Categorie archief: film

a farewell to Mad Men

zondagavond wordt in Amerika de allerlaatste episode van Mad Men uitgezonden

Mad MenGelukkig blijven er voor mij nog veertien nieuwe afleveringen over, maar voor de Amerikaanse fans is na zondag de koek toch echt op: de allerlaatste episode van Mad Men. Zou de nazorg goed geregeld zijn? Ik herinner me nog dat de aller-aller-echtwaar!-allerlaatste aflevering van Pippi Langkous op televisie zou worden uitgezonden. Dat was in 1972. Ik vroeg mij toen ernstig af of ik het aan zou kunnen, een leven zonder Pippi. Ik keek zo beteuterd als Tommy en Anika samen. Voor mijzelf besloot ik dat het het beste zou zijn dat het televisietoestel na het einde van Pippi als troost een afscheidsboekje zou uitspuwen. Dat gebeurde niet. Gelukkig viel er mee te leven dat Pippi nooit meer iets nieuws zou beleven.

Seizoen 7 zal niet meer afsluiten met een cliffhanger. Gaat het mannetje van Mad Men nu definitief vallen?

Ik verheug me al op de DVD-box van het laatste seizoen van Mad Men. Aan het einde van het zesde seizoen was het 1969 en ging het slecht met Don Draper. Met het aanbreken van de jaren zeventig lijkt er voor hem een catharsis aan te komen. Seizoen 7 zal niet meer afsluiten met een cliffhanger. Gaat het mannetje van Mad Men nu definitief vallen?

Mad Men Season 7 [ en.wikipedia.org ]

existentiële leegte

gezien op Arte: L’eclisse (1962)

L'eclisse 1962L’eclisse (1962) vormt samen met l’Avventura (1960) en La Notte (1961) een drieluik over de vervreemding van het moderne leven en behoort tot het beste werk van Michelangelo Antonioni (1912-2007). L’eclisse dompelt mij onder in eenzelfde existentiële benauwdheid die ik voelde bij het zien van Repulsion (1965) van Roman Polanski en Persona (1966) van Ingmar Bergman. Overigens overleed deze laatste regisseur op dezelfde dag als Antonioni. Op 30 juli 2007 gingen twee grootheden van de Europese cinema van ons heen.

L’eclisse zit vol prachtige beelden van het naoorlogse Rome. Net als Vittorio de Sica in Ladri di biciclette al deed, filmde Michelangelo Antonioni in een nieuwbouwwijk in Rome. Deze vormt een even realistisch als symbolisch decor voor de moderne mens die gekweld wordt door een gevoel van existentiële leegte en eenzaamheid. Ongetwijfeld is het einde van Playtime (1967) van Jacques Tati beïnvloed door het einde van l’eclisse, maar Tati haalt met humor de druk van de ketel.

L'eclisse 1962
beelden uit de slotsequence
The final seven minutes of L’Eclisse suggested to us that the possibilities in cinema were absolutely limitless.

Martin Scorsese

Aan het eind van de film laat Antonioni zijn kijkers slechts achter met de tijd die hen in de ogen kijkt. Ze zien een verbijsterende aaneenschakeling van beelden die eerder in de film ook al voorbij zijn gekomen. Je verwacht dat er iets dramatisch gebeurt, maar er gebeurt niets. In plaats daarvan toont Antonioni ons steeds dingen. De dingen die zich om Delon en Vitti heen bevinden: een hek, een stuk drijfhout in een ton met water, een zebrapad, een bouwplaats. De wereld wordt een soort schild om de afwezigheid van deze twee mensen die niet naar elkaar zijn toegegaan. Met andere woorden: het gaat niet meer om wat er is, maar om wat er níet is. Het is een beangstigend einde, maar in die tijd gold het tevens als een soort bevrijding. De laatste zeven minuten suggereren namelijk dat de cinematografische mogelijkheden geen grenzen (meer) heeft.
 
Patricia Smagge in cinemagazine.nl

l’eclisse [ imdb.com ]

20 april 1945

zeventig jaar geleden begon de Slag om Berlijn

Anthony Beevor - Berlin 1945De Duitse film Der Untergang (2004) is gebaseerd op het boek Der Untergang. Hitler und das Ende des Dritten Reiches (2002) van Joachim Fest. Het ooggetuigeverslag van Hitler’s secretaresse Traudl Junge bepaalde het perspectief van het scenario voor Der Untergang.

