Categorie archief: muziek

Mozart’s zusje

vrijdag gezien op NPO2: Nannerl, la soeur de Mozart (2010)

NannerlRegisseur René Féret heeft Nannerl, la soeur de Mozart gebaseerd op de gelijknamig roman van Rita Charbonnier. Het begint in de herfst van 1763 als Leopold Mozart met zijn vrouw en hun twee wonderkinderen aan een Europese rondreis door Europa begint. De Zevenjarige Oorlog is voorbij en met het talent van Nannerl en Wolfie hoopt vader Mozart roem en fortuin te vergaren. De Grand Tour van de Mozartjes begint in Versailles aan het hof van Lodewijk XV (1710-1774) waar Madame de Pomapadour (1721-1764) de machtigste vrouw is. Beiden komen niet echt in beeld, maar de dauphin Lodewijk Ferdinand speelt wel een rol. Hij raakt bevriend met Nannerl.

De zoon van Lodewijk XV was tijdens het bezoek van de familie Mozarts 34 jaar. Nannerl is in de film bijna vijftien maar dat klopt niet. In werkelijkheid was ze pas twaalf. Wolfgang Amadeus zou op 27 januari 1764 zijn achtste verjaardag vieren.

Nannerl, la soeur de Mozart is gemaakt met veel liefde voor details en laat een intiem beeld zien van de Mozartjes op hun rondreis door Europa. Nannerl wordt gespeeld door de dochter van de regisseur. Een andere dochter van Féret speelt ook een rol. René Féret moet zich in de positie van vader Mozart gevoeld hebben met zijn twee kinderen in zijn productie. Het is een gouden greep geweest om zijn dochters mee te laten spelen, want ze zijn zo naturel als dochters in de nabijheid van hun vader maar kunnen zijn.

Nannerl, la soeur de Mozart
Nannerl zoals Fragonard haar in 1764 gezien zou kunnen hebben.
Nannerl, la soeur de Mozart is gemaakt met veel liefde voor details en laat een intiem beeld zien van de Mozartjes op hun rondreis door Europa.
A private visit was organised in mid-December. Louis XV received them with Mme de Pompadour. Leopold found her beautiful but full of pride. She looked like an empress! He laughed when Wolfgang whispered to him that she looked like Threzel, their cook! After playing for her, Mozart wanted to kiss her. The marquise refused, which annoyed the little boy. Had he not kissed Maria Theresa of Austria? The fact is that the Mozart family came up against the rigidity of the French Court.
 
The official reception of the family was held at the end of December. Since the 24th they had been staying at the hôtel de Cormier (no. 6 of the present rue due Peintre Lebrun), close to the Château. After playing before the royal family, the Dauphine and Mesdames, the daughters of Louis XV, kissed the children several times, to the great satisfaction of Leopold. He measured the interest they took in them by the number of kisses given. Mme de Pompadour was put in her place!
 
On 1 January 1764, the family was invited to the king’s table. Wolfgang was seated beside queen Marie Leszczinska, Leopold close to the king and Nannerl between the Dauphin and Mme Adélaïde. The queen, who spoke German, acted as interpreter. At the end of the meal, Louis XV asked to hear Mozart playing the organ. A time was fixed for the next day, but the king was impatient to hear him and he got up and headed for the royal chapel. Everybody followed. The boy hit one prolonged note, then another, followed by a deluge of harmony. The king was stunned!
 
The Mozart family stayed for 16 days at Versailles. Leopold found the music of the royal chapel both good and bad. He thought the choirs were excellent, but the vocal music was too glacial, too French! They departed with a gift of 1,200 livres from the Menus Plaisirs funds of Louis XV, along with the many other presents that they had received. In March, Mozart dedicated to Mme Victoire, in gratitude, his first two sonatas for harpsichord published in Paris.
 
Bron: en.chateauversailles.fr

Nannerl, la soeur de Mozart [ imdb.com ] | nannerllasoeurdemozart.com

spektakel & vervreemding

Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band (1967) van The Beatles
La Société du spectacle (1967) van Guy Debord
Play Time (1967) van Jacques Tati

Gisteren werd ik extra attent gemaakt op de beroemde klassieker La Société du spectacle van Guy Debord doordat twee heel verschillende draden elkaar raakten. Naar aanleiding van het 49-jarige jubileum van Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band had ik zojuist gelezen in Revolution in the Head (1994) van Ian MacDonald. In deze veel geprezen biografie van Beatles songs wordt diep ingegaan op de betekenis van A day in the life.

