Categorie archief: geschiedenis

thuiskomst

gelezen: De chartreuse van Parma (1839) van Stendhal
en Heimkehr (1923) van Franz Kafka

De chartreuse van Parma speelt zich zo’n tweehonderd jaar geleden af. Hoofdpersoon Fabrizio del Dongo wordt in 1798 geboren in een adellijke familie, maar verwekt door een Franse soldaat die onder Bonaparte in Noord-Italië gelegerd is. In 1815 laat hij zich in jeugdige idealisme meesleuren en vertrekt naar het Koninkrijk der Nederlanden om voor Napoleon te vechten tijdens de Slag bij Waterloo. Een doodzonde voor iemand die van adel is. Zijn broer verraadt hem en Fabrice moet hals over kop vluchten omdat de Oostenrijkers, die Noord-Italië dan weer bezet houden, hem als staatsgevaarlijk zien.

Stendhal
Ik ben begonnen in de vertaling van Elisabeth de Roos uit 1948. Omdat ik deze vertaling toch te verouderd vond, ben ik halverwege overgestapt op de vertaling van Theo Kars uit 2004.

Na een studie in Napels en een verblijf in Parma bij zijn tante Gina, de hertogin van San Severina, keert hij in hoofdstuk XVII kortstondig terug naar zijn ouderlijk huis, het kasteel van zijn vader in Grianta aan het Comomeer. Omdat iedereen zijn signalement heeft, moet Fabrice zich schuil houden op zolder bij zijn leermeester abbé Blanès zijn tweede vader en de enige die hij vertrouwen kan. Vanuit de kerktoren kijkt hij neer op de binnenplaats van het kasteel en zijn jeugd. Het voelt vertrouwd en vreemd tegelijk.

Het dubbele gevoel van Fabrizio tijdens zijn heimelijke terugkeer in zijn ouderlijk huis, beschrijft ook Franz Kafka in een kort fragment uit 1923 getiteld Heimkehr.

Ich bin zurückgekehrt, ich habe den Flur durchschritten und blicke mich um. Es ist meines Vaters alter Hof. Die Pfütze in der Mitte. Altes, unbrauchbares Gerät, ineinander verfahren, verstellt den Weg zur Bodentreppe. Die Katze lauert auf dem Geländer. Ein zerrissenes Tuch, einmal im Spiel um eine Stange gewunden, hebt sich im Wind. Ich bin angekommen. Wer wird mich empfangen? Wer wartet hinter der Tür der Küche? Rauch kommt aus dem Schornstein, der Kaffee zum Abendessen wird gekocht. Ist dir heimlich, fühlst du dich zu Hause? Ich weiß es nicht, ich bin sehr unsicher. Meines Vaters Haus ist es, aber kalt steht Stück neben Stück, als wäre jedes mit seinen eigenen Angelegenheiten beschäftigt, die ich teils vergessen habe, teils niemals kannte. Was kann ich ihnen nützen, was bin ich ihnen und sei ich auch des Vaters, des alten Landwirts Sohn. Und ich wage nicht an die Küchentür zu klopfen, nur von der Ferne horche ich, nur von der Ferne horche ich stehend, nicht so, dass ich als Horcher überrascht werden könnte. Und weil ich von der Ferne horche, erhorche ich nichts, nur einen leichten Uhrenschlag höre ich oder glaube ihn vielleicht nur zu hören, herüber aus den Kindertagen. Was sonst in der Küche geschieht, ist das Geheimnis der dort Sitzenden, das sie vor mir wahren. Je länger man vor der Tür zögert, desto fremder wird man. Wie wäre es, wenn jetzt jemand die Tür öffnete und mich etwas fragte. Wäre ich dann nicht selbst wie einer, der sein Geheimnis wahren will.
 
Bron: gutenberg.spiegel.de

mer à boire

Jede Epoche ist unmittelbar zu Gott
Über die Epochen der neueren Geschichte (1854) van Leopold von Ranke

Op 25 september 1854 begon de Duitse historicus Leopold von Ranke voor de Beierse koning Maximiliaan II aan een serie voordrachten in Berchtesgaden onder de titel Über die Epochen der neueren Geschichte. Hieruit komt het beroemde citaat : “Jede Epoche ist unmittelbar zu Gott.” Het is vooral gericht aan iedereen die meent dat het heden superieur is aan het verleden.

Über die Epochen der neueren Geschichte
titelblad van Über die Epochen der neueren Geschichte (1854) van Leopold von Ranke

Wij weten weliswaar veel meer als vroeger maar toch stonden onze voorouders met hun beperkte kennis in dezelfde verbinding met de bron van kennis als wij in het digitale tijdperk. Met het internet is de paradox van kennis dagelijks te ervaren: hoe meer we weten, hoe meer we bewust worden van wat we niet weten. Surf bijvoorbeeld over de oceaan van kennis die wikipedia heet en het duizelt je als je onder het surfen even stilstaat bij de uitgestrektheid en diepte van deze oceaan. Menselijke kennis als mer à boire. Wij surfen slechts over de toppen van enkele golven.

