Categorie archief: film

filmische reconstructie

aan het kijken naar: La Révolution française (1989)

La Révolution françaiseDe Franse Revolutie geldt nog altijd als hét geboortemoment van het moderne Frankrijk en de moderne burgerlijke rechtsstaat in Europa. Sinds 1958 kent Frankrijk alweer de Vijfde Republiek. De Eerste Republiek werd overigens pas op 21 september 1792 uitgeroepen en niet op 14 juli 1789. Frankrijk bleef tussen 14 juli 1789 en 21 september 1792 nog een constitutionele monarchie. Maar 14 juli 1789 was er wel een einde gekomen aan het absolutisme en het ancien régime en daarom is Quatorze Juillet sinds 1880 de nationale feestdag van Frankrijk. In 1989 werd de 200e verjaardag van de Franse Revolutie groots gevierd. Er werd een kostbare film (van 300 miljoen francs) gemaakt die een historisch betrouwbaar beeld moest geven met een internationale sterrencast.

Om geen droge geschiedenisles te krijgen werd een narratief rond een aantal kopstukken opgezet. De jonge revolutionairen Camille Desmoulins (1760-1794) en Louis-Antoine Saint-Just (1767-1794), beiden twintigers tijdens de bestorming van de Bastille, spelen een belangrijke rol. Maar de hoofdrollen zijn voor Klaus Maria Brandauer als Georges Danton (1759-1794) en Andrzej Seweryn als Maximilien de Robespierre (1758-1794).

Danton en Brandauer
Georges Danton en Klaus Maria Brandauer

In een film vol historische momenten horen natuurlijk de iconische beelden die we al kenden van schilderijen en prenten, zoals de Eed op de kaatsbaan (20 juni 1789), De Bestorming van de Bastille (14 juli 1789), De Bestorming van de Tuilerieën (10 augustus 1792), de Onthoofding van Lodewijk XVI (21 januari 1793) en de Onthoofding van Maria-Antoinette (18 oktober 1793). Dat het een dure productie is geweest, is duidelijk te zien aan de grootse reconstructies. In 1989 speelde de computer nog een marginale rol in de reconstructie van historische decors en toch zien we de Bastille weer staan en is Versailles weer gestoffeerd met dezelfde weelderige figuren als tijdens het ancien régime.

De eed op de kaatsbaan
Reconstructie van de eed op de kaatsbaan naar het beroemde schilderij van Jacques-Louis David

La Révolution française [ en.wikipedia.org ]

Mozart’s zusje

vrijdag gezien op NPO2: Nannerl, la soeur de Mozart (2010)

NannerlRegisseur René Féret heeft Nannerl, la soeur de Mozart gebaseerd op de gelijknamig roman van Rita Charbonnier. Het begint in de herfst van 1763 als Leopold Mozart met zijn vrouw en hun twee wonderkinderen aan een Europese rondreis door Europa begint. De Zevenjarige Oorlog is voorbij en met het talent van Nannerl en Wolfie hoopt vader Mozart roem en fortuin te vergaren. De Grand Tour van de Mozartjes begint in Versailles aan het hof van Lodewijk XV (1710-1774) waar Madame de Pomapadour (1721-1764) de machtigste vrouw is. Beiden komen niet echt in beeld, maar de dauphin Lodewijk Ferdinand speelt wel een rol. Hij raakt bevriend met Nannerl.

De zoon van Lodewijk XV was tijdens het bezoek van de familie Mozarts 34 jaar. Nannerl is in de film bijna vijftien maar dat klopt niet. In werkelijkheid was ze pas twaalf. Wolfgang Amadeus zou op 27 januari 1764 zijn achtste verjaardag vieren.

Nannerl, la soeur de Mozart is gemaakt met veel liefde voor details en laat een intiem beeld zien van de Mozartjes op hun rondreis door Europa. Nannerl wordt gespeeld door de dochter van de regisseur. Een andere dochter van Féret speelt ook een rol. René Féret moet zich in de positie van vader Mozart gevoeld hebben met zijn twee kinderen in zijn productie. Het is een gouden greep geweest om zijn dochters mee te laten spelen, want ze zijn zo naturel als dochters in de nabijheid van hun vader maar kunnen zijn.

