Categorie archief: geschiedenis

moderne Germaanse saga

met Michaela gekeken naar Heimat 3 (2004) van Edgar Reitz

De moderne Germaanse saga Heimat van Edgar Reitz heeft een trouwe schare fans. Voor sommigen, waaronder Michaela en ik, is de Hunsrück een soort bedevaartsoord geworden. Er zijn ook bedevaartsplaatsen, zoals Café Heimat in Morbach, het dorp Gehlweiler dat model stond voor Schabach en tenslotte het Günderodehaus in Oberwesel dat in Heimat 3 een centrale plek innam. In juli bezochten we bovengenoemde plaatsen en bovendien nog verschillende locaties in Simmern, Bernkastell en München. De afgelopen dagen keken we samen naar Heimat 3, Kronik einer Zeitenwende, een kroniek van de jaren negentig.

Heimat 3
lokaties uit Heimat 3: het Günderodehaus, uitzicht op Oberwesel en de Lorelei

Heimat 3, Kronik einer Zeitenwende
1: Das glücklichste Volk der Welt (1989)
2: Die Weltmeister (1990)
3: Die Russen kommen (1992–1993)
4: Allen geht’s gut (1995)
5: Die Erben (1997)
6: Abschied von Schabbach (1999–2000)

Heimat 3 [ imdb.com ]

zieneres

vrijdagavond gezien: Vision (2009) over het leven van Hildegard von Bingen

visionMargarethe von Trotta maakte in 2009 een biopic over de middeleeuwse mystica en zieneres Hildegard von Bingen (1098-1179). Ik was benieuwd hoe Von Trotta, vooral bekend van vrouwenportretten die zich in de twintigste eeuw afspelen zoals Christiane en Gudrun Ensslin (Die Bleierne Zeit, 1981), Rosa Luxemburg (1986), Gesine Cresspahl (Jahrestage, 2000) en Hannah Arendt (2012) een sprong van negenhonderd jaar in de tijd zou maken.

Hoe zou ze de belevingswereld van Hildegard, die doordrenkt was van het christelijk geloof, benaderen? Zou ze de nadruk leggen op de feministe avant la lettre, die toevallig in de middeleeuwen leefde? Of zou ze zich verplaatsen naar die middeleeuwse wereld die gedomineerd werd door mannen en vanuit deze wereld laten zien hoe een vrouw zich met haar hoogstpersoonlijke unieke relatie met God staande hield. Als abdis was Hildegard in haar tijd geen uitzondering, maar als wetenschapster, mystica en zieneres was ze een fenomeen. Ze trok zelfs de aandacht van de bisschop van Mainz en de Hohenstaufer Frederik I (1122-1190), de keizer van het Heilige Duitse Roomse Rijk, beter bekend als Barbarossa.

Hildegard von Bingen
in 1979 verscheen er in Duitsland een postzegel ter gelegenheid van de 800e sterfdag van Hildegard von Bingen

Von Trotta houdt Vision ingetogen. We zien geen visioenen of historische decors die uit de computer komen. De meeste scenes spelen zich af binnen de muren van het klooster, in een besloten kloostertuin of in een tijdloos boslandschap. Ze laat zien dat Hildegard in haar tijd al grote bewondering oogstte, maar dat ze ook een heel gewoon mens was en zelfs met haar hemelse visioenen zeker niet in alles onthecht was. De muziek, die voor Hildegard erg belangrijk was, speelt in de film een grote rol. Ze voegt aan de verstilde beelden precies de juiste sfeer toe. Barbara Sukowa die in 1986 de rol van Rosa Luxemburg speelde, overtuigt als Hildegard von Bingen, vooral met haar blik. Haar ogen hebben meer gezien, maar door de genade die ze daarbij ontvangt, is haar geest sterk genoeg om dat te dragen.

Vision – aus dem Leben der Hildegard von Bingen

gered door de zee

De Slag om de IJzer 16 – 31 oktober 1914
De Westhoek onder water
Oktober 1914Op 12 oktober 1914 rukken de Duitsers Gent binnen en de volgende dag wappert de Duitse vlag op het stadhuis. De Britten bezetten Ieper vanaf 14 oktober 1914. De volgende dag stellen Franse, Britse en Belgische troepen zich achter de IJzer en de Ieperlee op. Uitgeput graven ze zich in in spoedloopgraven onder de belofte van hun oversten spoedig naar huis terug te keren. Op 16 oktober 1914 arriveren Duitse verkenningstroepen in Diksmuide en reeds de volgende dag gaan ze tot de aanval over, die succesvol door de Britten wordt afgeslagen.
 
