Categorie archief: geschiedenis

De eeuw van de macht

op mijn boekenlijst: De eeuw van de macht van Richard J.Evans
Europa 1815-1914

De eeuw van de machtDe Engelse marxistische historicus Eric Hobsbawm sprak van de lange negentiende eeuw en schreef er drie dikke boeken over: The Age of Revolution (1789-1848), The Age of Capital (1848-1871) en The Age of Empire (1871-1914). Het leven van Eric Hobsbawm zelf overspande bijna een eeuw, hij leefde van 1917 tot 2012. Dat was in ieder geval langer dan de korte 20e eeuw waar hij ook een boek over schreef onder de titel The Age of Extremes (1914-1991).

Deze Britse historicus beschikt over een fenomenale beheersing van zijn materiaal.

Bas Heijne over Richard J.Evans

Tijdperken houden zich niet keurig aan de afbakening van ronde getallen. Zoals 1789 onbetwist een kanteljaar is in de geschiedenis, zo is 1989 dat ook. Het einde van het ene tijdperk/wereldorde en het begin van een nieuw. Ook 1815 en 1914 zijn kanteljaren. De Engelse historicus Richard J.Evans plaatst de negentiende eeuw daartussen. Dat is dus bijna een volle eeuw. De eeuw van de macht is een boek dat ik tussen andere standaardwerken in mijn boekenkast wens: Deutche Geschichte 1800-1866 van Thomas Niperdey, In Europa van Geert Mak, The Age of Extremes van Eric Hobsbawm en enkele dikke pillen over Napoleon en de Restauratie van Adam Zamoyski.

Bas Heijne schreef afgelopen weekend een aanstekelijke recensie in NRC Handelsblad.

The pursuit of power [ richardjevans.com ]

Victoria & Albert

gisteren gezien op Een: Victoria (2016)
episode 5: An Ordinary Woman

VictoriaIn deze aflevering maakt Victoria officieel bekend dat ze Albert van Saksen-Coburg en Gotha ten huwelijk heeft gevraagd. De conservatieven (Tories) in het Engelse parlement reageren vijandig omdat Albert een Duitse prins is. De hertog van Wellington, zelf ook een Torie, merkt daarbij op dat het niet zeker is of Albert katholiek is. Sinds Jacobus II zijn in Engeland de katholieken uitgesloten van het koningschap. Albert kan geen aanspraak maken op de titel koning-gemaal, maar ter compensatie riddert Victoria hem in de The Most Noble Order of the Garter, de Orde van de Kousenband. Albert voelt zich beledigd omdat hij geen grote toelage krijgt en daardoor afhankelijk blijft van Victoria. En Victoria maakt zich zorgen dat Albert net als haar oom Leopold I van België een actrice als maîtresse neemt.

Albert
Prins Albert in 1859
door Franz Xaver Winterhalter
Prinses Victoria werd koningin op 20 juni 1837 toen ze 18 jaar oud was. Haar oom, William IV, was overleden op 72-jarige leeftijd. In haar brieven van die tijd is duidelijk te merken dat Victoria erg veel interesse had in Albert, maar ze wilde zich niet al te snel in een huwelijk storten. In de winter van 1838-1839 bezocht de prins Italië, in gezelschap van de trouwe adviseur van de Coburg familie, Christian Friedrich, Baron Stockmar. Albert keerde in oktober 1839 samen met zijn broer Ernst terug naar Engeland om een bezoek te brengen aan de koningin, en een huwelijk met haar te arrangeren. Albert en Victoria voelden wederzijdse genegenheid en de koningin deed Albert op 15 oktober 1839 een aanzoek. Het plan van Victoria om te trouwen werd op 23 november van hetzelfde jaar voorgelegd aan de Privy Council, en goedgekeurd. Het koppel trouwde op 10 februari 1840 in de Koninklijke Kapel van het St. James’s Palace. Kort voor het huwelijk kreeg Albert de Britse nationaliteit dankzij een Act of Parliament, en verkreeg daarbij de titel Koninklijke Hoogheid. De Britse Eerste Minister, William Lamb, had Victoria ervan weten te overtuigen Albert niet de titel koning-gemaal te geven. In het begin was Albert niet bijster populair bij het Britse volk. Er werd gedacht dat Albert afkomstig was uit een verarmd en onuitgesproken klein land, amper groter dan een Engels graafschap.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Albert van Saksen-Coburg en Gotha [ nl.wikipedia.org ]

Apotheose van Washington

een virtueel bezoek gebracht aan het Capitol in Washington DC
The Apotheosis of Washington (1865) van Constantino Brumidi

koepel CapitoolHet hoogtepunt van de koepel van het Capitool in Washington DC is de Statue of Freedom. Onder haar voeten bevindt zich het hoogtepunt van de binnenkant van de koepel: de apotheose van George Washington. Het werd geschilderd in 1865 door Constantino Brumidi helemaal in de traditie van Giambattista Tiepolo.