Deden de intellectuelen uit de Verlichting die de Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (1751-1776) lazen eigenlijk niet hetzelfde als wij? Het reservoir van kennis dat de encyclopedisten bijeen hadden gebracht, was toen ook al niet leeg te drinken. Een druppel uit een vijver en een druppel uit de oceaan van wikipedia blijft hetzelfde water. Elke tijd staat in directe verbinding met de bron van kennis. Het grote verschil met de tijd van Ranke en onze tijd, is dat Ranke de bron van kennis nog God noemde. De kennis die uit deze Bron komt, is het Levende Water uit het Evangelie.

Leopold Von Ranke is een van de vaders van de objectieve geschiedschrijving. De jonge Nietzsche zette zich in Vom Nutzen und Nachteil der Historie für das Leben af tegen het historisme van Ranke. Met Goethe stelde hij: “Overigens heb ik een afkeer van alles wat slechts mijn kennis vergroot zonder meteen ook mijn handelen te stimuleren of te inspireren.” Nietzsche wilde geen kennis bijeenbrengen om de kennis, niet archiveren. Hij wilde kennis om te kunnen leven.

Über die Epochen der neueren Geschichte [ gutenberg.spiegel.de ]

me voilà!

gelezen: Napoleon en de negentiende-eeuwse Blitzkrieg door Bart Stol

Napoleon staat tussen Jezus en Mohammed in de top drie van personen die op Google de meeste hits scoren. Er gaat geen dag voorbij dat ik informatie binnenkrijg over Napoleon via e-mail of Twitter. Gisteren las ik een stuk van Bart Stol over de oorlogsvoering van Napoleon in het Historisch Nieuwsblad.

Jaffa 1799
Napoleon bezoek een leprozenhuis in Jaffa
op 7 maart 1799

Het was gisteren precies 218 jaar geleden dat Napoleon tijdens zijn expeditie naar Egypte en Palestina in Jaffa een leprozenhuis bezocht. Antoine Gros maakte een beroemd schilderij van deze historische gebeurtenis op 7 maart 1799 waarbij Napoleon als een soort religieuze figuur staat afgebeeld. Hij raakt de melaatse man aan en lijkt over een genezende kracht te beschikken. Napoleon als de nieuwe mensenzoon.

Laffrey 1815
Napoleon tegenover troepen van het 5e infanterieregiment in Laffrey op 7 maart 1815

Precies 16 jaar later zou Napoleon beginnen aan zijn Honderd Dagen. Op 7 maart 1815 was hij ontsnapt uit Elba en begon in Zuid-Frankrijk zijn mars naar Parijs. Bij Laffrey (Isère) in de buurt van Grenoble stond hij tegenover troepen van het 5e infanterieregiment. Napoleon zou zijn grijze jas hebben opengerukt en gezegd hebben: s’il en est qui veut me tuer, me voilà! (“als er iemand is die mij wil doden, hier ben ik”). Ook hiervan is een schilderij gemaakt.

Napoleon en de negentiende-eeuwse Blitzkrieg [ Historisch Nieuwsblad ]

aristocratische catwalk

een tijdlijn van damesmode uit de 18e eeuw

Op behance.net vond ik een schitterende overzicht van mode door de eeuwen heen. De afbeeldingen komen oorspronkelijk van het Russische Блошка. Honderden figuren uit bekende en minder bekende historische portretten zijn vrijstaand gemaakt. Ten voeten uit.

mode 18e eeuw
dameskleding tussen 1740 en 1768
(credits: Блошка)

Deze beeldbewerking levert een lange parade op van stijlvol geklede aristocratische dames (en heren). Dagelijks waren ze een paar uur bezig met aankleden en toilet maken, flaneren, gokken en andere vormen van nietsdoen. De gewone én werkende vrouw (99% van de bevolking) werd de grisette genoemd, vanwege haar grauwe kleding. De adellijke dames konden tegenover die achtergrond optimaal afsteken. De Franse Revolutie maakte aan deze decadentie tijdelijk een einde.

Fashion Timeline 18th century [ behance.net ]

rijk Dordt

Een koninklijk paradijs Aart Schouman en de verbeelding van de natuur
Dordrechts Museum, 19 februari t/m 17 september 2017

Een koninklijk paradijs“Het is hier geen rijk Dordt!” placht mijn moeder wel eens bestraffend te zeggen als ik vroeger mijn boterham te dik belegde. In Zuid-Holland waar mijn moeder vandaan komt, was deze uitdrukking van moeder op (mijn) moeder overgegaan. In Dordrecht woonden vroeger de rijken. Het Dordrechts Museum laat permanent al veel van het rijke verleden van Dordrecht zien maar nu is daar nog iets bijgekomen. Afgelopen zaterdag opende koningin Maxima de tentoonstelling Een koninklijk paradijs – Aart Schouman en de verbeelding van de natuur.