In 2002 verscheen ook het boek Berlin. The downfall 1945 van Anthony Beevor. Beide titels in de Nederlandse vertaling staan in mijn kast. Fest begint zijn boek op 16 april 1945 toen het Rode Leger begon aan de Slag om Berlijn. Beevor neemt een lange aanloop en start op nieuwjaarsdag 1945. Pas in hoofdstuk 17 zijn we op 20 april 1945, de laatste verjaardag van Adolf Hitler.

20 april 1945
Op zijn 56e verjaardag (20 april 1945) reikte Hitler onderscheidingen uit aan kindsoldaten. Dit moment is in Der Untergang gereconstrueerd.
Vrijdag 20 april was de vierde mooie dag op rij. Het was de zesenvijftigste verjaardag van Adolf Hitler. Als het vroeger op deze datum zo’n mooie dag was, plachten vreemden elkaar op straat te wijzen naar Führerwetter, met andere woorden: weer een wonder. Nu zinspeelde alleen nog de meest verdwaasde nazi op Hilter’s bovennatuurlijke krachten.
 
uit: Anthony Beevor, Berlijn. Hoofdstuk 17: de laatste verjaardag van de Führer

patriottisch epos [ 3 ]

dinsdag de HBO het laatste deel van John Adams (2008) gezien

John Admas DVDDe negentiende eeuw was de eeuw van het historisme. Het historisme trekt een lijn vanuit het verleden naar de actualiteit, waardoor het hier-en-nu in de diepte van de geschiedenis verankerd wordt. Het historisme is vooral ingezet ten behoeve van de politieke agenda van het nationalisme. Nationale mythen werden gecreëerd om volk en vaderland aaneen te smeden. Van grote mannen (vrouwen, op de maagd Maria en Jeanne d’Arc na, speelden in de negentiende eeuw nog geen rol) verrezen standbeelden en van grote gebeurtenissen werden reusachtige doeken geschilderd. Het nationalisme bloeide overal in Europa op. In Duitsland spreekt men van “Denkmalwut” (monumentenwoede) als het gaat over nationalistische monumenten die tussen 1815 en 1914 overal verrezen.

De jonge Verenigde Staten van Amerika werden ook aangestoken door het nationalisme. Het waren de native Americans geweest die zich bevrijd hadden van de Engelse monarchie en zich in een republiek met een voorzitter hadden verenigd volgens het Verlichtingsideaal van de volkssoevereiniteit. Het gevoel een Amerikaan te zijn, voedde het Amerikaanse patriottisme. De kolonist in New-England of Virginia had in de achttiende eeuw bijna altijd een voorouder die afkomstig was uit Engeland, maar voelde zich in de eerste plaats Amerikaan en dan pas een onderdaan van de koning van Engeland. De Amerikaan was immers geboren op Amerikaanse bodem en kende Engeland meestal alleen van horen zeggen.

Toen de dertien Engelse kolonies zich onder leiding van de founding fathers in 1776 losmaakten van Engeland, werd een nieuwe natie geboren. Het was de eerste moderne natie die gegrondvest werd op de idealen van de Verlichting. Iedere Amerikaan is zich ervan bewust dat dit een heel nieuw moment in de geschiedenis is. Om dit moment te actualiseren, maakte de Amerikaanse schilder John Trumbull in 1786 een schilderij van de ondertekening van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring op 4 juli 1776. De tekst van deze verklaring wordt gezien als een gewijde tekst, niet alleen voor de Amerikaan, maar voor de hele mensheid.

Declaration of Independence
The Declaration of Independence
een eerste versie van het schilderij begon Trumbull al in 1786. Het hangt tegenwoordig in de Yale University Art Gallery
Misleid onze nakomelingen niet met verzinselen die zijn aangekleed als poëtische of grafische vrijheid.

John Adams over het schilderij van John Trumbull

In het laatste deel van John Adams zien we de stokoude founding father samen met John Trumbull voor een XXXL-versie van dit schilderij staan. Het is bestemd voor de koepel van het Capitol (waar het zich overigens nog altijd bevindt). Adams vindt het maar niets. Hij noemt het een “schenenstuk”. Historicus en blogger Pieter Serrien geeft op zijn blog de transcriptie van de dialoog tussen Adams en Trumbull.

