Categorie archief: comics

vivre libre ou mourir

gelezen: Cette histoire qui a fait l’Alsace tome 9
Allons, enfants… (de 1792 à 1815)

histoire l'alsaceDe meeste boeken over de Franse Revolutie in het Nederlandse taalgebied concentreren zich op Parijs. De Zonnekoning had van Frankrijk de meest gecentraliseerde staat van Europa gemaakt waarbij hijzelf in het middelpunt stond. Het revolutionaire Frankrijk centraliseerde nog verder, de oude regio’s werden vervangen door departementen, er werd een agressieve taalpolitiek in de regio gevoerd en Parijs werd nog meer het administratieve centrum dan het al was. Toch is Frankrijk veel meer dan Parijs. Neem de Elzas, een gebied dat Lodewijk XIV in 1681 op het Duitse Rijk veroverde en wat cultuur betreft (nog altijd!) veel beter aansluit bij de Rijnlandse dan bij de Franse cultuur.

Toen de Franse Revolutie op 14 juli 1789 en definitief op 10 augustus 1792 doorbrak, hoorde de Elzas ruim honderd jaar bij Frankrijk. Maar de bevolking sprak hoofdzakelijk nog een Duits dialect en de gebruiken waren voornamelijk Duits. De Straatsburgse vrouwen droegen bijvoorbeeld een Schneppenhauben, een verzilverde of vergulde kam in het haar. In oktober 1793 toen de Jakobijnen in de Elzas een anti-Duitse koers gingen volgen, moesten alle vrouwen deze inleveren omdat het als nationalistisch symbool werd gezien. De onderstaande (anonieme) prent werd door tekenaar Francis Keller gebruikt voor de omslag van het educatieve stripboek.

Schneppenhauben
Les Strasbourgeoises déposent leurs bonnets d’or et d’argent, “les Schneppenhauben”, comme dons patriotiques.[credits: Musée Carnavalet, Histoire de Paris]

Het is interessant te lezen hoe de Revolutie in de Elzas verliep. De Elzas is altijd een grensgebied geweest met een uitwisseling tussen de Duitse en Franse cultuur. Het was overwegend katholiek maar na de Reformatie waren er ook protestante enclaves ontstaan, bijvoorbeeld binnen de zogenaamde Tienstedenbond (décapolis), tien vrije rijkssteden die van 1354 tot 1648 deel uitmaakten van het heilige Duitse Roomse Rijk. Kort na het uitbreken van de Revolutie vluchtten veel ci-devants (aristocraten) de Rijn over naar Duitsland waar ze zich voorlopig vestigden in de hoop dat de Franse Revolutie een mislukt project zou blijken. De Duitstalige bevolking van de Elzas werd vanaf de linker Rijnoever (Baaden) gevoed met politieke (royalistische!) geschriften om een contrarevolutie te ontketenen. vanuit Parijs werd dit keihard bestreden, want het vaderland heette nu eenmaal “één en ondeelbaar”.

Van de Franse Revolutie in de Elzas kunnen we leren wat de veerkracht van de regio en de traditie kan zijn.

In 1793 werd de guillotine ook in de Elzas geïntroduceerd. De Duitse Franciscaan en hoogleraar Euloge Schneider werd in Straatsburg openbaar aanklager en hij is een van de vele voorbeelden van de revolutionair die anderen naar het schavot verwees maar tenslotte ook zélf “gekopt” werd. Op 25 maart was er in Molsheim een royalistische opstand waarbij luidkeels “vive le roi” werd geroepen. De leiders van deze opstand werden terechtgesteld; het was de eerste keer dat in de Elzas de guillotine gebruikt werd. Het grootseminarie van Straatsburg werd in het voorjaar van 1793 tot gevangenis omgebouwd. Toen op 17 september 1793 in heel Frankrijk de Loi des Suspects werd doorgevoerd, konden gevangenen zonder proces tot de guillotine veroordeeld worden. De terreur, en dus de guillotine, zou daarna op volle toeren gaan draaien.

