Categorie archief: geschiedenis

vaderlandsliefde [ 2 ]

vandaag het hoorcollege van Joep Leerssen afgesloten
over nationalisme en nationaal gevoel

VaderlandsliefdeVorige week begon ik aan het hoorcollege van Joep Leerssen, hoogleraar Moderne Europese Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, over nationalisme en nationaal gevoel in Europa, verschenen in de reeks NRC Handelsblad Academie. Leerssen is een groot retorisch talent. Naast Nederlands met een zeer aangename Maastrichtse tongval, spreekt hij vloeiend Engels, Frans en Duits zonder één moment te haspelen of zijn tong te breken op een lastige naam, ook als dat een Italiaanse, Russische of Finse naam is. En hij geeft zwier en zwaai aan zijn college door een stukje va, pensiero te neuriën uit het slavenkoor van Verdi of de Godfather (“respect!”) te imiteren.

Nationale bewegingen moeten volgens Leerssen vanuit hun culturele idealen en zelfbeelden worden bestudeerd en niet vanuit hun politieke acties of gevolgen.

Nationalisme en nationaal gevoel lijken zo op het eerste gezicht gemakkelijk af te bakenen begrippen. Maar wanneer we deze van dichtbij gaan bekijken, zien we dat er een aanzienlijke begripsverwarring heerst. De materie is erg complex en vraagt om een grote aanloop vanuit de geschiedenis. In de eerste colleges voert Joep Leerssen ons door honderden jaren Europese wordingsgeschiedenis waarbij hij laat zien dat territoriale grenzen scherp maar veranderlijk zijn en dat culturele grenzen vaag maar stabiel zijn. Door de grote informatiedichtheid van de colleges is een brede historische kennis of enige kennis over het ontstaan van de moderne natie wel noodzakelijk. Uiteraard verdient het aanbeveling om deze marathon in etappes te beluisteren.

CS 1 Wat is een vaderland, waar ligt het en sinds wanneer?
CD 2 Het begin van de moderne staat
CD 3 De natie aan de macht, de natie aan het woord
CD 4 De schaduw van Napoleon en geboorte van het nationalisme
CD 5 De negentiende-eeuwse natiestaat: eenwording en eenvormigheid
CD 6 Cultuur en geopolitiek: de herverkaveling van de keizerrijken
CD 7 Rassendenken en etnisch nationalisme
CD 8 Postnationalisme: de twintigste eeuw

vaderlandsliefde [ 1 ]

vader van het stoomschip

250 jaar geleden werd Robert Fulton (1765-1815) geboren

Robert Fulton (1765-1815) was net als Samuel Morse (1791-1872) een Amerikaanse schilder én uitvinder. Beiden werden niet beroemd door hun artistieke prestaties maar met een uitvinding. Morse met het naar hem genoemde alfabet en de telegraaf, Fulton met de toepassing van de stoommachine in de scheepvaart. Hij werkte jarenlang in Parijs en zo kwam het dat de eerste stoomboot uit de geschiedenis in 1803 op de Seine voer.

Robert Fulton
in 1965 werd ter gelegenheid van zijn 200e geboortedag in de Verenigde Staten een postzegel van Robert Fulton uitgegeven

Maar Napoleon was niet in deze uitvinding geïnteresseerd en zo vormde de stoomboot geen bedreiging voor Engeland. In 1805 zou de Franse vloot definitief bij Trafalgar verslagen worden en daarna concentreerde Napoleon zich op de oorlogsvoering op het continent. Fulton keerde in 1806 definitief terug naar de Verenigde Staten. Daar zou hij het eerste door stoom aangedreven oorlogsschip uit de geschiedenis bouwen. De Amerikanen, die op dat moment ook met de Engelsen in oorlog waren, zouden in tegenstelling tot Napoleon het stoomschip tot ontwikkeling brengen.

Robert Fulton - Demologos
de tewaterlating van de Demologos van Robert Fulton op 29 oktober 1814 in New York. Dit was het eerste oorlogsschip uit de geschiedenis. De uitvinder zou het jaar daarop sterven en kon zijn ontwerp niet verder ontwikkelen.
In France, Fulton also met Robert R. Livingston, (1746-1813), who was appointed U.S. Ambassador to France in 1801, who was also of a scientifically curious mind, and they decided to build a steamboat together and try running it on the Seine. Fulton experimented with the water resistance of various hull shapes, made drawings and models, and had a steamboat constructed. At the first trial the boat ran perfectly, but the hull was later rebuilt and strengthened, and on August 9, 1803, this boat steamed up the River Seine, but sank. The boat was 66 feet (20.1 m) long, 8 feet (2.4 m) beam, and made between 3 and 4 miles per hour (4.8 and 6.4 km/h) against the current.
 