John Adams ziet zichzelf (van de staande mannen, de meest linkse) en breekt het schilderij meteen af: ‘Allemaal dood. De hele groep, behalve ik en Jefferson.
Trumbull: ‘Doet het schilderij u eer aan?’
Waarop Adams antwoordt: ‘Een schenenstuk. Er staan veel benen en enkels op. Men zegt dat een van de grootste talenten van een schilder het vermogen is om een grote ruimte te bevatten. Rubens, wiens schilderijen ik in de Nederlanden altijd bewonderde, was daar een meester in. U, Mr. Trumbull, bent geen Rubens.’
De aangevallen schilder repliceert: ‘Ik pretendeer niet een Rubens te zijn. Ik wil echter er aan herinneren dat Rubens nooit zo een uniek Amerikaans onderwerp schilderde.’
John Adams: ‘Over de uniekheid van dit werk kan ik niet oordelen. Maar ik zeg wel dit: de geschiedenis klopt niet. Deze scène die u heeft geschilderd heeft nooit plaats gevonden. Er is nooit een moment geweest, geen dag dat het hele congres bij elkaar kwam om handtekeningen te zetten.’
‘Dat is maar een klein detail’, antwoordt Trumbull
waarop Adams zegt: ‘Mag ik u er aan herinneren dat het al oorlog was? In tegenstelling tot uw kalme scène haastten deze mensen zich de hele zomer lang Philadelphia in en uit om hun naam te schrijven op Mr. Jefferson zijn gewijde perkament, als ze toevallig in de stad waren.’
Trumbull verdedigt zich: ‘U ontzegt een artiest toch niet een bepaalde mate van vrijheid?’
Waarop John Adams besluit: ‘Misleid onze nakomelingen niet met verzinselen die zijn aangekleed als poëtische of grafische vrijheid. Een wijd verspreide wijsheid in Europa is, Mr. Trumbull, dat niks zo vol fouten staat als de moderne geschiedschrijving. Daar wil ik aan toevoegen dat niks zo vol fouten staat als de Europese geschiedschrijving, behalve dan de Amerikaanse geschiedschrijving. Kortom, beschouw ik de ware geschiedenis van de Amerikaanse Revolutie als verloren. Voorgoed.’
 
Bron: pieterserrien.be

Deze dialoog is door de scenaristen van de tv-serie John Adams verzonnen en komt in de biografie van David McCullough niet voor. Toen John Adams het schilderij inspecteerde, zou zijn enige opmerking zijn geweest: When I nominated George Washington of Virginia for Commander-in-Chief of the Continental Army, he took his hat and rushed out that door. (David McCullough, John Adams, Simon & Schuster, 2001, pg. 627.)

Declaration of Independence
vlnr. John Adams, Roger Sherman, Robert R. Livingston, Thomas Jefferson en Benjamin Franklin

Toch neemt het schilderij van John Trumbull een loopje met de feiten, zoals bijna alle schilderijen van historische gebeurtenissen. Geschiedvervalsing werd niet zelden afgedwongen omdat de schilder in opdracht werkte. De opdrachtgever bepaalde dus hoe de voorstelling eruit moest zien. Daarom kunnen we nationalistische historieschilderkunst bijna altijd beschouwen als staatspropaganda.

patriottisch epos [1] | patriottisch epos [2]

patriottisch epos [ 2 ]

gekeken naar de HBO tv-serie John Adams (2008)

bookDe tv-serie van John Adams (2008) is gebaseerd op de gelijknamige biografie (2001) van de Amerikaanse historicus David McCullough die er in 2002 de Pulitzer Prize mee won. In 2009 verscheen t.g.v. 400 jaar Nederlands-Amerikaanse betrekkingen een Nederlandse vertaling van McCullough‘s Adams-biografie.

De HBO productie won vier Golden Globes en nog 35 andere prijzen. En op de website Internet Movie Database krijgt John Adams van het internetpubliek ook een zeer hoge waardering: 8,7. In Nederland is het ondenkbaar dat nationaal historisch drama als De troon (2010) een echte publiekslieveling wordt. Maar Amerikanen zitten nu eenmaal anders in elkaar. Het Amerikaanse patriottisme is bijna religieus van aard en de binding tussen de gemiddelde Amerikaan en de Founding Fathers gaat veel dieper dan de binding tussen de gemiddelde Nederlander en Willem van Oranje.

De serie is met zorg voor historische details gemaakt. Ook met de casting zit het wel goed. Benjamin Franklin lijkt sprekend op de buste die Jean-Antoine Houdon (1741-1828) in 1779 in Parijs van hem maakte of op het portret dat Joseph Siffred Duplessis (1725-1802) van hem schilderde. Dat portret heeft de wereld veroverd doordat het model stond voor de beeltenis van Benjamin Franklin op het honderd dollar biljet.

Jean Leon Gerome Ferris 1900
detail uit een schilderij van Jean Leon Gerome Ferris (1900) Benjamin Franklin, John Adams en Thomas Jefferson lezen het schetsontwerp voor The Declaration of Independence in 1776.

