Categorie archief: film

het inferno van Smolensk

De Slag om Smolensk (1812) in Oorlog en Vrede

War and PeaceAfgelopen zondag zond de BBC het vijfde deel uit van War & Peace, waarin we zijn aangekomen bij de Russische veldtocht van Napoleon in de zomer van 1812 en de veldslagen bij Smolensk en Borodino. Tolstoj’s meesterwerk is een kruising tussen een soap, een geschiedenisboek en een filosofisch werk. We volgen het wel en wee van vijf adellijke families in het Rusland van Alexander I in de roerige jaren tussen 1805 en 1812 met een nabeschouwing in 1819.

Tolstoj werkte vijf jaar aan zijn meesterwerk (van 1862 tot 1867) en deed veel onderzoek naar de veldslagen bij Austerlitz (1805)en Borodino (1812). Voor de beschrijvingen aan het front en op het slagveld kon hij putten uit zijn eigen oorlogservaring die hij opdeed tijdens de Krimoorlog.

In de veertig jaar na 1772 was er een expansie naar het westen geweest waarbij Polen en Litouwen door het Russische Rijk waren opgeslokt. Tegenwoordig zijn Polen, Litouwen en Wit-Rusland weer onafhankelijke staten, maar in 1812 vormde de rivier de Njemen (Memel) de grens tussen Oost-Pruisen en Rusland. Eind juni trok Napoleon met zijn Grande Armée de Njemen over om het Russische leger bij Vilnius te verslaan en Alexander I een vrede op te leggen, net als vijf jaar eerder in Tilsit. Maar het Russische leger trok zich terug en zo begon Napoleon de grootste achtervolging uit de geschiedenis. Dit zou hem tenslotte noodlottig worden. Het Grande Armée werd steeds dieper Rusland ingelokt. Eerst naar Vitebsk, de volgende grote stad na Vilnius. Maar ook hier leverden de Russen geen slag.

Smolensk 1812
De Slag om Smolensk (1846)
door Peter von Hess (1792-1871)
Het schilderij toont een panorama op het brandende Smolensk gezien vanuit de noordzijde van de Dnjepr met de Russische opperbevelhebber Barclay de Tolly op de voorgrond.

The painting is a part of the series devoted to the great battles of the Patriotic War of 1812. This one shows a battle that took place on 5/17 August 1812. In the foreground on the left there is Commander of the 1st Army, General Mikhail Barclay de Tolly (sitting near the tree), Chief of his Staff General Alexey Ermolov (standing nearby, with a map in his hands), Cossack Ataman of the Don Army General Matvey Platov, and General Nikolay Rayevsky. Next to them there are their adjutants and batmen. To the left of the tree, the artillery is firing at the French troops across the Dnieper. Commander of Artillery is General Alexander Kutaysov. In the foreground, in the middle and on the right, wounded Russian soldiers and civilians are leaving the city and its suburbs. (Bron: hermitagemuseum.org)

Maar aangekomen bij de Dnjepr, op de grens van het oude Rusland, was de druk om het gevecht aan te gaan vanuit het Russische leger en het Russische volk zo groot geworden, dat de opperbevelhebber Barclay de Tolly niet meer kon terugtrekken. Hij moest nu vechten. Het werd de eerste grote veldslag op Russische grondgebied bij de stad Smolensk. Voor de Russen is Smolensk een heilige stad omdat in de Oespensky kathedraal een wondericoon van de Moeder Gods bewaard wordt.

Voor de Russen is Smolensk een heilige stad omdat in de Oespensky kathedraal een wondericoon van de Moeder Gods bewaard wordt.

Voor de bewoners werd 5/17 en 6/18 augustus 1812 een wereldondergang. De stad werd vrijwel compleet verwoest. Voor de Russen is het brandende Smolensk een van de beelden van de apocalyps, zoals Rotterdam 1940 dat voor ons is. De Duitse schilder Peter von Hess schilderde in 1846 een panoramisch schilderij van het inferno van Smolensk. Dit schilderij werd vermoedelijk gebruikt door de CGI-divisie die voor War & Peace een trucage maakte van het brandende Smolensk in de verte.