De achttiende eeuw gold lang als “de vergeten eeuw” maar gelukkig is daar de laatste jaren verandering in gekomen met tentoonstellingen als Uit de plooi. De 18de eeuw in beweging (Valkhof Museum Nijmegen 2013) of programma’s als Ridders van Gelre – de vergeten achttiende eeuw (Omroep Gelderland, 2015) en Alexander Roslin – portrettist van de aristocratie (Rijksmuseum Twenthe, Enschedé, 2015).

Aert Schoumann
portret van Albertus de Jonck
Ook na de Gouden Eeuw kende Dordrecht schilders die naam maakten ver buiten hun eigen stad. Aert Schouman staat symbool voor een periode waarin de schilderkunst een meer decoratieve functie kreeg. Hij schilderde zowel portretten als historie- en genrestukken en aquarellen, evenals ander decoratief werk, alles aansluitend bij de veranderende smaak van het publiek. Het Franse classicisme voerde de boventoon, welgestelden richtten hun huis opnieuw in, waarbij het belangrijk was dat het interieur een eenheid vormde. Naast schilder was Schouman ook kunsthandelaar en had hierdoor een groot netwerk aan kunstliefhebbers- en kenners. Hij meende dat tekenen een belangrijk onderdeel van de opvoeding vormde en gaf om die reden zijn hele leven tekenles aan kinderen. Ook leidde hij jonge schilders op en leverde een nieuwe generatie Dordtse kunstenaars af.
 
Bron: dordrechtsmuseum.nl

Aart Schouman [ nl.wikipedia.org ]

retromanen in hun biotoop

zondag gezien bij Close Up: De Retro Revolutie

Volgens de documentaire De Retro Revolutie begon de retro revolutie in 2007 met de serie Mad Men. Op deze blog schreef ik de afgelopen tien jaar veel over deze Amerikaanse tv-serie die zich afspeelt op een reclamebureau in New York in de jaren zestig. Daarbij was ik steeds geïnteresseerd in de set decoration. Production designer Dan Bishop maakte een zeer geloofwaardige reconstructie van het tijdsbeeld in de jaren zestig. Hij liet niet het iconische beeld van die tijd zien, zoals in de retrofilms Down with Love (2003) of Austin Powers – The Spy who shagged me (1999) maar scheerde er vlak langs op. In de jaren zestig stonden er overal nog volop meubels uit de jaren veertig en vijftig. Dus werden deze ook in beeld gebracht. Zo zagen de jaren zestig er in werkelijkheid uit, half uit de cocon van de jaren veertig en vijftig gekropen.

De Retro Revolutie
In De Retro Revolutie zien we retromanen in hun biotoop. De jaren ’50 en ’20 zijn het populairst, misschien vanwege het optimisme van deze decennia.
Living in the Past Is a Full-Time Gig

Michael Arenella

Terwijl creatieve figuren voor hun inspiratie nadrukkelijk in de achteruitkijkspiegel kijken, gaan de jongste generaties nog een stapje verder. Zij maken van retrocultuur een complete levensstijl. Vintage cultuur vormt een verrijking van het heden, vinden voorstanders. Anderen zien de obsessie met het verleden als complete stilstand.
 
Bron: npo.nl
boeken
mijn eigen verzameling retroboeken

Living in the Past Is a Full-Time Gig [ nytimes.com ]

volg de meester [ 123 ]

kopie naar de heilige Sebastiaan van Peter Paul Rubens (ca. 1614)

In Mr. Turner (2014) bekijkt de knorrige William Turner samen met enkele leden van de Royal Academy een schilderij waarop de martelaar Sebastiaan staat afgebeeld, waarbij een engeltje de pijlen uit zijn lijf trekt. “Het is bijna niet om aan te zien”, merkt zijn collega Benjamin Robert Haydon droog op. Oude meesters schilderden voorstellingen die vandaag de dag zelfs door World Press Photo niet getoond zouden worden. De gruwelijkheid van de voorstelling werd door stichtende woorden bedekt en verzacht door de standvastigheid van de martelaar, al dan niet met extatische blik naar de hemel. Voor een schilder gold een voorstelling van de martelaar Sebastiaan vaak als een meesterproef waarin hij kon laten zien dat hij de anatomie van het menselijk lichaam beheerste. Ik schilderde Sebastiaan tot nu toe zonder de pijlen. Die komen pas op het laatst, snel en pijnloos.

Rubens
de heilige Sebastiaan na de derde sessie

Sebastiaans ouders waren christenen. Hijzelf bekeerde zich in het geheim, omdat de christenen toen nog door de Romeinen vervolgd werden, en hielp de mensen die leden onder die vervolgingen. Als soldaat onder Diocletianus (284-305) zou hij wonderen hebben verricht en hield hij lange redevoeringen. Hij wist de tweeling Marcus en Marcelianus te overreden de marteldood te sterven. Hij viel hierdoor in ongenade bij de keizer, nadat die ontdekte dat hij christen was. Soldaten arresteerden hem en doorzeefden hem op het Marsveld met pijlen. Volgens een ander verhaal werd hij naakt aan een boom of paal gebonden.
(Bron: nl.wikipedia.org)

volg de meester [ 1-123 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan