Categorie archief: postzegels

brandkastzegels

gelezen in de nieuwe VPRO gids: de drijvende brandkast

VPRO gids #50 2014Als postzegelliefhebber ben ik erg blij met de omslag van de nieuwe VPRO-gids. Ditmaal geen eigen ontwerp maar een uitvergroting van een postzegel uit 1921, de zogeheten brandkastzegel. Daar hoort een heel verhaal bij dat te lezen is in een vier pagina’s groot artikel van Marten Minkema.

“Kluis overboord” is het verhaal van de ondernemer Cornelis van Blaaderen die na de ramp met de Titanic op het idee kwam om brandkasten aan boord van transatlantische lijndiensten onzinkbaar te maken. De drijvende brandkast was geboren. Het was een brandkast in een grote cilinder die op het dek stond en waarin tegen extra betaling kostbaarheden konden worden bewaard. Om waardevolle papieren te versturen in de drijvende brandkast, moest naast de normale frankering extra gefrankeerd worden. Daarvoor werd een serie bijzondere frankeerzegels ontworpen, de eerder genoemde brandkastzegels.

brandkastzegel
De prachtige website postzegelontwerpen.nl brengt de ontwerpen van Lion Cachet en Leo Gestel dichtbij en toont ook de ontwerpen die het niet haalden.

Helaas werd de drijvende brandkast geen commercieel succes en het project werd in 1923 gestaakt. Maar de brandkastzegel werd wel een artistiek succes. De zegels waren ontworpen door de kunstenaars Lion Cachet en Leo Gestel en zien er met laat-symbolistische invloeden bijzonder smaakvol uit.

brandkastzegels
de brandkastzegels kosten ruim 90 jaar later soms honderden Euro’s per stuk

Na Lion Cachet en Leo Gestel ontwierpen kunstenaars vaker postzegels. In 1923 volgden Willem van Konijnenburg en Jan Toorop, in 1924 Chris Lebeau, in 1928 Jan Sluyters, in 1929 Kamerlingh Onnes, in 1931 Piet Zwart, in 1935 M.C. Escher en in 1937 en Pijke Koche.

Geert Mak postzegel - VPRO gids #12 2009
Zes jaar geleden ontwierp ik zelf voor de lol een retro Europazegel met een afbeelding van Geert Mak, afgedrukt in VPRO gids #12 2009

kluis overboord [ npogeschiedenis.nl ] | postwaarden.nl | postzegelontwerpen.nl

type & stamps

Great British Type Designer Stamp Collection

Tegenwoordig kan iedere grafische ontwerper met een digitaal tekenprogramma zijn eigen postzegels ontwerpen. Darren Scott, van Truth maakte een serie van zes postzegels. Daarop figureren iconische fonts waaronder de Q van William Caslon (1693-1766), de & van John Baskerville (1707-1775) en de g (sans) van Eric Gill (1882-1940).

Type Designers
De ontwerpers zijn: William Caslon, Eric Gill, John Baskerville, Matthew Carter, Neville Brody, & Stanley Morrison.
“Why have they never done this?” asks Darren Scott of UK design agency, Truth. This self-initiated postage set makes a good point, they look great, and I think type designers are easily overlooked when celebrating design. I feel like petitioning Royal Mail to produce them. It’s a good choice of glyphs too from each designer’s work; William Caslon, Eric Gill, John Baskervill Matthew Carter, Neville Brody, & Stanley Morrison.
 
Bron: Great British Type Designer Stamp Collection [ blog.8faces.com ]

The Georgians [ 2 ]

Robert Walpole (1676-1745), een machtige pruikenbol

Dit jaar is het driehonderd jaar geleden dat in Engeland het Huis van Hannover op de troon kwam. Deze dynastie leverde vijf koningen en één koningin (Victoria 1837-1901). In Engeland spreekt men van de Georgian Era om de periode 1714-1830 aan te duiden toen George I (1714-1727), George II (1727-1760), George III (1760-1820) en George IV (1820-1830) koning van Engeland waren.

George I, Robert Walpole en George II
In Engeland verscheen in 2011 een serie postzegels met koningen uit het Huis van Hannover: Ook de eerste Prime Minister Robert Walpole kreeg een eigen postzegel.

Tijdens het koningschap van George I en II was Robert Walpole (1676-1745) de eerste minister (1721-1742) van Groot-Brittannië. Als Whig (liberaal) stond hij voor een inperking van de koninklijke macht. Toen George II in 1727 koning werd, had Walpole meer macht dan de koning en de daarop volgende jaren bleef dat zo. Terecht heeft hij als Georgian een eigen postzegel gekregen.

Hannover kings and queens [ norphil.co.uk ] | The Georgians [ 1 ]

Eerste Slag om Ieper [ 1 ]

100 jaar geleden: Eerste Slag om Ieper

Het West-Vlaamse stadje Ieper is sinds 1919 het symbool van zinloze vernietiging en een antioorlogsmonument. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd er viermaal slag geleverd om het stadje dat aan drie zijden door Duitse loopgraven omringd was. De Eerste Slag om Ieper begon honderd jaar geleden, eind oktober 1914. Het middeleeuwse centrum van Ieper werd met de grond gelijk gemaakt. In de jaren twintig werd het met herstelbetalingen uit Duitsland herbouwd.

