Categorie archief: film

Van Gogh volgens Hollywood

gisteren gezien op BBC2: Lust for life (1956)

Lust for LifeOp 27 juli is het 125 jaar geleden dat Vincent van Gogh zichzelf met een pistool dodelijk verwondde. Hij overleed twee dagen later in Auvers-sur-Oise. Er zijn weinig schilders die zo tot een mythe zijn uitgegroeid en de Hollywoodfilm uit 1956 heeft waarschijnlijk veel bijgedragen aan het beeld dat we ons van Vincent van Gogh hebben gevormd. Het liedje Starry Starry Night van Don McLean vult dat beeld muzikaal aan. Veel meer dan de filmscore van Miklós Rózsa in ieder geval met zijn explosieve orkest, waarmee de componist Van Gogh’s knallende kleuren in muziek heeft willen omzetten.

Ik zag de Lust for life lang geleden en nu ik de film gisteren nog eens zag, viel mij op hoe eendimensionaal het verhaal verteld wordt. Van Gogh wordt gepresenteerd als gepassioneerde eenling met een bijna hysterische Lebensbejahung. Tegelijkertijd was hij een getormenteerde ziel. Hij werd het prototype van de moderne kunstenaar. Als je de mythologisering rond zijn persoon eraf pelt, moet je wel tot de conclusie dat er ontelbare mannen als Van Gogh rondlopen. Wat Van Gogh uniek maakt, is zijn oorspronkelijke blik op de wereld, grenzend aan bezetenheid.

Lust for Life
Van Gogh bij zijn broer Theo en schoonzus Johanna
Starry, starry night
Paint your palette blue and grey,
Look out on a summer’s day,
With eyes that know the darkness in my soul.
Shadows on the hills,
Sketch the trees and the daffodils,
Catch the breeze and the winter chills,
In colors on the snowy linen land.
 
Bron: vangoghgallery.com

Lust for life [ imdb.com ]

Saudade

gezien op DVD: Mistérios de Lisboa (2010)

Mistérios de LisboaNadat ik op eerste kerstdag Linhas de Wellington (2012) gezien had, wilde ik beslist meer films zien waaraan de Braziliaanse fotograaf André Szankowski (*1979) heeft meegewerkt. Het lag dus voor de hand dat ik naar het Portugese drama Mistérios de Lisboa zou gaan kijken, dat Szankowski twee jaar eerder maakte met de Chileense regisseur Raúl Ruiz (1941-2011). Dit zou overigens de laatste film van Ruiz zijn, want hij overleed het jaar daarop. Hij was echter nog wel betrokken bij de voorbereidingen van Linhas de Wellington. Deze laatste film is dan ook aan hem opgedragen.

Met Ruiz en Szankowski krijg je slow cinema. Lange takes met langzame vloeiende camerabewegingen. De cinematografie en fotografie van Mistérios de Lisboa bracht onmiddellijk Barry Lyndon (1975) van Stanley Kubrick in mijn herinnering. Ook deze film excelleert in lange trage shots waarbij je het gevoel hebt naar een schilderij zit te kijken waar hier en daar wat in beweegt. Barry Lyndon en Mistérios de Lisboa laten zien dat dat het verkennen van de grens tussen fotografie en film magische momenten op kan leveren. Het helpt overigens wel als de fotografie sterk aanleunt tegen historische schilderkunst. Ook in Mistérios de Lisboa zien we tableau vivants voorbijkomen die doen denken aan genrestukken uit de achttiende en negentiende eeuw.

Mistérios de Lisboa
still uit Mistérios de Lisboa
Barry Lyndon en Mistérios de Lisboa laten zien dat dat het verkennen van de grens tussen fotografie en film magische momenten op kan leveren. Het helpt overigens wel als de fotografie sterk aanleunt tegen historische schilderkunst.

Raúl Ruiz kiest bijna consequent voor het totaal en gebruikt in dialogen nauwelijks de close up. We blijven dus steeds een gevoel van afstand houden. Hij laat de camera ook graag “door muren heen” bewegen, zodat scenes die zich in verschillende ruimten afspelen toch in één take kunnen worden genomen. Vaak blijft de camera voor de deuropening staan, zodat we ons voyeurs voelen.

Wanneer je niet van trage beelden houdt en veel actie wilt zien, dan is Mistérios de Lisboa beslist af te raden. De film staat haaks op de snelle, dynamische wijze van filmen die onze blik geconditioneerd heeft. Maar deze langzame manier van kijken sluit goed aan bij historisch drama dat zich afspeelt in de negentiende of achttiende eeuw: er is veel kaarslicht en heel veel tijd. Zo leefden onze voorouders.