Op 25 oktober 1914 wordt de situatie zo kritiek dat Koning Albert, de opperbevelhebber van het Belgische leger, besluit om de polder tussen de IJzer en de spoorweg Nieuwpoort-Diksmuide onder water te zetten.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Duitse opmars door België tijdens de Eerste Wereldoorlog
De aanval – De aanval op Luik – Slag der zilveren helmen – Represailles in Aarschot – De Slag der Grenzen – Leuven -Mechelen – Zemst – Dendermonde – Beleg van Antwerpen – De Slag om de IJzer – De Eerste Slag om Ieper – De Strijd om Ieper
 
Bron: nl.wikipedia.org

oktober 1914 het koninkrijk gered door de zee [ wo1.be ]

E.M. & E.M.

Ernest Meissonier en Edouard Manet
in De omwenteling van Parijs (2006) van Ross King

In het essay de handgezaagde ziel van Cornel Bierens gaat het in het eerste hoofdstuk over de twee Franse schilders Ernest Meissonier en Edouard Manet. De laatste kennen we als een van de vaders van de moderne schilderkunst, de eerste is min of meer vergeten. In de tweede helft van de negentiende eeuw was dat anders. Ernest Meissonier (1815-1891) behoorde samen met William Bouguerreau tot de best betaalde schilders ter wereld. Beiden beschikten over een fabelachtige techniek. Maar de geschiedenis keerde zich tegen hen.

De omwenteling van ParijsIn De omwenteling van Parijs (2006) van Ross King wordt het verhaal verteld van de geboorte van de moderne schilderkunst 150 jaar geleden. Hoe kon het gebeuren dat het werk van kunstenaars die zo voortreffelijk hun vak beheersten, in de twintigste eeuw werd weggezet als “zielloze schilderkunst”?

In de negentiende eeuw kwam er een filosofische opvatting over kunst die was uitgewerkt door de Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831). Deze geloofde dat er in de geschiedenis een lineaire ontwikkeling is waarbij de mensheid telkens een trede hoger op zou klimmen in de richting van de Absolute Geest, Hegel‘s idee van het sublieme. De kunst speelde daarbij een belangrijke rol. Hegel geloofde dat de kunst tenslotte de zintuigen zou overwinnen. Kunst zou zich a.h.w. onthechten, loskomen van de materie en steeds meer samenvallen met de onstoffelijke idee. Dat was het idee van Hegel. Je zou hem op grond van die toekomstverwachting misschien wel de vader van de conceptuele kunst kunnen noemen, meer nog dan Marcel Duchamp. Hegel gaf de voorzet, Duchamp knalde ‘m erin.

Hegel gaf de voorzet,
Duchamp knalde ‘m erin.

“Wat heeft de negentiende eeuw haar best gedaan om dit inzicht (van Hegel, HJvdH) zo lang mogelijk voor zich uit te schuiven.” schrijft Cornel Bierens terecht. Tussen de Colleges over de Esthetiek (1817-1829) van Hegel en de eerste ready mades (1913) van Duchamp, zit bijna honderd jaar! Voordat de conceptuele kunst waarin de onstoffelijke idee centraal staat, het licht zag, stortte de kunst zich in de negentiende eeuw vol overgave op de zintuigen. De academische schilderkunst zoals deze sinds David en Ingres op de Franse Académie onderwezen werd, was hypersensueel. Onder invloed van de opkomende fotografie werd de schilderkunst “fotografischer”. Het realisme in de schilderkunst was de tegenhanger van het materialisme in de filosofie.

Vanaf 1850 begon de zogenaamde drooglegging van het idealisme. De werkelijkheid versmalde zich tot het waarneembare, meetbare en tastbare. De kunst leek verder van Hegel’s Absolute Geist verwijderd dan ooit tevoren. Rond het midden van de negentiende eeuw heerste er een objectiviteitskoorts. Schilders wilden de wereld schilderen in een één-op-één verhouding, net zoals een foto objectief de wereld registreert. Zo wilden ook historici het verleden terughalen zoals het eigenlijk geweest is.

Meissonier
Ernest Meissonier 1861-1875
Friedland

Ernest Meissonier vertegenwoordigde zowel de schilder als de historicus. In De omwenteling van Parijs waarover Cornel Bierens in zijn essay schrijft, staat het schilderij Friedland centraal. Hij werkte hier aan tussen 1861 en 1875, bijna vijftien jaar lang! Als er iemand bezeten moet zijn geweest van objectiviteit, dan was het Meissonier. Het schilderij moest in de details kloppen. Uiteraard deed hij uitvoerig onderzoek naar de veldslag uit 1807. Honderden voorstudies maakte hij, voordat hij het doek tenslotte presenteerde.

Meissonier
Ernest Meissonier 1861-1875
Friedland (detail)

Ik had nog nooit van dit beroemde schilderij uit de negentiende eeuw gehoord, dat tegenwoordig in het Metropolitan Museum of Art in New York hangt, net zo min als de naam Ernest Meissonier mij bekend voor kwam. Des te meer bekend voor kwam de andere schilder in het boek van Ross King. Edouard Manet is al generaties lang een van de helden van de moderne schilderkunst en zijn schilderij Le déjeuner sur l’herbe is een van de iconen van de schilderkunst uit de negentiende eeuw.