bron: nl.wikipedia.org

Robert Fulton [ en.wikipedia.org ] | Demologos [ en.wikipedia.org ]

Amerikaanse Burgeroorlog [ 23 ]

Mathew Brady maakte duizenden foto’s van de Amerikaanse Burgeroorlog

Matthew Brady 1875Mathew Brady studeerde bij de schilder Samuel F. B. Morse, de uitvinder van de telegraaf, die in de Verenigde Staten pionierde met fotografische techniek van Louis Daguerre. Brady begon in 1844 met een eigen studio in New York en fotografeerde vele beroemde personen waaronder de presidenten Andrew Jackson en John Quincy Adams. Toen de Amerikaanse Burgeroorlog uitbrak, trok hij met een verplaatsbare studio net als de Engelse fotograaf Roger Fenton naar het front om de slagvelden te fotograferen.

Doordat de belichtingstijden nog lang waren, konden Brady en Fenton geen oorlogshandelingen fotograferen. Maar met hun foto’s van stille getuigen, zoals kanonskogels en loopgraven met gesneuvelde soldaten, introduceerden ze de realiteit van het slagveld aan het thuisfront. Er werden duizenden scenes gefotografeerd en daarnaast portretfoto’s van generaals en politici, zowel van de Unie als van de Confederatie. Overigens werden de meeste foto’s gemaakt en ontwikkeld door een legertje assistenten dat Brady aan het front vergezelde.

Morris Island
grof geschut op Morris Island voor het bombarderen van Charleston [ via Flickr: usnationalarchives ]
Mathew Brady, through his many paid assistants, took thousands of photos of American Civil War scenes. Much of the popular understanding of the Civil War comes from these photos. There are thousands of photos in the National Archives and the Library of Congress taken by Brady and his associates, Alexander Gardner, George Barnard, and Timothy O’Sullivan. The photographs include Lincoln, Grant, and common soldiers in camps and battlefields. The images provide a pictorial cross reference of American Civil War history. Brady was not able to photograph actual battle scenes as the photographic equipment in those days was still in the infancy of its development and required that a subject be still in order for a clear photo to be produced.
 
Bron: en.wikipedia.org
Matthew Brady on Flickr
op het flickr kanaal Civil War – U.S. National Archives Photoraphy Collection staan honderden foto’s van Mathew Brady

meer Civil war foto’s [ W&V ] | 20 Civil War-Era Photographs [ buzzfeed.com ]

De koning van de Veldstraat

vandaag 200 jaar geleden: koning Lodewijk XVIII van Frankrijk vlucht naar Gent
en woont tijdens de Honderd Dagen in Hotel d’Hane-Steenhuyse aan de Veldstraat

Lodewijk XVIIIDe Honderd Dagen (of Cent Jours) van Napoleon beginnen met zijn ontsnapping van het eiland Elba op 26 februari 1815. Vanuit Zuid-Frankrijk rukt de verbannen keizer van Frankrijk met een groot leger via Grenoble op naar Parijs. Het koningschap van de Bourbons dat in 1814 in ere hersteld was, stond opnieuw op het punt te bezwijken. Lodewijk XVIII kende maar al te goed het lot van zijn broer Lodewijk XVI. Deze had in 1791 geprobeerd te ontkomen aan de revolutionairen en was incognito vanuit Parijs met zijn familie gevlucht richting de Oostenrijkse Nederlanden. Maar aan de Franse grens werd de koninklijke familie herkend en gevangen genomen. Eind 1792 werd hij al citoyen Capet ter dood veroordeeld. Een maand later rolde zijn kop van het schavot.

Napoleon vertrekt van Elba
Napoléon quittant l’île d’Elbe, 26 février 1815 (schilderij van Joseph Beaume uit 1836)

Een dergelijk lot wilde Lodewijk XVIII zichzelf besparen. Toen hij hoorde dat Napoleon oprukte naar Parijs met een schare enthousiaste aanhangers die steeds groter werd, nam hij op 13 maart 1815 het zekere voor het onzekere. Net als zijn voorganger vluchtte hij noordwaarts. Inmiddels waren de Oostenrijkse Nederlanden met de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden samengevoegd tot het Koninkrijk der Nederlanden. In Gent vond de Franse koning onderdak in Hotel d’Hane-Steenhuyse aan de Veldstraat. Daar zat hij de Honderd Dagen uit. Na de Slag bij Waterloo kon hij weer naar huis. Lodewijk XVIII werd op 8 juli 1815 hersteld op de Franse troon. Voor de Gentenaren bleef hij “de koning van de Veldstraat”.