Mistérios de Lisboa
still uit Mistérios de Lisboa

Qua stijl is er overigens een enorm verschil tussen Barry Lyndon (de verfilming van de gelijknamige de schelmenroman uit 1844 van William Makepeace Thackeray (1811-1863)) en Mistérios de Lisboa (de verfilming van de gelijknamige roman uit 1854 van Camilo Castelo Branco (1825-1890)). Het is het verschil tussen ironie en saudade. Nederlanders staan dichter bij het Engelse dan bij het Portugese levensgevoel. De lichte toon van Barry Lyndon zal ons dan ook meer aanspreken dan al die gekwelde zielen in Mistérios de Lisboa.

misteriosdelisboa.com

de stad en de moord

opnieuw gezien op BBC2: Rope (1948)

RopeRope was de eerste Hitchcock met James Stewart in een hoofdrol. De film is veel minder bekend dan Vertigo of Rear Window waarin Stewart ook een hoofdrol speelde, maar het filmische concept van Rope lijkt op dat van Rear Window. Alles speelt zich af op een appartement in New York en de camera kijkt hoogstens naar buiten.

Al eerder schreef ik iets over de filmset van Rope. Het decor, een panorama van Manhattan, is wat mij betreft een van de acteurs. Hitchcock bouwde zijn film op uit tien lange shots die ingenieus in elkaar overlopen zodat we het gevoel hebben naar een toneelstuk te kijken.

Het verhaal is simpel: twee studenten vermoorden op hun appartement een medestudent en geven daarna een party terwijl het lijk in een kist ligt waar de hapjes en drankjes op staan. Het boosaardige idee komt uit het brein van Brandon de meest dominante van het duo. Hij heeft Philip zover gekregen dat deze hun medestudent David met een touw gewurgd heeft. Een van de genodigden is hun professor Rupert Cadell (James Stewart).

Brandon bewondert deze en wil bewijzen dat hij superieur is en in staat is om iemand te vermoorden en daar geen enkel berouw over te voelen. Hij wordt door dezelfde gedachte gedreven als Raskolnikov in Schuld en Boete van Dostojewsky. De party is voor hem de signatuur onder de perfecte misdaad, dé gelegenheid om zijn eigen superioriteit te vieren.

Hoe anders is dat voor Philip die tijdens de party in een hoogoplopende gewetensnood verkeert. Dat wordt opgemerkt door Rupert. De spanning loopt steeds hoger op terwijl de avond valt en we de skyline van Manhattan zien veranderen.

cyclorama uit Rope 1948
cyclorama van Manhattan uit Rope (1948)
… de stad weet van niets. De moord vond plaats in de beginscène achter gesloten gordijnen…

In the best and worst Alfred Hitchcock movies staat Rope op de negentiende plaats.

James Stewart in films van Alfred Hitchcock
Rupert Cadell in Rope (1948)
Jeff (L. B. Jeffries) in Rear Window (1954)
Doctor Ben McKenna in The Man Who Knew Too Much (1956)
John ’Scottie’ Ferguson in Vertigo (1958)

Rope [ alfred-hitchcock-films.net ]

droomwereld

vandaag gezien: Spellbound (1945)

Eindelijk zag ik Spellbound, mijn zestiende film van Hitchcock. De film wordt geroemd om de sequence van surrealistische droombeelden geïnspireerd door schilderijen van Salvador Dali. Dertien jaar later zou Hitchcock in Vertigo een soortgelijke psychologische animatie herhalen. Bijna net zo dromerig vond ik de matte painting in de buitenopnamen.

Spellbound
matte uit Spellbound

Eerst zien we Gregory Peck en Ingrid Bergman door een pastorale idylle flaneren en later skiën ze samen door een Alpine sneeuwwereld. Beide landschappen zijn realisme over the top. Nep dus. Onderstaande matte paintings vond ik op nzpetesmatteshot.blogspot.nl.

Spellbound
matte uit Spellbound

Spellbound is ook zeer de moeite waard door de filmmuziek van Miklós Rózsa die er een oscar aan overhield. Hij zette met deze score een standaard neer.

Spellbound [ imdb.com ]

de linies van Torres Vedras

gezien op Eerste Kerstdag: Linhas de Wellington (2012)

Linhas de WellingtonOp 27 september 1810 werden de Franse troepen van maarschalk André Masséna (1758-1817) in de Serra do Buçaco verslagen door het Anglo-Portugese leger onder het opperbevel van Arthur Wellesley, eerste hertog van Wellington. Ondanks deze overwinning was het Anglo-Portugese leger toch gedwongen zich terug te trekken voor de overmacht van het revolutionaire Franse leger. Wellington trok daarna zijn troepen samen bij Torres Vedras ten noorden van Lissabon achter een reeks versterkte linies. Deze grootschalige militaire operatie had grote gevolgen voor de bevolking van de hele regio rond Torres Vedras. Tienduizenden Portugezen moesten hun huizen verlaten waarna Wellintong in de geëvacueerde regio de tactiek van de verschroeide aarde toepaste. De Fransen konden zich daardoor niet meer bevoorraden wanneer ze de Portugese hoofdstad wilden innemen.