Nannerl, la soeur de Mozart
Nannerl zoals Fragonard haar in 1764 gezien zou kunnen hebben.
Nannerl, la soeur de Mozart is gemaakt met veel liefde voor details en laat een intiem beeld zien van de Mozartjes op hun rondreis door Europa.
A private visit was organised in mid-December. Louis XV received them with Mme de Pompadour. Leopold found her beautiful but full of pride. She looked like an empress! He laughed when Wolfgang whispered to him that she looked like Threzel, their cook! After playing for her, Mozart wanted to kiss her. The marquise refused, which annoyed the little boy. Had he not kissed Maria Theresa of Austria? The fact is that the Mozart family came up against the rigidity of the French Court.
 
The official reception of the family was held at the end of December. Since the 24th they had been staying at the hôtel de Cormier (no. 6 of the present rue due Peintre Lebrun), close to the Château. After playing before the royal family, the Dauphine and Mesdames, the daughters of Louis XV, kissed the children several times, to the great satisfaction of Leopold. He measured the interest they took in them by the number of kisses given. Mme de Pompadour was put in her place!
 
On 1 January 1764, the family was invited to the king’s table. Wolfgang was seated beside queen Marie Leszczinska, Leopold close to the king and Nannerl between the Dauphin and Mme Adélaïde. The queen, who spoke German, acted as interpreter. At the end of the meal, Louis XV asked to hear Mozart playing the organ. A time was fixed for the next day, but the king was impatient to hear him and he got up and headed for the royal chapel. Everybody followed. The boy hit one prolonged note, then another, followed by a deluge of harmony. The king was stunned!
 
The Mozart family stayed for 16 days at Versailles. Leopold found the music of the royal chapel both good and bad. He thought the choirs were excellent, but the vocal music was too glacial, too French! They departed with a gift of 1,200 livres from the Menus Plaisirs funds of Louis XV, along with the many other presents that they had received. In March, Mozart dedicated to Mme Victoire, in gratitude, his first two sonatas for harpsichord published in Paris.
 
Bron: en.chateauversailles.fr

Nannerl, la soeur de Mozart [ imdb.com ] | nannerllasoeurdemozart.com

Weimar 1788

gezien op Arte: Die geliebten Schwestern (2014)

Die geliebten SchwesternVeel Engels kostuumdrama speelt zich af in de zogenaamde Jane Austentijd die in de Engelse nationale geschiedenis de Regency era (1811-1820) genoemd. In Duitsland is de Goethetijd (1770-1830) een geliefde periode voor liefhebbers van kostuumdrama. Die geliebten Schwestern speelt zich af in wat je de Schillerzeit zou kunnen noemen die in de Goethezeit ligt ingebed. Het verhaal loopt van 1788 tot 1805. Goethe komt er op de achtergrond even in voor maar het draait allemaal om de driehoeksverhouding tussen Schiller en de zusjes Caroline en Charlotte von Lengefeld.

In Goethe – kunstwerk van het leven van Rüdiger Safranski lezen we dat de allereerste ontmoeting tussen Goethe en Schiller gearrangeerd werd door Charlotte von Lengefeld op 7 september 1788. Schiller was een jaar eerder naar Weimar gekomen, maar Goethe verbleef op dat moment nog in Italië. Goethe was op dat moment al wereldberoemd in Europa en in Weimar wachtte men met smart op zijn terugkomst. Ook Schiller wachtte stiekem op Goethe. De eerste ontmoeting was echter een grote teleurstelling. Goethe had nauwelijks aandacht voor de tien jaar jongere Schiller. Hij wist precies wie Schiller was, maar had een hekel aan Die Räuber, het toneelstuk waarmee Schiller in 1781 was doorgebroken.