Ieper 1915
Toen deze postzegel werd uitgegeven, op 15 oktober 1915, was het middeleeuwse vestingstadje Ieper na twee verschrikkelijke veldslagen verwoest en stak de toen 600 jaar oude lakenhal als een ‘oude kies’ boven de ruïnes uit. (de andere zegels uit deze serie)
De Slag om Langemark luidt op 21 oktober 1914 het begin van de Eerste Slag om Ieper in. Het 26e Duitse reservekorps staat opgesteld tussen Poelkapelle en Zonnebeke tegenover de Britse en Franse troepen in Langemark en Boezinge. Het Duitse korps bestaat voornamelijk uit vrijwillige studenten, zonder enige militaire opleiding. Het Britse korps bestaat uit doorgewinterde beroepssoldaten. Om 6:00 uur vallen de Duitse soldaten aan, maar worden letterlijk afgemaakt door de Britten. Volgens de legende gebeurt dit onder het zingen van “Deutschland, Deutschland über alles”. Dit hardnekkige verhaal berust echter niet op werkelijkheid. Niet in de laatste plaats omdat dit lied totaal geen marslied is. De Duitsers houden dit vier dagen vol, winnen geen meter grond, en verliezen bijna al hun manschappen.
 
Het Duitse 16e Beierse reserve-infanterieregiment, waarbij Adolf Hitler dient, doet op 29 oktober 1914 een tweede poging door te breken nabij Geluveld. Na drie dagen moeten ze de gevechten staken. Op 31 oktober 1914 veroveren ze Geluveld wel maar verliezen daarbij meer dan de helft van hun manschappen. De volgende dag nemen ze Mesen en Wijtschate in, maar verliezen Geluveld aan de Britten.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Tijdens de volledige duur van de Eerste Wereldoorlog was de stad aan drie zijden omringd door Duitse troepen, door de Britse verdedigers werd deze boog in het front de Ypres Salient genoemd. Eenzelfde situatie deed zich eveneens voor, verder naar het zuidoosten, bij de Franse stad Verdun. De Duitsers slaagden er niet in de stad te veroveren. De Duitse cavalerie had – nog voor de gevechten begonnen rond Ieper – de stad kunnen binnendringen en doortrekken; deze veldtocht duurde maar enkele dagen. Ondanks een aantal groots opgezette veldslagen die aan 500.000 soldaten het leven kostten bleef Ieper uit handen van de Duitsers.

zieneres

vrijdagavond gezien: Vision (2009) over het leven van Hildegard von Bingen

visionMargarethe von Trotta maakte in 2009 een biopic over de middeleeuwse mystica en zieneres Hildegard von Bingen (1098-1179). Ik was benieuwd hoe Von Trotta, vooral bekend van vrouwenportretten die zich in de twintigste eeuw afspelen zoals Christiane en Gudrun Ensslin (Die Bleierne Zeit, 1981), Rosa Luxemburg (1986), Gesine Cresspahl (Jahrestage, 2000) en Hannah Arendt (2012) een sprong van negenhonderd jaar in de tijd zou maken.

Hoe zou ze de belevingswereld van Hildegard, die doordrenkt was van het christelijk geloof, benaderen? Zou ze de nadruk leggen op de feministe avant la lettre, die toevallig in de middeleeuwen leefde? Of zou ze zich verplaatsen naar die middeleeuwse wereld die gedomineerd werd door mannen en vanuit deze wereld laten zien hoe een vrouw zich met haar hoogstpersoonlijke unieke relatie met God staande hield. Als abdis was Hildegard in haar tijd geen uitzondering, maar als wetenschapster, mystica en zieneres was ze een fenomeen. Ze trok zelfs de aandacht van de bisschop van Mainz en de Hohenstaufer Frederik I (1122-1190), de keizer van het Heilige Duitse Roomse Rijk, beter bekend als Barbarossa.

Hildegard von Bingen
in 1979 verscheen er in Duitsland een postzegel ter gelegenheid van de 800e sterfdag van Hildegard von Bingen

Von Trotta houdt Vision ingetogen. We zien geen visioenen of historische decors die uit de computer komen. De meeste scenes spelen zich af binnen de muren van het klooster, in een besloten kloostertuin of in een tijdloos boslandschap. Ze laat zien dat Hildegard in haar tijd al grote bewondering oogstte, maar dat ze ook een heel gewoon mens was en zelfs met haar hemelse visioenen zeker niet in alles onthecht was. De muziek, die voor Hildegard erg belangrijk was, speelt in de film een grote rol. Ze voegt aan de verstilde beelden precies de juiste sfeer toe. Barbara Sukowa die in 1986 de rol van Rosa Luxemburg speelde, overtuigt als Hildegard von Bingen, vooral met haar blik. Haar ogen hebben meer gezien, maar door de genade die ze daarbij ontvangt, is haar geest sterk genoeg om dat te dragen.