“Den koning van Vrankrijk is voorleden donderdag om vyf uren naer middag langs den steenweg van Brugge alhier aengekomen […] hy heeft vervolgens zynen intrede gedaen in eene prachtige koetse, bespannen met zes peirden, onder de toejuychingen en geroepen ‘vive Louis XVIII’, van onze gehele bevolkinge, waer van een menigte hem tot verre buyten de poorte was gaen wachten.”
 
uit de Gazette van Gend, maart 1815
Hotel d'Hane-Steenhuyse
Hotel d’Hane-Steenhuyse (achterzijde) in Gent
Louis kreeg onderdak bij de belangrijkste man van Gent, graaf d’Hane-Steenhuyse. Die had een ‘hôtel’ (een stadspaleis) in de Veldstraat en daar mocht Louis wel even blijven. Volgens Emmanuel de Waresquiels recente ‘Cent jours’ -een van de beste beschrijvingen van Louis’ verblijf in Gent- kreeg de graaf al snel spijt van zijn gastvrijheid. Niet alleen werd hij verbannen naar de bovenverdieping van zijn eigen hotel, de Fransen gedroegen zich ook geweldig arrogant en de rekening liep snel op, zonder dat iemand ze betaalde. Dus droeg de graaf zijn steentje bij aan de geruchten over verdachte figuren en keizerlijke spionnen in Gent, in de hoop dat de koning uit schrik zijn biezen zou pakken. Tevergeefs.
 
Ook de kersverse koning van de Verenigde Nederlanden, Willem I, was niet onverdeeld gelukkig met de ongenode gast. ‘België’ had twintig jaar bij Frankrijk gehoord en was nog maar net bij Nederland gevoegd. Willem vertrouwde zijn nieuwe onderdanen niet helemaal, ze waren hem te Franstalig en te katholiek. Het laatste wat hij nodig had op zijn net verworven grondgebied was een katholieke Franse koning.
 
Bron: tienstiens.org

De koning van de Veldstraat [ tienstiens.org ]

vaderlandsliefde [ 1 ]

begonnen aan het hoorcollege van Joep Leerssen
over nationalisme en nationaal gevoel

VaderlandsliefdeJoep Leerssen, hoogleraar Moderne Europese Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam won in 2008 de Spinozapremie voor zijn vernieuwende bijdragen aan de Europese Studies, cultuurnationalisme en de ‘imagologie’. Uit datzelfde jaar dateert zijn hoorcollege over nationalisme en nationaal gevoel in Europa, dat verscheen bij NRC Academie. Het duurt acht uur en bestaat uit 24 hoofdstukken.

In de inleiding maakt Leerssen onderscheid tussen nationalisme en nationaal gevoel. Nationalisme is een ideologie die vooral vorm kreeg in de negentiende eeuw en dat in een politiek programma gegoten kan worden. Nationaal gevoel is een sentiment. Het ene gaat meestal top down het andere bottom up. Waar ze elkaar ontmoeten kan een giftige reactie ontstaan. Na 1945 dachten we het nationalisme in Europa achter ons gelaten te hebben, maar in de jaren negentig borrelde het in het voormalige Yoegoslavië weer op. Sinds het begin van de 21e eeuw staat nationalisme weer op de politieke agenda en is het een telkens terugkerend onderwerp van debat.

Joep Leerssen waor d’r väörzitter van de Erkenningscommissie va Veldeke die d’r väör gezörgd haat dat ‘t Limburgs erkaant waoërd binne de kaders van ‘t Europees Haandvest vör regionaal tale en tale van minderhede.