Smolensk 1812
De Slag om Smolensk detail
Rechts van het midden de Oespensky kathdraal. De wondericoon van de Moeder Gods was kort daarvoor in veiligheid gebracht.

De Slag om Smolensk bevindt zich in het Hermitage in Sint Petersburg. Maar vorig jaar was het te zien in het Hermitage in Amsterdam tijdens de tentoonstelling Alexander, Napoleon, Josephine.

Smolensk 1812
De Franse schilder en kolonel Jean-Charles Langlois schilderde net als Peter von Hess een schilderij van het Inferno van Smolensk, maar dan vanuit het Franse gezichtspunt.

Smolensk icon of the Mother of God [ holy-transfiguration.org ]

spiegel van de Amerikaanse ziel

begonnen aan het laatste seizoen van Mad Men

Mad MenGisteren kreeg ik de DVDbox van het laatste seizoen van Mad Men. De 14 episodes spelen zich af in 1969 en 1970. De serie werkt als een tijdmachine. Het tijdsbeeld is tot in de kleinste details gereconstrueerd. Eet iemand voor de televisie een zak chips, dan kloppen niet alleen het interieur en de kleding, maar dan is het ook echt een oud toestel waarop het beeld aan de rand soms iets scheeftrekt en dan zitten de chips ook echt in een verpakking uit de jaren zestig. Dat alleen al maakt Mad Men zo leuk om naar te kijken.

Don Draper is de vleesgeworden American Dream: hij heeft succes omdat hij succes uitstraalt. Hij weet hoe dat moet, want het is zijn vak.

Mad Men beperkt zich niet tot het aftasten van de oppervlakte van de sixties, maar duikt ook de diepte in. De reclamejongen, en Don Draper in het bijzonder, blijkt een krachtige metafoor van de Verenigde Staten. Het decennium begon vol zelfvertrouwen en optimisme met een charismatische jonge president en eindigde met de moord op Martin Luther King en Bobby Kennedy en de Vietnamoorlog. Aan het einde van het decennium kwam er toch nog een opkikker voor de Amerikanen: ze wonnen de space race van de Russen en brachten de eerste mens op de maan. Don Draper is de vleesgeworden American Dream: hij heeft succes omdat hij succes uitstraalt. Hij weet hoe dat moet, want het is zijn vak. In 1969 vertoont de Amerikaanse Dream barsten en is Draper door zijn partners op non-actief gesteld.

When we first met Don Draper in season 1, it was March 1960, perhaps the high-water mark of the American Dream after World War II and nearly a decade of Eisenhower prosperity, with the youthful optimism of Kennedy’s Camelot on the horizon. The center was holding. There was order. Life made sense (at least for upper middle-class white men). The story of Don Draper – and to a lesser extent Roger Sterling and the other men at the ad agency – has been the breakdown in society during one of the country’s most turbulent decades: racial strife, feminism, Vietnam, political assassinations, etc.
 
Bron: ew.com

Mad Men Season 7 [ en.wikipedia.org ]

een gevaarlijk fortuin

gezien op ZDF: Die Pfeiler der Macht (2016)
Duitse verfilming van Dangerous Fortune (1994) van Ken Follett

Die Pfeiler der MachtHet Duitse ZDF verfilmde op lokatie in Ierland voor acht miljoen de bestseller Dangerous Fortune van Ken Follett uit 1994. In het Nederlands verscheen deze roman onder de titel Gevaarlijk Fortuin. Of de Duitsers net zo goed zijn in kostuumdrama als de Engelsen, konden we maandagavond al beoordelen in het eerste deel van Die Pfeiler der Macht. Vanavond volgt het tweede en laatste deel. Het is even wennen als je zelf geen Duitser bent: Victoriaans drama waarin Duits gesproken wordt. De Nederlandse actrice Laura de Boer speelt een van de hoofdrollen. Info voor de kostuumliefhebber: voor drie uur historisch drama waren 973 kostuums nodig.