In de jaren zestig van de negentiende eeuw was onder Napoleon III het neobarok in de mode gekomen. Deze zou als de Beaux Arts Stijl niet alleen heel Europa maar ook Amerika veroveren. Aan het einde van de negentiende eeuw verrezen in de hele westerse wereld bombastische gebouwen met grote koepels, zoals er nu overal wolkenkrabbers van meer dan een halve kilometer hoog worden gebouwd. Het machtsvertoon paste precies in de tijd van het imperialisme. Al die gebouwen moesten van binnen gedecoreerd worden en al die koepels van fresco’s worden voorzien.

de apotheose van Washington
Apotheose van George Washington (1865)
[ klik voor vergroting ]

De Italiaanse schilder Constantino Brumidi schilderde dus in de koepel The Apotheosis of Washington. Evenals de koepel die Michelangelo voor de Sint Pieter ontwierp, is de koepel van het Capitool opgebouwd uit twee koepels. Het fresco van Brumidi bevindt zich op de buitenste koepel. Door een oculus in de binnenste koepel, kan men de schildering zien. Constantino Brumidi werkte aan het eind van de Amerikaanse Burgeroorlog elf maanden aan het fresco op een hoogte van 55 meter. Het is ruim 433 vierkante meter.

Capitol
het inwendige van de koepel

De plafondschildering met een optische illusie waarbij het plafond wordt opengebroken en een visioen verschijnt, is een uitvinding van de barok. Oorspronkelijk stond God of de Heilige Maagd in het midden, omringd door engelen, heiligen en apostelen. Maar ook een glimp op de Olympus met heidense goden, behoort tot de mogelijkheden van de barok of het rococo. Dat een wereldlijke figuur als George Washington de plaats van Christus (of die van Apollo) inneemt, is echter iets van de negentiende eeuw. De vorm lijkt religieus, maar de inhoud is volledig seculier.

Capitol
het inwendige van de koepel
met de apotheose van Washington

Seculiere inhoud treffen we ook bij Tiepolo aan. In zijn beroemde plafondschildering in de Würzburger Residenz worden vier werelddelen uitgebeeld. Geen engelen of heiligen, maar inheemse dieren en bewoners zitten op de zoom van het fresco. Deze ombuiging van het sacrale naar het profane zien we ook in de apotheose van Washington. Er worden zes groepen personages uitgebeeld die verschillende domeinen van de staat symboliseren: oorlog, wetenschap, scheepvaart, handel, techniek en landbouw. Vijf van deze domeinen worden aangevoerd door heidense goden: Minerva (wetenschap), Neptunes (scheepvaart), Mercurius (handel), Vulcanus (techniek) en Ceres (landbouw). De godin Columbia staat recht onder Washington met schild en opgeheven zwaard. Zij verdedigt haar land. De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.

Apotheose
George Washington geflankeerd door de personificaties van Vrijheid en Overwinning. Daaronder de godin Columbia die de vijanden van de Verenigde Staten verslaat [ klik voor vergroting ]
De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.
The Apotheosis of Washington in the eye of the Rotunda of the U.S. Capitol was painted in the true fresco technique by Constantino Brumidi in 1865. Suspended 180 feet above the Rotunda floor, the fresco covers an area of 4,664 square feet. The figures, up to 15 feet tall, were painted to be intelligible from close up as well as from 180 feet below. In the central group of the fresco, Brumidi depicted George Washington rising to the heavens in glory, flanked by female figures representing Liberty and Victory/Fame. A rainbow arches at his feet, and 13 maidens symbolizing the original states flank the three central figures.
 
Bron: virtually-anywhere.com
Science
detail van de Apotheose (wetenschap)
De drie grote Amerikaanse uitvinders in 1865 waren Benjamin Franklin, Robert Fulton en Samuel Morse. Thomas Edison was in dat jaar 18 en zijn eerste patent zou nog vier jaar op zich laten wachten. Op de voorgrond: een elektriseermachine en een batterij Leidse flessen.