Op 12 september 1793 gaat het revolutionaire Frankrijk aan de Rijn in de aanval. Kehl (aan de overkant van Straatsburg) en Breisach worden allebei onder vuur genomen omdat daar Oostenrijkse troepen liggen. Ook al wordt Breisach in as gelegd, de Oostenrijkers worden niet verdreven. De Oostenrijkse veldmaarschalk Würmser valt via Wissembourg in het Noorden de Elzas binnen en rukt op naar de hoofdstad Straatsburg. De revolutionairen zijn zich bewust van de vijfde colonne die zich op dat moment nog binnen de stadsmuren bevinden en kondigen een ultimatum af op 15 november. Alle ci-devants (lees: royalisten) moeten onmiddellijk de stad verlaten.

De revolutionairen weten het tij te keren. Dan radicaliseert het. Net als de Notre Dame in Parijs wordt de kathedraal van Straatsburg omgedoopt tot de tempel van de Rede. Religieuze beelden en schilderijen worden vernietigd tijdens een jakobijnse beeldenstorm. Ook in Colmar wordt veel christelijk erfgoed kapotgemaakt. De Revolutie toont zijn meest intolerante gezicht: vivre libre ou mourir. In Hitzbach wordt een Mariabeeld rood-wit-blauw opgeschilderd en mag daarom blijven staan. In december 1793 worden straatnamen omgedoopt. De Rue Saint Louis heet voortaan Rue Guillotine en de Quai Saint Nicolas is nu de Quai de Bonnet Rouge .

Tempel van de Rede
Monument élevé à la Nature dans le Temple de la Raison à Strasbourg la 3.me décade de Brumaire l’an 2 de la République

De Franse Revolutie houdt de huidige tijd een spiegel voor. Ook nu zijn er weer krachten werkzaam die straatnamen willen veranderen en die tolerantie en diversiteit prediken, maar in werkelijkheid intolerant zijn en uniformiteit eisen. Van de Franse Revolutie in de Elzas kunnen we leren wat de veerkracht van de regio en de traditie kan zijn.

En 23 ans se succèdent la République révolutionnaire, le Directoire, le Consulat, le Premier Empire, la Première Restauration, les Cent-Jours et le début de la Seconde Restauration ! Chaque changement politique apporte son cortège de revirements, d’épurations et de remaniements. L’Alsace où, à l’époque, très peu de gens savent le français, est pour cette raison souvent suspecte aux autorités parisiennes, surtout après la Grande Fuite de 1793. Pourtant, les départements du Rhin ne sont pas en reste sur les autres pour ce qui est du civisme ! Beaucoup d’alsaciens figurent parmi les généraux de la République et de l’Empire. L’épopée napoléonienne marquera durablement les esprits.
Bron: babelio.com

de wolven van Wyoming

gelezen: Comanche van Hermann en Greg: De wolven van Wyoming (1974)
en De hemel is rood boven Laramie (1975)

In het begin van de jaren zeventig ben ik opgegroeid met het stripweekblad PEP (por Dios, wat een blad!). Daarin stond de westernstrip Blueberry van het duo Charlier (scenario) en Giraud (tekeningen). Volgers van deze blog kennen mijn bewondering voor het werk van de Franse tekenaar Jean Giraud (Moebius). Tussen 2009 en 2013 schreef ik een reeks artikelen over Blueberry. Charlier overleed in 1988 en Giraud in 2012.