Die geliebten Schwestern
Schiller, Charlotte & Caroline
still uit Die geliebten Schwestern (2014)
Dominik Graf hat mit einem Überschuss an Leidenschaft für alles gedreht, was darin vorkommt – die Sprache, die Landschaften und Häuser, die Kleider und Frisuren, die Pferde und Kutschen, den Dreck und die Briefe.

Verena Lueken (Frankfurter Allgemeine)

De eerste ontmoeting tussen Schiller en Goethe was overigens in het huis van de familie Von Lengefeld in Weimar. Ook Goethe‘s vriendin Charlotte von Stein was aanwezig. Zij was de peetmoeder van Charlotte von Lengefeld, de latere vrouw van Schiller. In Die geliebten Schwestern komt alles weer tot leven. Verena Lueken schrijft in de Frankfurter Allgemeine: Dominik Graf hat die „Geliebten Schwestern“ mit einem Überschuss an Leidenschaft für alles gedreht, was darin vorkommt – die Sprache, die Landschaften und Häuser, die Kleider und Frisuren, die Pferde und Kutschen, den Dreck und die Briefe, die Albernheiten, Katastrophen -, und vor allem für die Bewegungen von einem Ort zum anderen. Er werd niet alleen gefilmd op lokatie in Weimar, maar ook in Waldenburg, Altenburg, Rudolstadt, Coswig, Dessau, Seeburg, Orlamünde, Havixbeck en in Tirol.

Die geliebten Schwestern
Schiller am Schreibtisch
still uit Die geliebten Schwestern (2014)
Warum also brauchen wir diesen Film über zwei junge Frauen im ausgehenden achtzehnten Jahrhundert und einen jungen Mann, der ihr Zeitgenosse war und mit seiner Dichtung unsterblich wurde, diese Geschichte über Thüringen und seinen Hof und Weimar mit seiner dekadenten Kulturszene, über die Farben des Sommers, über die Liebe zu dritt, die Konventionen und den Aufbruch, über die Entwicklung der Druckkunst und die Wege der Kommunikation? Weil er einen Reichtum an Bildern und Empfindungen ins Kino bringt, der nicht mehr oft dort zu finden ist. Weil wir zusehen können, wie Klischees zerbrechen und Veränderungen möglich werden und wie die Lust, zu denken und zu leben, frei macht.
 
Bron: faz.net

de.wikipedia.org | wildbunch-germany.de | imdb.com

geschiedenis als toneelstuk

Réception de Condé à Versailles (1878) van Jean-Léon Gérôme

De historische schilderkunst uit de tweede helft van de negentiende eeuw loopt vaak vooruit op de spektakelfilm van de twintigste eeuw. Twee jaar geleden liet ik zien hoe D.W. Griffith zich had laten inspireren door The Babylonian Marriage Market van Edwin Long uit 1875. Voor een van de scenes uit Intolerance (1916) nam hij dat letterlijk over. Hij was niet de eerste filmpionier die dit deed. Een paar jaar voor hem had de Italiaanse regisseur Giovanni Pastrone voor Cabiria (1914) al schilderijen als uitgangspunt genomen voor bepaalde scenes. Pastrone en Griffith maakten hun meesterwerken honderd jaar geleden toen de historieschilderkunst uit de negentiende eeuw nog vers in het geheugen lag.

Tegenwoordig hebben we een andere relatie gekregen met het verleden. De reconstructie van het verleden “wie es eigentlich gewesen ist” was in de negentiende eeuw gebruikelijk. Maar sinds Wahrheit und Methode. Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik (1960) van Hans-Georg Gadamer weten we definitief dat een objectieve interpretatie van de geschiedenis een illusie is. Het gaat er niet om het verleden te reconstrueren maar om het te verstaan en in dienst te stellen van het heden. En zo zijn we vertrouwd geraakt met interpretaties van Shakespeare en Sophocles waarbij acteurs optreden in eigentijdse kleding.