The Apotheosis of Washington [ en.wikipedia.org ]

Mr. Smith goes to Washington

gezien op Een: Mr. Smith goes to Washington (1939)
daarna een virtueel bezoek gebracht aan het Capitol in Washington DC

Mr. SmithMr. Smith goes to Washington werd in 1939 bijna helemaal in de filmstudio opgenomen. De mooiste beelden zijn de buitenopnamen waarin je padvinder James Stewart diep onder de indruk langs de monumenten van Washington DC ziet lopen. Alles is in fraai zwart-wit en schuin van onderen gefilmd als in een documentaire van Joris Ivens. Na het zien van deze filmische ode aan Washington DC besloot ik er zelf eens op stap te gaan. In 2016 kan dat heel goed virtueel.

Frank Capra reisde samen met zijn assistent Art Black en scenarist Buchman in oktober 1938 naar Washington om indrukken op te doen. Capra schreef in zijn boek The Name Above the Title dat ze eerst in een touringbus rondreden om “Washington te zien door de slaperige ogen van onze nieuwbakken Senator uit Montana”. In het Lincoln Memorial waren ze getuige van een jongetje dat zijn grootvader de tekst van de Gettysburg Address voorlas, Abraham Lincolns beroemde toespraak die in de wand is uitgebeiteld. Capra was vastbesloten dit in een scène te verwerken, de film zou het volgens hem alleen al waard zijn om te produceren zodat het publiek “een jongen Lincoln kan horen voorlezen aan zijn grootvader”. In de film beëindigt Smith zijn bezichtigingen van de monumenten in Washington bij het standbeeld van Lincoln. Niet alleen leest de jongen de tekst voor aan zijn opa, maar er verschijnt ook een Afro-Amerikaanse man, die vol dankbaarheid zijn pet afneemt. De scène staat niet alleen symbool voor Amerika’s politieke principes, maar ook voor Smiths besluit om hiervoor te vechten, zoals Lincoln had gedaan. (Bron: nl.wikipedia.org)

Ik begon met Google Streetview en schakelde daarna over op virtually-anywhere.com en liep het Capitol in, het heiligdom van de typisch Amerikaanse religie die democracy heet. Net als de Sint Pieter in Rome is het capitool in Washington DC een centraalbouw. De reusachtige koepel werd gebouwd tussen 1855 en 1866. Het heilige centrum bevindt zich niet in een catacombe onder de koepel maar er bovenop. Daar staat sinds 1863 de Statue of Freedom die de vrijheid symboliseert. Het vrijheidsbeeld in New York overschaduwt haar tegenwoordig, maar oorspronkelijk is zij dé Mrs. Liberty van de Verenigde Staten.

Capitol
virtually-anywhere.com/portfolio/uscapitol/
het beginpunt van een virtueel bezoek

Net als bij mijn eerste bezoek aan de Sint Pieter in Rome wilde ik eerst de koepel van binnen zien. Natuurlijk is het Capitol machtsvertoon, want dat zijn nu eenmaal bijna alle overheidsgebouwen en zeker die uit de negentiende eeuw. Maar het decorum is meer dan dat. Het is er ook om nationaal bewustzijn op te wekken en op te voeden tot Amerikaans burgerschap. Hoeveel miljoenen schoolkinderen zouden hier zich net als Mr. Smith vergaapt hebben aan dit nationalistische theater?

De rotonde is ingericht als leerboek van de nationale identiteit. Hier zijn de geboortemomenten van de natie te zien, geschilderd door John Trumbull: Declaration of Independence (1818), Surrender of General Burgoyne at Saratoga op 17 oktober 1777 (1821), Surrender of Lord Cornwallis (1820) en George Washington Resigning His Commission (1824).

Capitol
rotonde in het Capitol met links een beeld van Washington en rechts twee beroemde schilderijen van John Trumbull

Naast schilderijen die de onafhankelijkheidsstrijd van de Verenigde Staten laten zien, zijn er schilderijen die de ontdekking van Amerika in beeld brengen, zoals die van John Gadsby Chapman (Baptism of Pocahontas, 1839), Robert Walter Weir (Embarkation of the Pilgrims, 1843), John Vanderlyn (Landing of Columbus, 1846) en William Henry Powell (Discovery of the Mississippi by De Soto, 1853). Al deze voorstellingen zijn enorm aangedikt, maar de vorming van nationale mythes was nu eenmaal een specialiteit van de negentiende eeuw. Het Rijksmuseum van Cuypers is in wezen niets anders dan dit. Geconfronteerd met deze nationale mythes is het begrijpelijk dat de postmoderne tijd een enorm wantrouwen heeft opgebouwd ten aanzien van grote verhalen.