Het geboortemoment van de Verenigde Staten is zonder twijfel de ondertekening van de Onafhankelijkheidsverklaring op 4 juli 1776. Het is ons vooral overgeleverd in het schilderij dat John Trumbull in 1786 van deze historische gebeurtenis heeft geschilderd. In 1817 deed hij het nog eens over, maar dan op groot formaat (voor in de koepel van het Capitool). Net als de Eed op de Kaatsbaan in 1789 was het een geboortemoment van een nieuwe natie.

Voor de Amerikanen breekt de praktijk van de Verlichting (en daarmee de Revolutie) voor het eerst door in Philadelphia. Dertien jaar later zal het ook in Parijs gebeuren. Het idee dat David voor zijn schetsontwerp voor Eed op de Kaatsbaan gebruikt had, hebben de makers van John Adams overgenomen bij de ondertekening van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring: het onweert buiten en het weerlicht komt de zaal binnen alsof de machten van de hemel zich er persoonlijk mee bemoeien. Zo is het geboorteuur van de Verenigde Staten een echt Pinkstermoment geworden.

Bonny Johnny [ W&V ]

patriottisch epos [ 1 ]

begonnen aan de serie John Adams (2008)

John AdamsJohn Adams (1735-1826) behoort samen met Benjamin Franklin (1706-1790), Alexander Hamilton (1755/7-1804), John Jay (1745-1829), Thomas Jefferson (1743-1826), James Madison (1751-1836) en George Washington (1731-1799) tot de Founding Fathers van de Verenigde Staten. Voor de Amerikaan is hij dus een van de vaders des vaderlands.

Benjamin Franklin (1705-1790) was de oudste van hen en was te oud om in 1789 president te worden. George Washington werd uiteindelijk de eerste president, John Adams de tweede, Thomas Jefferson de derde en James Madison de vierde president. Bovendien werd Adams‘ zoon John Quincy Adams in 1825 de zesde president van de Verenigde Staten en zijn vader maakte dat net nog mee. Zo zijn de founding fathers niet alleen de stichters maar droegen ze met elkaar in de eerste decennia ook bij aan het bestuur van de jonge Amerikaanse natie.

de HBO-serie John Adams is niet alleen het verhaal van een van de founding fathers en de derde president van Amerika, maar ook het verhaal van een jonge natie die zich ontworstelt aan het bestuur van het moederland.

John AdamsDe HBO tv-serie John Adams miniserie (2008) is opgezet als een groots patriottisch drama in de geest van Band of Brothers. Tom Hanks en Gary Goetzman zijn niet toevallig de producers van beide projecten. Voor de Europese kijker zal John Adams te Amerikaans zijn. De heroïsche filmmuziek zet vanaf de openingsgeneriek de toon. Deze serie is een epos waarin burgerlijke waarden als vaderlandsliefde, rechtvaardigheid en onafhankelijkheidszin bovenin het vaandel staan. John Adams is niet alleen het verhaal van een van de founding fathers en de derde president van Amerika, maar ook het verhaal van een jonge natie die zich ontworstelt aan het bestuur van het moederland.

Ik ben vooral ook benieuwd hoe in de derde episode het verblijf van John Adams in Nederland wordt afgeschilderd. Tijdens de Amerikaanse vrijheidsoorlog (1775-1783) maakte hij tweemaal een reis naar het vasteland van Europa waar hij in Parijs verbleef (in 1777 en 1779) maar ook Amsterdam (1780-1782) als de eerste Amerikaanse ambassadeur in Nederland. Zijn missie was om in Frankrijk en Nederland politieke en financiële steun te krijgen voor de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Aanvankelijk zag hij de Republiek der Verenigde Nederlanden als een lichtend voorbeeld, maar toen de Hollanders hun sympathie voor de Amerikaanse zaak niet onmiddellijk wilden aanvullen met financiële steun, verloor hij zijn sympathie. Hij zag bij de Hollanders een “benepenheid” die voortkwam uit “de preoccupatie met stuivers en centen die het hele volk doordesemt”. Maar uiteindelijk wist hij in juni 1782 toch bij Amsterdamse kooplieden en bankiers een lening te regelen van vijf miljoen gulden.

Keizersgracht 529John Adams ging in de zomer van 1780 naar Amsterdam om in de Republiek der Verenigde Nederlanden politieke en financiële steun te vinden voor de Amerikaanse opstand tegen de Engelsen. Zijn zonen John Quincy (13) en Charles (10) vergezelden hem. Hij woonde enige tijd op de Keizersgracht 529. Aanvankelijk kreeg Adams weinig voet aan de grond in Holland, en in elk geval durfden de bankiers geen lening aan zonder sanctie van de Staten-Generaal. Wel stonden zij sympathiek tegenover het streven, terwijl de stadhouder Engelsgezind was.
 
