoede zich op hem zou kunnen richten. Uit voorzorgsmaatregel liet hij daarom zijn naambord maar snel verwijderen. De laatste publieke functie die Talleyrand vervulde was die van ambassadeur in Londen onder Lodewijk-Philips I. Hij was inmiddels 75 en de realpolitiker in hem was nog springlevend. In Londen doofde hij de revolutionaire vuurtjes die Lafayette er had proberen te stoken. Zo verzekerde hij Wellington ervan dat het gevaarlijkste wapen van Lodewijk-Philips I zijn opgerolde paraplu was.

Van onderdaan naar burger [ W&V ]

Victoriaans leven

vrijdag gezien op Een: Doctor Thorne (2016)

Doctor ThorneDirect na de uitzending door de BBC zendt het Vlaamse Een de driedelige miniserie Doctor Thorne uit naar het gelijknamige boek van Anthony Trollope (1815-1882) uit 1858. Het filmscript werd geschreven door Jullian Fellowes. Doctor Thorne is voor Fellowes een tussendoortje bij Downton Abbey (2010-2015) en zijn nieuwe historische dramaserie The Gilded Age die vanaf volgend jaar door de BBC uitgezonden gaat worden.

Doctor Thorne begint in 1855, in het hart van de Victoriaanse tijd. Na The Great Exhibition in 1851 was Engeland op het toppunt van zijn macht. De Victorianen waren de rijkste mensen die ooit geleefd hadden. Engels kostuumdrama en de Victoriaanse upperclass zijn op televisie synoniemen van elkaar. Met Doctor Thorne, de huisarts van enkele Victoriaanse families, bezoeken we hun kastelen, interieurs en parkachtige tuinen. Het is alsof we een schilderij zijn ingegaan. Het verhaal, bijna altijd gebaseerd op klassenverschil en schandaal, is vooral een vehikel voor een reis langs de Victorian decorative arts.

Victorian social life in the Victoria & Albert Museum [ vam.ac.uk ]
Victorian social life from paintings [ vam.ac.uk ]

van onderdaan naar burger

gekocht in Den Haag: Burgers (1989) van Simon Schama

CitizensIn 1989 vierde de Franse Revolutie zijn 200e verjaardag. De Engelse historicus Simon Schama schreef voor die gelegenheid een baksteen van bijna 900 bladzijden. Drie thema’s werkt hij uit: de problematische verhouding tussen patriottisme en vrijheid, het burgerschap als de publieke manifestatie van het ideale gezin en tenslotte het pijnlijke probleem van het revolutionaire geweld.

De behandeling van dat laatste thema leverde Schama nogal wat kritiek op van zijn marxistische collega Eric Hobsbawm. In Echoes of the Marseillaise: two centuries look back on the French Revolution (1990) noemde Hobsbawm het boek van Schama “a political denunciation of the revolution” en plaatste Citizens binnen de typisch Engelse traditie die begon met Reflections on the Revolution in France (1790) van Edmund Burke (1729-1797). In deze traditie wordt vooral de terreur benadrukt en komen de positieve effecten van de revolutie veel minder aan bod.

Lodewijk XVISchama besteedt ook ruim aandacht aan de periode die aan 1789 voorafgaat. In de beeldvorming wordt de Franse Revolutie vaak gezien als een dynamische reactie op het statische ancien régime. Maar na de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) brak in Frankrijk juist een tijd aan van grote veranderingen. De 25 jaar tussen het einde van de Zevenjarige Oorlog en het uitbreken van de Franse Revolutie is op te splitsen in een periode onder Lodewijk XV (tot 10 mei 1774) en een periode onder Lodewijk XVI (na 10 mei 1774). Met name Lodewijk XVI hield erg van verandering.

Simon Schama droeg Citizens op aan zijn leraar en vriend Jack Plumb (1911-2001).

Citizens: A Chronicle of the French Revolution [ en.wikipedia.org ]

Egyptomania [ 2 ]

gekocht in Den Haag: Description de l’Egypte van Taschen (1997)

EgypteTussen 1809 en 1829 verscheen in Frankrijk de tiendelige Description de l’Égypte, ou Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française, een mijlpaal in de wetenschap van de vroege negentiende eeuw. Het volledige werk bestaat uit honderden platen onderverdeeld in de volgende categorieën: antiquiteiten, topografische atlas, Egypte rond 1800 en natuurlijke historie (dieren, planten en mineralen). De oudheidkundige opgravingen nemen het grootste deel in beslag (vijf delen) maar de Description de l’Égypte geeft ook een prachtig beeld van Egypte zoals de Fransen het in 1798 aantroffen. Caïro telde in die tijd 600.000 inwoners en was daarmee even groot als Parijs.

Egypte
vedute van Caïro (uit: Egypte rond 1800)
Egypte
Description de l’Égypte ou Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française
Egypte
frontispiece van Description de l’Égypte

The Description de l’Égypte was a series of publications, appearing first in 1809 and continuing until the final volume appeared in 1829, which offered a comprehensive scientific description of ancient and modern Egypt as well as its natural history. It is the collaborative work of about 160 civilian scholars and scientists, known popularly as the savants, who accompanied Napoleon’s expedition to Egypt in 1798 to 1801 as part of the French Revolutionary Wars, as well as about 2000 artists and technicians, including 400 engravers, who would later compile it into a full work. (Bron: en.wikipedia.org)

Description de l’Égypte [ descegy.bibalex.org ]