Capitol
rotonde in het Capitol met rechts een beeld van Jefferson en schilderijen van Chapman, Weir en Vanderlyn
Geconfronteerd met deze nationale mythes is het begrijpelijk dat de postmoderne tijd een enorm wantrouwen heeft opgebouwd ten aanzien van grote verhalen.
Capitol
rotonde in het Capitol met op de achtergrond schilderijen van John Trumbull, William Henry Powel en John Vanderlyn

US Capitol rotunda [ en.wikipedia.org ]

pelgrims van de Nieuwe Wereld

zondagavond gezien op BBC 2: The Pilgrims (2015) van Ric Burns

The PilgrimsGisterenavond zond de BBC de documentaire
The Pilgrims van Ric Burns uit. De Brits-Amerikaanse acteur Roger Rees speelt hierin William Bradford (1590-1657), zijn laatste rol vlak voor zijn overlijden in 2015. Voor The New World (2005) had hij zich ook al eens ingeleefd in een Engelse kolonist aan het begin van de zeventiende eeuw. Rees speelt zeer overtuigend de eerste gouverneur van de Plymouth Colony.

De eerste Engelse kolonisten in de Nieuwe Wereld waren geen gelukszoekers zoals de conquistadores in Zuid-Amerika. Zij kwamen niet voor het goud, maar waren Engeland ontvlucht vanwege hun geloof. De pelgrims van de Mayflower waren, zoals we nu zouden zeggen, een groep mensen die waren “weggezet” (vanwege hun geloof). Toen ze begin september 1620 uit de haven van Plymouth koers zetten naar de Nieuwe Wereld en daarmee een zeer onzekere toekomst tegemoet gingen, was dat uit een combinatie van wanhoop en hoop om aan de nog nauwelijks bekende overzijde van de oceaan een nieuw bestaan te kunnen opbouwen. In het doorleefde gelaat van William Bradford (Roger Rees) liggen de wanhoop en hoop door elkaar gevlochten. De Pilgrim Fathers zochten niet het El Dorado, het aardse paradijs, maar het hemelse Jeruzalem. Hun onwankelbare geloof is van mythische proporties. Door alle ontberingen, ziektes en ellende heen vestigden ze hun hoop op God. Dat maakt het verhaal van de Pilgrim Fathers in onze tijd van massamigratie zo indrukwekkend.

The Pilgrims story has come to define the founding moment of America and all it stands for.
The voyage of the Mayflower in 1620 has come to define the founding moment of America, celebrated each year at Thanksgiving. A lavish new drama documentary by Ric Burns, based on governor William Bradford’s extraordinary eye-witness account, the Mayflower Pilgrims reveals the grim truth behind their voyage across the Atlantic.
 
Bron: bbc.co.uk

In The Pilgrims, Ric Burns Looks at Mythmaking [ nytimes.com ]

McCullough on Washington

David McCullough : The Importance of George Washington

De Amerikaanse historicus David McCullough schreef tweemaal een biografie over een Amerikaanse president en won daar tweemaal de Pulitzer Prize mee. Zowel zijn biografie over Harry Truman (1992) en John Adams (2001) werden verfilmd. In 2005 verscheen er ook nog een boek van hem over het geboortejaar van de Verenigde Staten onder de eenvoudige titel 1776. Zowel in John Adams als in 1776 schrijft hij over George Washington die een diepe indruk had gemaakt op John Adams. In een recent interview voor George Washington’s Mount Vernon legt McCoullough uit waarom George Washington nog steeds zo belangrijk is voor de Amerikanen. Wat zijn karakter betreft was de eerste president in veel opzichten de tegenpool van de huidige president-elect.

The Importance of George Washington
Washington was not an intellectual. He wasn’t a spellbinding speaker. He wasn’t a military genius. He was a natural born leader and a man of absolute integrity.

Timeless leadership [ hbr.org ]

McCullough on Trump

Opnieuw gelezen in de biografie over John Adams van David McCullough

David McCullough is een historicus om van te houden. Zijn biografie uit 2001 over de tweede president van de Verenigde Staten John Adams is hartverwarmend. Eerder schreef hij Truman (1992), een biografie over de 33e president van de VS Harry Truman. Ik was benieuwd hoe McCullough tegenover Trump zou staan en vond een video in de serie Historians on Donald.

David McCullough over Trump:
“He is unwise. He is plainly unprepared, unqualified and, it often seems, unhinged. How can we possibly put our future in the hands of such a man?”
“So much that Donald Trump spouts is so vulgar and so far from the truth and mean-spirited. It is on that question of character especially that he does not measure up. He is unwise. He is plainly unprepared, unqualified and, it often seems, unhinged. How can we possibly put our future in the hands of such a man?”