uit: li.wikipedia.org in ‘t Norbiks

Vaderlandsliefde
hoorcollege over nationalisme en nationaal gevoel in Europa
 
1. Inleiding: volk en vrijheid
2. Nationalisme: één natie per staat, één staat per natie
3. Grenzen tussen samenlevingen, verschillen tussen culturen
4. Middeleeuwse rijken en hun gebieden
5. De koningsmacht als centraliserend element
6. Van rijk naar staat: Lodewijk XIV en de grenzen van Frankrijk
7. De staat als contract: de ontwikkeling van het…
8. De burgerij als “natie” en de Franse Revolutie
9. Weg met de tradities? Verzet tegen de eenheidsmoderniteit
10. Voorgeschiedenis: karakter, volksaard en cultuur
11. Herder en de cultivering van de eigen nationaliteit
12. Fichte: de natie als historisch continu feit en moreel imperatief
13. Volkssoevereiniteit en centralisme
14. De staat en zijn cultuurpolitiek
15. “Eenheid, recht en vrijheid”: Duitsland en Italië
16. Nationalisme als separatisme
17. Etnicisme: taal en taalgebied, natie en staatsgrenzen
18. Irredentisme: Italië en Griekenland
19. Rassendenken en de invloed van Gobineau
20. Degeneratie, regeneratie
21. Een sterke man voor een sterk volk: eugenetica en totalitarisme
22. Renan en de natie als solidariteitsgemeenschap
23. De staat aan banden: van Volkenbond tot Europese Unie
24 “Identity politics” en de natiestaat

De Lage Landen anno 1790

aan het lezen in: Het vuur nog geenszins gedoofd
verslag van een reis door de Lage Landen in 1790 van Georg Forster

Het vuur nog geenszins gedoofd225 jaar geleden maakte de 35-jarige Georg Forster vanuit Mainz een reis naar Londen waarbij hij ook een bezoek bracht aan Brussel, Amsterdam en Parijs. In die tijd maakten alleen kooplieden dergelijke reizen. Voor Georg Forster was het geen grote reis. Tussen 1772 en 1775 had hij James Cook vergezeld tijdens zijn tweede ontdekkingsreis door de Stille Zuidzee en hij behoorde tot een handjevol mensen dat een reis om de wereld had gemaakt. Georg Forster was met het verslag van deze wereldreis uit 1777 als 22-jarige al een beroemdheid. De Landgraaf van Hessen bezorgde hem in 1779 een aanstelling als hoogleraar in de natuurlijke historie in Kassel.

Georg Forster werd gedreven door eenzelfde nieuwsgierigheid als
Goethe, die vier jaar eerder zijn reis naar Italië had gemaakt.

AnsichtenDe wereldreis had het vuur in Georg Forster niet gedoofd. Geenszins. Het verslag van zijn reis door de Lage Landen is boeiend om te lezen. Forster werd gedreven door eenzelfde nieuwsgierigheid als Goethe, die vier jaar eerder zijn reis naar Italië had gemaakt. Goethe liet zich overigens lovend uit over Forsters reisverslag waarvan het eerste deel (Ansichten) al in 1791 verscheen. “Voortreffelijk geschreven en voor een man met uitgesproken meningen altijd nog onpartijdig genoeg”, oordeelde de reus van het Duitse classicisme vanuit Weimar. In 1792 en 1793 werd er al een Nederlandse vertaling uitgegeven door C.Plaat in Haarlem onder de titel Reisen van Georg Forster in den jaare MDCCXC.

Georg Forster (1754-1794) maakte zijn reis overigens samen met Alexander von Humboldt (1769-1859) die op dat moment 20 jaar was. De reis zou grote invloed hebben op de beroemde reizen die Von Humboldt tussen 1799 en 1804 maakte door de oerwouden van Zuid-Amerika. Forster sprak vloeiend Engels, Von Humboldt vloeiend Frans en zelfs een mondje Nederlands.

Voor Brabanders, Hollanders en Vlamingen is Forster‘s reisverslag door de Lage Landen in 1790 interessant om te lezen. België en Nederland bestonden nog niet. Het huidige België bestond uit het Bisdom Luik en de Oostenrijkse Nederlanden, terwijl de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voor een groot deel samenviel met het huidige Nederland.

Oostenrijkse Nederlanden
De Oostenrijkse Nederlanden in de 18e eeuw

Na de Brabantse Omwenteling (1789) die een direct gevolg was van de Franse Revolutie heerste er in de Oostenrijkse Nederlanden een revolutionaire stemming. In januari 1790 hadden de Oostenrijkse Nederlanden zich als de Verenigde Nederlandse Staten (États belgiques unis) onafhankelijk verklaard. Wanneer Forster begin april 1790 bij Luik de Maas oversteekt en door Brabant naar Leuven, Mechelen en Brussel reist, valt hem op dat la canaille, het volk, de kokarde heeft opgespeld en zich heeft aangesloten bij de geest van de Franse Revolutie. In december 1790 zouden de Verenigde Nederlandse Staten het gezag van de Habsburgse keizer Jozef II weer moeten erkennen.