De Linies van Torres Vedras waren een reeks forten die tijdens de napoleontische oorlogen in het geheim werden aangelegd om de Portugese hoofdstad Lissabon te beschermen tegen de Fransen. De linies werden tussen november 1809 en september 1810 aangelegd door duizenden Portugese arbeiders. Drie linies werden ten noorden van Lissabon gebouwd. De honderden forten werden verdedigd door zo’n 65.000 Britse en Portugese troepen en meer dan 1000 stuks artillerie, en een leger van zo’n 50.000 geallieerde troepen stond klaar achter de linies. Ten noorden van deze linies werd de tactiek van de verschroeide aarde toegepast, waarbij alles dat de Fransen van hulp zou kunnen zijn werd weggehaald, verborgen of verbrand. Ook werden zo’n 200.000 inwoners van het gebied achter de linies geëvacueerd.
 
Toen het werk klaar was, stonden er 600 kanonnen en 152 forten langs twee linies tussen de zee en de rivier de Taag. De ene was 46 km lang en liep van de monding van de Sizandra, ten westen van Torres Vedras, naar Alhandra, ten zuiden van Vila Franca de Xira, De tweede liep achter de eerste tot aan de zee en was 39 km lang. Een korte derde linie was bedoeld voor het geval men zich op schepen zou moeten terugtrekken. Een vierde linie werd ten zuiden van de stad aangelegd om bescherming te bieden tegen een invasie van zee.
 
Bron: wikipedia.org

Deze situatie vormt het toneel van het Portugese drama Linhas de Wellington (2012). In Nederland is deze verschrikkelijke episode uit de Napoleontische oorlogen nauwelijks bekend, maar op de Portugese geschiedenis heeft deze strijd die op eigen grondgebied uitgevochten werd, dezelfde impact als de Tweede Wereldoorlog of Tachtigjarige Oorlog op onze vaderlandse geschiedenis.

lines of wellington
website linesofwellington.com

Linhas de Wellington was in 2014 de Portugese inzending voor de oscar voor de beste buitenlandse film maar werd niet genomineerd. De film duurt lang en is daardoor meer geschikt als miniserie. De fotografie van art director André Szankowski en het product design zijn fenomenaal.

Linhas de Wellington [ imdb.com ] | linesofwellington.com

boeiende metafoor

gisteren gezien op TV5: Le Tableau (2011)

Le TableauIn een brief aan aan Gabriele Piccolomini schreef Leonardo da Vinci de beroemde zin: “Noi tutti siamo esiliati viventi entro le cornice di una strano quadro. Chi sa questo vive da grande, gli altri sono insetti.” (Wij zijn alle ballingen, levend binnen de lijsten van een vreemd schilderij. Wie dit weet, leeft groot. De overige zijn insecten.) Godfried Bomans gebruikte deze als motto van Erik of het klein insectenboek en fantaseerde volgens het inzicht van Da Vinci een hele wereld binnen de lijst van het schilderij van de Wollewei.

Het idee om een schilderij binnen te stappen en daar een wereld te ontdekken, gaat waarschijnlijk terug tot vóór Leonardo da Vinci. Het relativeert onze wereld tot een dimensie waar we alleen in onze geest bovenuit kunnen stijgen.

De Fransman Jean-François Laguionie maakte in 2011 de animatiefilm Le Tableau (het schilderij) rond een interessante uitwerking van de schilderij-metafoor. De Schilder (met hoofdletter) heeft een schilderij gemaakt dat onvoltooid is gebleven. Er leven soorten personages in dit onvoltooide schilderij: de Toupins, die volledig geschilderd zijn, de Pafinis, die al “gedoodverfd” zijn, maar nog niet helemaal ingekleurd en de Reufs, die nog in het stadium van een schets verkeren. De Toupins (de voltooiden) besluiten om de macht over te nemen. Ze jagen de Pafinis uit het kasteel en maken de Reufs tot slaaf. Drie figuurtjes, Ramo, Lola, en Plume, besluiten op zoek te gaan naar de Schilder omdat ze ervan overtuigd zijn dat Hij alleen de harmonie kan herstellen door het schilderij te voltooien. In hun zoektocht naar de Schilder reizen zijn personages door zijn andere schilderijen en raken daarbij telkens in de driedimensionale “tussenwereld” verzeild.

Le Tableau
still uit Le Tableau
de figuurtjes die uit het schilderij zijn ontsnapt, zijn de Schilder op het spoor: zijn zelfportret.

Le Tableau[ imdb.com ]