Vision – aus dem Leben der Hildegard von Bingen

meeslepende filmmuziek

geluisterd naar schilderijen van een tentoonstelling (1874)
van Modest Moessorgski in de orchestratie (1922) van Maurice Ravel

Bij een historische spektakelfilms uit de jaren vijftig hoort natuurlijk kamerbrede muziek. De van origine Russische componist Dmitri Tiomkin (1894-1979) en de van origine Hongaarse componist Miklós Rózsa(1907-1995) componeerden in opdracht van grote filmmaatschappijen in Hollywood scores voor epic films. Beide componisten wonnen oscars.

Tiomkin
Dmitri Tiomkin op een Amerikaanse postzegel

Dmitri Tiomkin componeerdede score voor o.a. Land of the Pharaohs (1955), Rio Bravo (1959), The Alamo (1960), The Guns of Navarone (1961) en The Fall of the Roman Empire (1964). Rózsa schreef filmmuziek voor o.a. Quo Vadis (1951), Julius Caesar (1954), Ben-Hur (1959), King of Kings (1959), El Cid (1962) en Sodom and Gomorrha (1962).

Hollywood composers
In de serie legendarische componisten uit Hollywood mis ik Miklós Rózsa. Tot de selectie behoren: Erich Wolfgang Korngold, Max Steiner, Dmitri Tiomkin, Franz Waxman, Bernard Herrmann en Alfred Newman.

Tegenwoordig klinken de rijke orchestraties van Tiomkin en Rósza ouderwets. Dat komt omdat de epische filmmuziek halverwege de twintigste eeuw schatplichtig is aan de programmamuziek en symfonische gedichten uit de negentiende eeuw. Als je naar Tiomkin en Rózsa luistert, hoor je de invloed van Russische componisten als Rimsky-Korsakov en Modest Moessorgski. Ze wisten de klankkleur van de instrumenten in te zetten voor een ongekende expressie en zeggingskracht. Hun composities zijn steeds doorspekt met thema’s uit de volksmuziek, die een scala aan gevoelens uitdrukken. De Russische programmamuziek is daarom erg geschikt als filmmuziek.

De afgelopen dagen luister ik naar schilderijen van een tentoonstelling (Картинки с выставки). Samen met een Nacht op de Kale Berg is dit het bekendste stuk van de Russische componist Modest Moessorgski. Het is ook het meest bewerkte pianostuk ter wereld. De orkestratie die Maurice Ravel in 1922 maakte, is de meest uitgevoerde bewerking van deze pianocyclus in 16 delen.

De orkestratie van de ‘Schilderijententoonstelling’ van Maurice Ravel is verreweg de bekendste. Het is enigszins vreemd dat Ravel aan deze opdracht begon want hij had een hartgrondige hekel aan het feit dat anderen aan zijn werken knutselden. Zo weigerde hij te luisteren naar een transcriptie van Ravels werk Tzigane door de violist Jacques Thibaud. Ravels orkestratie is uitermate Frans van klankkleur, bijvoorbeeld door het veelvuldig gebruik van de saxofoons, de soms dunne strijkersklank en de lichtheid van de orkestratie van het komische deeltje ballet van de kuikentjes in hun eierdopjes.
 
Ravels orkestratie is als volgt: 3 fluiten (waarvan 2 ook de piccolo spelen); 3 hobo’s (waarvan één ook Engelse hoorn speelt); 2 klarinetten; 1 basklarinet; 2 fagotten; 1 contrafagot; 1 altsaxofoon; 4 hoorns; 3 trompetten; 3 trombones; 1 tuba, 1 paar pauken, slagwerk (triangel, kleine trommel, zweep, bekkens, grote trom, klokkenspel, grote staafklokken); een xylofoon, een celesta, 2 harpen en strijkers.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Het zevende deel heet Bydło. Dat is de naam van een Poolse ossenwagen. Het beeld dat de componist hier voor ogen heeft, zijn de draaiende zware wielen. In het thema is een sterk geaccentueerde puls hoorbaar. Je hoort de wagen nabijkomen en tenslotte weer verdwijnen in de verte. In de orkestversie van Ravel wordt het thema door een tuba vertolkt.

“Pictures at an Exibition” (Moessorgsky-Ravel)
deel 7: Bydło – uitvoering door Filarmonica della Scala o.l.v. V.Gergiev. Tuba solo: Alessandro Fossi. Patrick Bouchard maakte in 2012 een animatiefilm bij Bydło.

Dit deel uit schilderijen van een tentoonstelling is bijzonder geschikt voor massascènes in epische films. In veel Bijbelse en historische spektakelfilms zitten scenes waar massa’s in beweging komen, bijvoorbeeld legers die ten strijde trekken. De klankkleuren die je hierbij hoort, doen vaak denken aan die uit Bydło van Modest Moessorgsky.

The Fall of the Roman Empire)
still uit The Fall of the Roman Empire (1964) Bij dergelijke massascenes past het thema uit Bydło erg goed. Dmitri Tiomkin componeerde de score voor deze film.

Modest Moessorgski [ nl.wikipedia.org ] | Remembering Dimitri Tiomkin [ in70mm.com ]