Op 25 maart 1790 vertrok Georg Forster, dan al een beroemd man en lid van de vooraanstaande British Royal Society, met de jonge Alexander von Humboldt voor een ruim drie maanden durende reis langs Aken, Brussel, Leuven, Antwerpen, Amsterdam en Londen om uiteindelijk in het revolutionaire Parijs te arriveren. Eerder al vergezelde hij James Cook op diens beroemde zeiltocht rond de wereld. In Het vuur nog geenszins gedoofd beschrijft Forster zijn ervaring van zijn reis door Europa. Dit boek wordt beschouwd als zijn meest briljante tekst en het wordt gezien als een panorama van het oude Europa in de schaduw van de Franse revolutie. Zijn beleving van steden en landschappen en zijn inzichten in het leven en het karakter van dat ‘bezige volkje met veel handelsgeest en voorliefde voor een goed glas’ vormen ruim tweehonderd jaar na dato nog altijd verrassende en zelfs schitterende lectuur. Forster verbindt wetenschappelijke precisie aan een groot beeldend en stilistisch vermogen.
 
Bron:uitgeverijcossee.nl

Amerikaanse angst

opnieuw gezien: Mad Men zesde seizoen episode 5: The Flood

Mad Men Poster Season 6In april en mei zullen in de Verenigde Staten de laatste afleveringen van Mad Men uitgezonden worden. De fans waren hier al een paar jaar op voorbereid, maar het blijft toch even slikken. Het zevende seizoen dat in 2014 werd uitgezonden, bestond slechts uit zeven afleveringen in plaats van de gebruikelijke dertien. Het laatste seizoen zal om marketingtechnische redenen niet “Season 8″ maar “Season 7 Part II” gaan heten. De serie zal tenslotte uitkomen op 92 afleveringen. Waarschijnlijk komen er in Nederland en Vlaanderen ook twee DVD-boxen uit met ieder zeven afleveringen en zal “Season 7 Part I” vanaf juni verkrijgbaar zijn met Nederlandse ondertiteling.

Om mij een beetje voor te bereiden op het naderende afscheid van Mad Men dook ik weer eens in het zesde seizoen (2013) dat zich afspeelt in 1968. Gisterenavond keek ik op DVD naar de vijfde episode The Flood die zich afspeelt rond 4 april 1968, de dag dat Martin Luther King in Memphis vermoord werd. Het is jammer dat de uitgebreide timeline van Mad Men afleveringen niet verder gaat dan het vierde seizoen en 12 oktober 1965. Daarin kun je precies aflezen hoe de episodes langs de achtergrond van historische gebeurtenissen schuiven. Met de applicatie Smart Draw heeft iemand een tijdlijn gemaakt die de jaren zestig wél helemaal doorloopt maar ook erg bondig is.

Mad Men Timeline 1867 - 1968 - 1969
Martin Luther King werd vermoord op 4 april 1968
(of in Mad Men Season 6, episode 5)

Soms verwijzen de titels van Mad Men naar een quote van een van de personages. In dit geval gebruikt de vader van Ginsberg de metafoor van de ark van Noach in het Bijbelverhaal van de zondvloed. Maar The Flood heeft in deze aflevering nog een andere betekenis. Ze verwijst naar de geestelijke toestand van Amerika in 1968. Sinds het Tet-Offensief dat op 30 januari 1968 begon en maandenlang duurde, drong in Amerika langzaam het besef door dat de oorlog in Vietnam een verloren oorlog was. Achteraf weten we dat de Verenigde Staten sindsdien over het hoogtepunt van hun macht heen zijn. Het apocalyptische beeld van een half vergaan vrijheidsbeeld uit Planet of the Apes is een Amerikaanse metafoor van onderhuidse angst.

Mad Men
de scene uit Planet of the Apes met de brokstukken van het vrijheidsbeeld in de branding verwijst naar The Flood, de titel van de deze episode.
Met Mad Men heeft geestelijk vader Matthew Weiner een kunstwerk gemaakt dat even Amerikaans als menselijk is.

Je ziet deze onderhuidse angst in de ogen van Bobby wanneer hij samen met zijn vader dit onheilsbeeld in de bioscoop ziet. Scenes als deze maken Mad Men zo bijzonder. Telkens worden een-tweetjes gemaakt tussen the show must go on aan de buitenkant en de angst en onzekerheid aan de binnenkant. Met Mad Men heeft geestelijk vader Matthew Weiner een kunstwerk gemaakt dat even Amerikaans als menselijk is.

alle episodes van Mad Men op een rij [ amctv.com ]