Toen het tij leek te keren ten gunste van de opstandelingen, was de Republiek bereid om na Frankrijk als tweede staat diplomatieke banden aan te gaan met de Verenigde Staten. Zo werd Adams op 19 april 1782 geaccrediteerd als gezant van de VS. In juni lukte het hem om een lening te krijgen van Amsterdamse kooplieden en bankiers met een waarde van vijf miljoen gulden, destijds een aanzienlijk bedrag. (Er is een syndicaat gevormd tussen de Staphorsten, de Willinks en De la Lande & Fijnje om een lening voor de Verenigde Staten te organiseren.) Het was de eerste buitenlandse lening aan de VS. In oktober 1782 ondertekende Adams namens de VS een vriendschaps- en handelsverdrag tussen zijn land en de Republiek.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Het John Adams Institute is de Amerikaanse evenknie van het Duitse Goethe-Institut en bevordert de culturele uitwisseling tussen Nederland en de Verenigde Staten.

John Adams – episodes
1.Join or Die 1770-1774
2.Independence 1774-1776
3.Don’t Tread on Me 1777-1781
4.Reunion 1781-1789
5.Unite or Die 1788-1797
6.Unnecessary War 1798-1802
7.Peacefield1803-1826

join or die
de voorloper van de stars and stripes:
de join or die flag

John Adams in Amsterdam [ geheugenvannederland.nl ] | John Adams [ nl.wikipedia.org ]

Deens drama [ 2 ]

gezien op DVD: de laatste twee delen van 1864 (2014)

Zaterdagavond zag ik de laatste twee delen van de Deense televisieserie 1864. Het dieptepunt van de Tweede Deens-Duitse Oorlog was de Pruisische bestorming van de Düppeler Schanzen op 18 april 1864. Het Deense leger had zich achter de verdedigingswerken bij Dybbøl teruggetrokken nadat duidelijk werd dat de verdediging van het dertig kilometer lange en zuidelijker gelegen Danewerk niet haalbaar zou zijn.

Dybbøl skanser 1864-2014
Deense herdenkingspostzegels uit 2014 van de bestorming van de Dybbøl skanser op 18 april 1864

Pruisen kon voor het eerst de vuurkracht van zijn houwitzers uitproberen en maakte gehakt van het Deense leger. 1864 laat op realistische wijze zien hoe de hel van de Düppeler Schanzen was, niet minder gruwelijk dan de loopgravenoorlog van een halve eeuw later.

Am Morgen des 18. April wurde die Beschießung in einem bis dahin nicht gekannten Umfang intensiviert, um dann Punkt 10.00 Uhr plötzlich zu enden. Unmittelbar danach stürmten Tausende preußischer Soldaten auf die südlichsten der dänischen Schanzen zu, daraus entwickelte ein ausgesprochen harter Kampf, mit schweren Verlusten auf beiden Seiten. Die Beschießung wurde bald wieder aufgenommen und richtete sich auf das hinter den Schanzen gelegene Terrain, um dänische Verstärkungen daran zu hindern, den Kampfplatz zu erreichen.
 
In den stark zerstörten Schanzen gab es nur wenige intakte Kanonen, die in der Lage waren, die Angreifer zu beschießen. Außerdem war die Infanteriebesatzung der Schanzen gering, da der Hauptteil der Infanterie außerhalb in Laufgräben lag, wo er eine bessere Deckung gegen die Beschießung hatte. Es war nur ein eher geringer Widerstandvorhanden, den die zerschossenen Schanzen leisten konnten, die deshalb zügig eingenommen werden konnten.
 
Der preußische Vormarsch auf die südlichen Schanzen erfolgte so schnell, dass für Teile der dänischen Truppen auf den nördlichen Schanzen die Gefahr bestand, abgeschnitten zu werden. Um deren Rückzug zu sichern, wurde aus der Reserve heraus ein Gegenangriff entlang der Chaussee bis zur Düppeler Mühle geführt. Dieser Angriff erfolgte mit starken Kräften, aber auch mit erheblichen Verlusten. Um 14.00 Uhr war der letzte dänische Soldat über den Alsens und zurückgezogen worden. Der Kampf um Düppel war vorbei.
 
Sowohl die Beschießung als auch der Sturm auf die Schanzen hatten zu erheblichen Verlusten geführt. Besonders ernst war der Verlust von erfahrenen Offizieren und Unteroffizieren.
 
Bron: museum-sonderjylland.dk
Dybbøl skanser 1864
na de val van de Dybbøl skanser op 18 april 1864

Deens drama [1]