Zoals bekend veroorzaakte het schilderij in 1863 een schandaal. Twee jaar later zou het enfant terrible Manet het kunstje nog een keer flikken met l’Olympia. Het schandaal was tweeërlei: er was enerzijds verontwaardiging over de inhoud: een naakte vrouw binnen een ongebruikelijke en ongepaste context binnen de burgerlijke opvattingen over kunst. Anderzijds maakte men zich druk over de manier waarop het geschilderd was. Alles wat Manet geschilderd had, was zo plat als een dubbeltje!

Manet
Edouard Manet 1863
Le déjeuner sur l’herbe (detail)
Alles wat Manet geschilderd had, was zo plat als een dubbeltje!

In deze platheid, die spot met alles waar illusionistische schilderkunst voor staat, bleek de onstoffelijke idee van kunst waar Hegel in zijn kunstcolleges over gesproken had, een onderkomen te kunnen vinden. De idee dat verf, voordat het verwijst naar iets anders, gewoon zichzelf is. Cornel Bierens schrijft het zo: “Het zat ‘m in die losliggende vlakken, in het licht dat hij wierp op de overgang tussen iets voorstellen en niets meer voorstellen, in de ruimte die hij voor de geest maakte.”

Bij Manet zien we de verschuiving van kunst die de werkelijkheid weerspiegelt, naar kunst die op zichzelf reflecteert. Vijfentwintig jaar na l’Olympia schrijft Maurice Denis: “Bedenk dat een schilderij – voordat het een strijdros, een naakte vrouw of een ander verhaal voorstelt – in wezen een plat vlak is, bedekt met kleuren die op een bepaalde manier zijn geordend.”

Manet
Edouard Manet 1863
Le déjeuner sur l’herbe (detail)

Eduoard Manet (1832-1883) had de weg bereid. In de decennia na hem werd deze verder doorgetrokken door de impressionisten, Cézanne, Matisse en Picasso. De verf liet steeds meer van zijn zelfstandigheid zien. Rond 1910 ontstonden de eerste schilderijen die niets anders meer voorstelden dan zichzelf. De zogenaamde abstracte schilderkunst was geboren en Kandinsky, Malewich en Mondriaan zijn daar de grondleggers van.

Eigenlijk is abstracte schilderkunst geen goede benaming voor een schilderkunst die onafhankelijk pretendeert te zijn van de zichtbare wereld. Van abstractie in de schilderkunst kun je spreken, wanneer vormen geabstraheerd (“af-getrokken”), d.w.z. vereenvoudigd worden. Dit kom je in alle figuratieve schilderkunst in meer of mindere mate tegen, van Rembrandt tot aan Manet. Wanneer een schilderij volledig non-figuratief wordt en de verf en voorstelling samenvallen, dan is er sprake van concrete schilderkunst. Verf die niets anders meer wil zijn dan verf.

De omwenteling van Parijs gaat over de Parijse kunstwereld in het dramatische decennium tussen twee tentoonstellingen: de fameuze Salon des Refusés van 1863, en de eerste tentoonstelling van de impressionisten in 1874. Het is het verhaal van vele kunstenaars, maar vooral van twee schilders: Ernest Meissonier, de succesvolste, klassieke schilder van de negentiende eeuw, en Edouard Manet, miskend in zijn tijd maar wel de voorloper van de meest radicale ommezwaai sinds de Renaissance. Het fascinerende verslag van hun beider parallelle levens, des te kleurrijker door hun vele supporters en critici – onder wie Zola, Delacroix, Courbet, Monet, Whistler en Baudelaire -, laat zien dat hun rivaliteit niet alleen de kunst betrof, maar ook hun verschillende visies op de wereld; wereldbeschouwingen die in die tijd net zo drastisch aan verandering onderhevig waren als de techniek, de politiek en de persoonlijke vrijheid.
 
Bron: bol.com

150 jaar moderne schilderkunst [ W&V ]

grof geschut [ 2 ]

6 oktober 1914: het beleg van Antwerpen gaat door…
tweet 1914
tweet van @Wereldoorlog1
Op 6 oktober hadden de Duitsers artilleriestukken opgesteld in het bruggenhoofd op schootsafstand van de stadskern. Op woensdag 7 oktober eisten ze de overgave van de stad, zoniet zou overgegaan worden tot bombarderen. De militaire autoriteit en de burgerautoriteit van de stad en vesting weigerden en om 11 uur ‘s avonds begon de beschieting van de stad. Meer dan 4000 obussen en 140 zeppelinbommen vielen op de stad.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Antwerpen 1914
uit De Legerbode 670/671, 5 & 12 oktober 1919, Bron: ablhistoryforum.be

twitter.com/Wereldoorlog1