Toch is negentiende-eeuwse objectiverende benadering van geschiedenis in de historische film nog springlevend. Art directors en set decorators van kostuumdrama kunnen nog altijd zwaar leunen op de schilderkunst, met name die van de negentiende eeuw. De televisieserie Versailles (2015) brengt het hof van zonnekoning Lodewijk XIV weer tot leven. Dat moet in werkelijkheid ook één groot toneelstuk geweest zijn. Versailles werd eerder bevolkt door acteurs dan door gewone mensen.

Jerome
Réception de Condé à Versailles (1878)

Een schilderij uit de historieschilderkunst dat dit fraai laat zien, is Réception de Condé à Versailles van Jean-Léon Gérôme uit 1878. We zien de entree van het paleis tijdens de ontvangst van de Lodewijk II van Bourbon-Condé door Lodewijk XIV. Het is een icoon van het absolutisme waarbij de zonnekoning de centrale plaats inneemt. De edelen zijn satellieten die om hem draaien en zelfs de machtige Grand Condé moet buigen.

Jerome
detail

Gérôme heeft deze historische gebeurtenis uitgebeeld zoals deze bedoeld was: de ontvangst is een vertoning, een toneelstuk, waarin de spelers rond de zonnekoning tegelijkertijd het publiek zijn. Ze staan als wassen beelden uitgestald op de trap om de Grand Condé te imponeren.

Jerome
detail
De ontvangst is een vertoning, een toneelstuk, waarin de spelers rond de zonnekoning tegelijkertijd het publiek zijn.
The year is 1674, and on the great Escalier des Ambassadeurs, in Versailles, Louis XIV is welcoming the Grand Condé, who has just defeated William of Orange in the battle of Seneffe. This event marked the end of almost fifteen years of exile for the Grand Condé, which had been designed by the king to punish “his cousin” for leading the Fronde against the monarchy. Gérôme concentrated all his passion for historical reconstruction into this modest-sized painting, making use of different iconographic sources to lend the scene more credibility such as engravings of the Château de Versailles and portraits of the various persons represented.The composition is made dynamic by the high-angle view and the off-centring of the large compositional X structure. Gérôme employed a delicate palette in which the overall sense of clarity and the cool tones of the marble are invigorated by the colours of the costumes and flags.
 
Bron: musee-orsay.fr

Der Untergang, 1789

gezien op NPO2: Les adieux á la reine (2012)

Les adieux a la reineDit Franse kostuumdrama uit 2012 is een beetje de Franse variant van Der Untergang. Versailles, 14 juli 1989. Het gepeupel heeft de Bastille bestormd en de eerste berichten van onthoofdingen bereiken het hof. In de gangen van het immense Versailles wordt nerveus heen en weer gelopen. De spanning slaat een paar dagen later om in paniek. Net als in Der Untergang wordt alles geregistreerd door de ogen van een jonge vrouw. Agathe-Sidonie Laborde (een mooie rol van Léa Seydoux) is de voorleesdame van Marie-Antoinette. Ze houdt van haar koningin en is als geboren hoveling volledig devoot. Als ze op bevel van de koningin naar Zwitserland moet vluchten samen met de hertogin van Polignac kan ze niet anders dan gehoorzamen.

Les adieux a la reineLes adieux á la reine is de verfilming van de gelijknamige roman van Chantal Thomas. Anders dan het script van Der Untergang, dat helemaal gebaseerd is op de ooggetuigenverslagen van Joachim Fest, is Les adieux á la reine fictie. In tegenstelling tot Traudl Junge, de ik-figuur in Der Untergang, heeft Agathe-Sidonie Laborde nooit bestaan. De liefde tussen Marie-Antoinette en de hertogin van Polignac is echter geen fictie. Maar in de pornografische libelles werd er zo wild rond de relatie tussen deze twee vrouwen gespeculeerd, dat we werkelijkheid en fictie nooit meer van elkaar zullen kunnen scheiden.