Eind 1972 maakte ik als negenjarige kennis met Blueberry door het verhaal Generaal Geelkop. Maar ik was nog te jong voor de rauw realistische cowboyverhalen van Charlier en Giraud. Toen ik een jaar of zestien was, was ik rijp geworden voor Blueberry. Dat geldt ook voor die andere westernstrip uit PEP: Comanche. Deze verscheen voor het eerst in 1974 in een zwart-wit bijlage van PEP. Ik heb ze allemaal bewaard, maar pas na veertig jaar ben ik ze werkelijk gaan lezen. Afgelopen week las ik De wolven van Wyoming een verhaal dat in het voorjaar van 1975 in PEP stond (zie onder).

comanche in PEP 1975
PEP #11 en #26 uit 1975 met Comanche op de cover

Hermann is een meesterlijk tekenaar. Ik plaatste zijn werk altijd onder dat van Giraud, maar dat is niet terecht. Hermann tekent in een filmische stijl en wisselt schijnbaar moeiteloos van perspectief. Op het ene plaatje plaatst hij “de camera” op de grond, een andere keer laat hij “de camera” in de lucht hangen. Het is ongelooflijk knap hoe alles vanuit zijn verbeelding perspectivisch klopt. Hermann heeft een zeldzame gave hiervoor. Bovendien heeft hij een groot gevoel voor compositie. Kleinere plaatjes worden afgewisseld met grotere afbeeldingen met de kwaliteit van landschapsschilderijen.

Net als zijn collega Charlier schakelt scenarist Greg verhalen aan elkaar. De wolven van Wyoming en De hemel is rood boven Laramie vormen een tweeluik. Greg schrijft goed. Zowel plot als dialogen staan op hoog niveau. Het is jammer dat de strip Comanche niet de plaats krijgt die het verdient: gewoon naast Kuifje en wat mij betreft dus wereldberoemd. Hermann Huppen is een van de laatste levende legendes van het beeldverhaal en hoopt in juli tachtig jaar te worden.

comanche
De wolven van Wyoming
en De hemel is rood boven Laramie
De wolven van Wyoming
Rond het middaguur wordt een postkoets overvallen door bandieten, de gebroeders Dobbs. Aan boord bevinden zich een prediker en een kluis met daarin het geld van de bond van veefokkers. Nadat de mannen van de “Triple-six” ranch tussenbeide zijn gekomen, legt de koetsier uit dat hij als lokaas voor de bandieten diende. Het geld wordt namelijk vervoerd door de sheriff van Greenstone Falls, een beruchte dronkelap. Comanche begrijpt de ernst van de situatie en besluit Pharaon Colorado te begeleiden, maar daarvoor moeten eerst de gebroeders Dobbs worden gevonden …

Comanche – Hermann en Greg
Red Dust (1972)
Wanhoop en dood op de prairie (1974)
De wolven van Wyoming (1974)
De hemel is rood boven Laramie (1975)
Nacht over de woestijn (1976)
De opstand (1976)
Duivelsvinger (1977)
De sheriffs (1980)
En de duivel brulde van vreugde (1981)
Het lijk van Algernon Brown (1983)

Les loups du Wyoming | Le ciel est rouge sur Laramie

Hermann

gelezen in Jeremiah van de Belgische striptekenaar Hermann

In 1973 maakte ik via het stripblad PEP kennis met het werk van twee meesters in het genre van de westernstripverhaal: De Franse tekenaar Giraud en zijn Belgische collega Hermann. Generaal Geelkop van Blueberry, Verschroeide aarde van Bernard Prince en Comanche waren de eerste verhalen die ik als tienjarige begon te lezen. Later ging ik alle verhalen van Blueberry verzamelen. Er staan zo’n dertig albums in de kast. Vorige maand kocht ik in één keer de serie Jeremiah van Hermann, inmiddels ook al zo’n dertig albums.

Hermann Huppen
still uit de video Hermann at work

Giraud en Hermann tekenen beiden in een realistische stijl met heel veel lijntjes. De lijnvoering van Giraud is steviger en dynamischer. Hermann tekent standaard met het puntje van zijn penseel. Sinds de jaren negentig heeft zijn werk een belangrijke stijlverandering ondergaan. Doordat hij met aquarel alles rechtstreeks inkleurt met een nadruk op volume en belichting, zijn de plaatjes eigenlijk stuk voor stuk schilderijtjes. Dat paart hij aan zijn zeldzame talent voor filmische standpunten.