Een familieroman over een bankiersfamilie in de tweede helft van de 19e eeuw. De echtgenote van de senior partner van de bank is zeer bedreven in het verzinnen van allerlei listen om de macht naar zichzelf en haar man toe te trekken. De zoon, een losbandige, weinig intellectuele jongeman, is hevig verliefd op een vroegere klasgenoot, een Zuid-Amerikaanse jongeman. Deze jongeman is door bedrog en intimidatie ambassadeur van een Zuid-Amerikaans land in Londen geworden. De Zuid-Amerikaan en de bankiersvrouw vullen elkaar goed aan wat betreft chantage, corruptie en het vergroten van hun macht. De zoon is hun speelbal. Uiteindelijk weet een neef van de familie beide personen te ontmaskeren en de bank voor een faillissement te behoeden. (Bron: dizzie.nl)
Die Pfeiler der Macht
website van de ZDF

Die Pfeiler der Macht [ de.wikipedia.org ]

from Russia with style

gisteren gezien op BBC1: episode 4 van War and Peace (2016)

War and PeaceDrie weken geleden schreef ik hier al iets over de jongste tv-bewerking van Oorlog en Vrede door de BBC. Gisteren werd het vierde deel van deze zesdelige miniserie uitgezonden. Het is een typisch Engelse interpretatie. Tolstoj verpakt in een kostuumdrama. Louis Menand schreef vorige week in The New Yorker: Does the new series get the novel? Not really. It’s a costume drama, “Downton Abbey” goes to Moscow.

Dat is helemaal niet erg, want de Engelsen zijn nu eenmaal erg goed in kostuumdrama. Dat Pierre, Natasja, Andrei en al die andere Tolstoj-personages Engels spreken stoort mij overigens niet. Sinds de megaproductie van King Vidor uit 1956 ben ik eraan gewend dat er in War and Peace Engels gesproken wordt. Als Rus zou ik mij daar waarschijnlijk aan ergeren, maar we moeten niet vergeten dat Tolstoj zijn adellijke personages vaak meer in het Frans conserveren dan in het Russisch. De taal van de vijand nog wel!

War and Peace
Five fashion looks from War and Peace (2016)

Dat het in Rusland rond 1800 gewoon was om Frans te spreken, had alles te maken met de achttiende eeuw, waarin er in heel Europa een aristocratie was gevormd, volledig geënt op de Franse cultuur. Uit deze wereld kwam de adellijke Tolstoj (1828-1910) zelf ook voort. In de negentiende eeuw begon dit steeds meer te wringen met het nationalisme waarin men naar de Russische identiteit begon te zoeken. Waar kennen we dat van?

War and Peace [ imdb.com ]

woeste hoogten

zaterdagmiddag gezien op Een: Wuthering Heights (1939) van William Wyler

Wuthering Heights1939 was een rampjaar in de wereldgeschiedenis. Maar het was ook het beste jaar uit de geschiedenis van Hollywood. Voorop gaan oscarwinnaar Gone with the wind en The wizzard of Oz, beide in kleur, een absolute primeur voor die tijd. Hollywood produceerde dat jaar nog veel meer topfilms: Mr. Smith Goes to Washington, Of Mice and Man, Stagecoach en Dark Victory. Maar een van de belangrijkste films van 1939 was ongetwijfeld de verfilming van Emily Brontë‘s gothic novel Wuthering Heights. Deze luidde de Hollywoodcarrière van Lawrence Olivier. Een jaar later zou hij een soortgelijke rol spelen in Rebecca dat weer zou zorgen voor de Amerikaanse doorbraak van zijn landgenoot Alfred Hitchcock.