Les adieux [ imdb.com ] | Les adieux [ fr.wikipedia.org ]

filmen bij kaarslicht [ 2 ]

schetsen gemaakt bij Dangerous Liasons (1988) en Dr. Thorne (2016)

Ik kan tegenstanders van mooifilmerij goed begrijpen. Alleen mooie plaatjes maken nog geen goede film. Toch verdraag ik mooie plaatjes goed, zelfs al is de film matig of zelfs slecht. Kostuumdrama kijk ik vooral uit esthetische redenen. Ik weet best dat het verleden niet zo mooi was als de art directors van historisch drama mij willen laten geloven. En toch vind ik het prettig om dat juist te geloven.

Kostuumdrama op televisie is niet alleen de erfgenaam van het bevestigende romantische tafereel uit de Biedermeierperiode het speelt zich er vaak ook in af. Misschien wel de helft van het Engels kostuumdrama brengt ons terug in de burgerlijke wereld van Jane Austen en de Brontë Sisters, de eerste helft van de negentiende eeuw.

Ik weet best dat het verleden niet zo mooi was als de art directors van historisch drama mij willen laten geloven. En toch vind ik het prettig om dat juist te geloven.

In een kostuumdrama stappen we vaak een schilderij binnen. We zien intieme huiselijke taferelen waarin de belichting niet onbelangrijk is. Natuurlijk licht dat via hoge vensters naar binnen valt of olielampen en kaarslichten die het beeld een warme gloed geven waar zelfs de zachtste elektrische sfeerverlichting niet aan kan tippen. De cinematografen en belichters reconstrueren vaak de belichting uit de traditionele schilderkunst.

scène uit Barry Lyndon (1975)
Let op het onscherpe, schilderachtige profiel rechts, dat herinnert aan schilders die Caravaggio navolgden, zoals Joseph Wright of Derby.

Tegenwoordig zien we dat er in historisch drama bij kaarslicht scherp gefilmd kan worden. Maar dat was niet altijd zo. Voor Barry Lyndon (1975) liet Stanley Kubrick voor zijn vaste cinematograaf John Alcott een speciale lens ontwikkelen voor de low key fotografie.

Afgelopen week maakte ik in mijn schetsboek wat schetsen van portretten van John Malkovic en Tom Holland uit respectievelijk Dangerous Liasons en de BBC-serie Dr. Thorne. Juist de dramatische belichting geeft vaak het gevoel een schilderij binnen te stappen.

schetsboek 2016
John Malkovic in Dangerous Liasons 1988

In het digitale tijdperk komt de tijd tot 1860 schilderachtig op mij over. Maar dat komt vooral door de beeldvorming en die krijg ik door schilderkunst en de gereconstrueerde schilderkunst uit het historische drama. Licht en kleur spelen daarin een hoofdrol.

schetsboek 2014
Tom Holland in Dr. Thorne (2016)

filmen bij kaarslicht [ 1 ]

Victoriaans leven

vrijdag gezien op Een: Doctor Thorne (2016)

Doctor ThorneDirect na de uitzending door de BBC zendt het Vlaamse Een de driedelige miniserie Doctor Thorne uit naar het gelijknamige boek van Anthony Trollope (1815-1882) uit 1858. Het filmscript werd geschreven door Jullian Fellowes. Doctor Thorne is voor Fellowes een tussendoortje bij Downton Abbey (2010-2015) en zijn nieuwe historische dramaserie The Gilded Age die vanaf volgend jaar door de BBC uitgezonden gaat worden.

Doctor Thorne begint in 1855, in het hart van de Victoriaanse tijd. Na The Great Exhibition in 1851 was Engeland op het toppunt van zijn macht. De Victorianen waren de rijkste mensen die ooit geleefd hadden. Engels kostuumdrama en de Victoriaanse upperclass zijn op televisie synoniemen van elkaar. Met Doctor Thorne, de huisarts van enkele Victoriaanse families, bezoeken we hun kastelen, interieurs en parkachtige tuinen. Het is alsof we een schilderij zijn ingegaan. Het verhaal, bijna altijd gebaseerd op klassenverschil en schandaal, is vooral een vehikel voor een reis langs de Victorian decorative arts.

Victorian social life in the Victoria & Albert Museum [ vam.ac.uk ]
Victorian social life from paintings [ vam.ac.uk ]