Hermann behoort tot de oude meesters van het beeldverhaal en hoopt volgend jaar zijn 80e verjaardag te vieren.

hermannhuppen.com

de lucht van 40 jaar geleden

stripbladen van 40 jaar geleden

In mijn jeugd bestonden computergames nog niet. Strips waren toen nog populair onder jongeren. In het voorjaar van 1977 werd ik veertien en las drie stripbladen per week: Eppo, Robbedoes en Kuifje. Ik heb mijn strips allemaal bewaard en keek er laatst weer eens in. Het is ook een aardig zelfonderzoek. Van welke strips hield ik toen en wat zeggen die mij nu? Ik snuif de lucht van oud papier op maar weet dat het verleden niet zo ruikt. In de lente van 1977 rook het vooral naar de fris gewassen kleren van mijn buurmeisje.

Eppo, Robbedoes en Kuifje
Eppo 15, Robbedoes 2035 en Kuifje 15 van 1977

Yslaire

mijn herontdekking van Bernard Hislaire

Precies 39 jaar geleden kocht ik mijn eerste Robbedoes, het legendarische Belgische stripblad dat in de Nederlandstalige versie bestond van 1938 tot 2005. De franstalige Spirou bestaat gelukkig nog altijd en dat komt omdat Frankrijk (net als België) een cultuur heeft waar het beeldverhaal nog steeds floreert. Een van de Belgische tekenaars met wie ik in februari 1978 kennis maakte, is Bernard Hislaire, tegenwoordig bekend als Yslaire. Op 20-jarige leeftijd tekende hij in 1977 de strip Zakkenloper en Blasius die in Robbedoes 2077 (2 februari 1978) verscheen.

Robbedoes
Zakkenloper en Blasius (1977) van Hislaire verscheen in Robbedoes 2077 op 2 februari 1978

Net als Marc Wasterlain tekende Hislaire deze strip en de opvolger Frommeltje en Viola in een zeer persoonlijke stijl, die door het jonge publiek van Robbedoes vaak slecht begrepen werd. Ik verloor Hislaire begin jaren tachtig uit het oog.

De hemel boven het LouvreTot vorige week. Toen werd ik attent gemaakt op het stripalbum De hemel boven het Louvre van Yslaire en scenarist Jean-Claude Carrière. Bernard Hislaire blijkt als Yslaire al sinds de jaren tachtig zijn plekje te hebben gevonden in de wereld van de graphic novel. Zijn magnum opus is Samber, een reeks die zich afspeelt in de negentiende eeuw. Yslaire heeft een groot stilistisch talent met een uitgesproken gevoel voor lijnvoering. Als geboren Brusselaar (op 11 januari j.l. werd hij 60) heeft hij de zogenaamde zweepslaglijn van de Art Nouveau met de paplepel ingegoten gekregen. Dat is te zien.

De hemel boven het Louvre [ zozolala.com ]

je-weet-welkater

Jan Kruis tekenaar van Jan, Jans en de kinderen overleden

In 1980 vierde Jan Kruis het 10-jarige jubileum van zijn succesvolle strip Jan, Jans en de kinderen. Met mijn neef was ik in september 1980 op de strip2daagse in Breda waar Jan Kruis eregast was. Hij signeerde een album en tekende er een je-weet-welkater bij als alternatieve handtekening.

Jan Kruis 1980
De Strip2daagse in Breda op 20 en 21 september 1980 stond in het teken van het 10-jarige jubileum van jan, Jans en de kinderen
Jan Kruis 1980
Jan Kruis signeerde de titelpagina van een album van Jan, Jans en de kinderen
Je weet wel kater
De je-weet-welkater schopte het tot lemma
in de Van Dale

Jan Kruis [ nl.wikipedia.org ]