Wuthering Heights is voor mij ook een interessante film omdat de cinematografie in handen is van Gregg Toland. De meester van de deep focus zou in 1940 met The grapes of wrath en vooral in 1941 met Citizen Kane definitief geschiedenis schrijven. Het acteer- en camerawerk liggen vaak nog dicht tegen het melodrama van de jaren twintig aan. Opwellende tranen, hartekreten, ogen die vuur schieten en trillende lippen; voor de zwijgende film behoorden deze close up’s van het gelaat tot het vaste vocabulaire om grote gevoelens op het publiek over te dragen. We zien in Wuthering Heights “bevroren” close ups van Lawrence Olivier (Heathcliff) en Merle Oberon (Cathy) die de emotie er nadrukkelijk bovenop leggen. Toch jammer dat deze “emotie-sjablonen” door de talkie uit de film verdreven zijn.

Heathcliff, it’s me [ W&V ]

Engelstalige Zonnekoning

vrijdagavond gezien op Een: Versailles (2015)

VersaillesGisterenavond keek ik op het Belgische Een voor het eerst naar Versailles, een Frans-Canadese tv-serie over Lodewijk XIV en zijn hof. Mijn eerste indruk is niet zo positief. Net als The Borgias is het gelikt historisch drama met expliciet geweld en seks, gemaakt voor een breed publiek. Je zou verwachten dat er in een Frans-Canadees productie Frans gesproken wordt, maar dat is niet het geval. Vanwege de betere exportmogelijkheden heeft men gekozen voor het Engels, terwijl het Frans tot in de negentiende eeuw de taal aan alle Europese vorstenhoven was en de oorsprong daarvan ligt juist in het bewind van Lodewijk XIV die de Franse cultuur tot de dominante cultuur in Europa maakte. Het Franse publiek reageerde dan ook zeer verontwaardigd toen bleek dat de tv-serie in het Engels was opgenomen.

In vergelijking met de Franstalige film Le roi danse (2000) waarin de Zonnekoning uiteraard Frans spreekt, is de Engelstalige Lodewijk XIV uit Versailles (2015) totaal ongeloofwaardig. Ook irriteert het dat de producent van Versailles zo schaamteloos een knieval maakt voor het grote publiek. Het cliché van de expliciete geweldsscène met tussensnijdingen van de expliciete seksscène kennen we zo langzamerhand wel. Maar kijkcijfers zouden bewijzen dat de massa hier geen genoeg van kan krijgen. Bovendien wordt een modieus onderwerp als homoseksualiteit gretig geëxploiteerd. De gedachte is die van de gelijke behandeling: geef je de hetero’s hun seksscènes dan moet je de homo’s ook hun seksscènes geven. Toch geef ik deze tv-serie nog een kans, maar ik ben bang dat het net als de tv-serie The Borgias meer een soap is met een historisch sausje dan volwassen historische drama.

Versailles [ en.wikipedia.org ] | Versailles [ imdb.com ]

Tolstoj 4ever

zondagavond gezien op BBC2: episode 1 van War and Peace (2016)

War and PeaceTolstoj’s klassiekers Oorlog en Vrede (1869) en Anna Karenina (1877) blijven fris genoeg om nog steeds verfilmd te worden. Een week geleden besteedde ik nog aandacht aan de laatste verfilming van Anna Karenina uit 2012 met Keira Kneightly in de hoofdrol. Voor de jongste verfilming van War and Peace (2016) speelt Lily James, bekend van Downton Abbey, de rol van Natasha Rostova. Ze wordt geflankeerd door Paul Dano (als Pierre Bezukhov) en James Norton (als Andrei Bolkonsky). De eerste aflevering trok in Engeland 6,3 miljoen tv-kijkers.

Het re-enactment werd opgenomen in Litouwen. In de eerste episode zagen we de Slag bij Austerlitz (2 december 1805) die plaats vond in het huidige Tsjechië. Door het slagveld in kruitdampen te verhullen, maakt het weinig uit waar een gevechtscène wordt opgenomen.

War and Peace
website van de BBC-serie War and peace
Rubens Peale
Rubens Peale geschilderd door zijn broer.
Bij dit portret uit 1801 denk ik altijd aan de kippige Pierre Bezukhov uit Oorlog en Vrede

official website [ bbc.co.uk ]