Ik las het volgende: “At one level, A day in the life concerns all the alienating effects of “the media”. On another, it looks beyond what the Situationists calles “the society of the Spectacle” to the poetic consiousness invoked by the anarchic wall slogan of May 1968 in Paris.

Even later las ik in het kleinste kamertje van ons huis een tekst op de Filosofie Scheurkalender waarin ook verwezen werd naar het boek van Debord. Langs heel verschillende wegen kwam de spektakelmaatschappij naar mij toe, afgezien van het feit dat ik er vrijwel voortdurend in ondergedompeld ben en aan probeer te ontsnappen.

Beatles
Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band kruipt dicht tegen de massabeeldcultuur aan maar wijst tegelijkertijd naar een poëtisch alternatief.
De hoes van Sgt. Peppers is een soort selfie van de spektakelmaatschappij.

Het is waarschijnlijk geen toeval dat La Société du spectacle en Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band in 1967 verschenen. Er is nog een ander artistiek product uit 1967 dat past in de thematiek van de moderne massaconsumptiemaatschappij, namelijk de film Play Time van Jacques Tati. Halverwege de jaren zestig werd duidelijk hoe sterk de invloed van de massabeeldcultuur op onze geest is. In de kunst gaf pop art een commentaar dat op zijn minst dubbel genoemd mag worden: aan de ene kant was er een kritische houding maar aan de andere kant omhelsden en verheerlijkten pop art kunstenaars de massabeeldcultuur.

Play Time
still uit Play Time (1967)

In Play Time geeft Jacques Tati een speels-filosofisch commentaar. Net als in Mon Oncle laat hij zijn typetje meneer Hulot verwonderd rondwandelen in de moderniteit. Tati houdt zich daarbij verre van moralisme of anti-globalistisch chagrijn. Wél laat hij in even concrete als hilarische situaties zien welke vervreemding er is tussen de mens en zijn modernistische leefomgeving. Ook The Beatles kiezen natuurlijk voor het speelse. Voor Sgt. Peppers spelen ze een soort maskerade en hijsen ze zich in pakken uit de carnavalsshop en worden omgeven door een bont gezelschap. De hoes van Sgt. Peppers is een soort selfie van de spektakelmaatschappij.

Tati laat meneer Hulot verwonderd rondwandelen in de moderniteit. Hij houdt zich daarbij verre van moralisme of anti-globalistisch chagrijn.

Zoals Ian MacDonald terecht opmerkt, wijst Sgt. Peppers ook naar een poëtisch alternatief, een vluchtroute IN de werkelijkheid. De vervreemding biedt namelijk ook kansen. In navolging van het citaat van Novalis wordt in Sgt. Peppers het alledaagse leven in de consumptiemaatschappij geromantiseerd. “Doordat ik het banale een verheven betekenis, het gewone een geheimzinnig aanzien, het bekende de waardigheid van het onbekende, het eindige de schijn van oneindigheid geef, romantiseer ik het.” Natuurlijk lukt dat wat beter als je de mogelijkheden hebt om daar uit te breken met geestverruimende middelen en reizen naar India.

Maarten Doorman merkt tijdens zijn college Het romantische bewustzijn op dat de hippiebeweging een laatste opleving is van de romantiek. De bloemenkinderen verzetten zich aanvankelijk nog tegen de kapitalistische consumptiemaatschappij en vinden een poëtische uitweg. Maar de Facebookgeneratie van vijftig jaar later is volledig in de tang genomen. De verticale grensoverschrijding van Novalis die in 1967 nog volop beleefd wordt, heeft in 2016 plaats gemaakt voor horizontaal surfgedrag, van de ene piek(ervaring) naar de andere piek(ervaring).

De oceaan van het world wide web is uitgestrekter dan ooit en dijt iedere dag verder uit. Maar over het algemeen heeft deze de diepgang van een soepbord gekregen. Door ’68-ers (waaronder Debord) zou deze ontwikkeling gehekeld worden. Maar niet door hedendaagse schrijvers als Alessandero Baricco. In Barbaren legt hij zich erbij neer dat ons “oude bewustzijn” door de massacultuur muteert naar een “nieuw bewustzijn”. We hoppen over het horizontale vlak van het ene spektakel naar het andere. Wat zou daar mis mee zijn?

La Société du SpectacleLa Société du Spectacle (1967)
Dit boek moet gelezen worden in de wetenschap dat het welbewust geschreven is met de bedoeling de spectaculaire maatschappij schade te berokkenen. Het heeft nooit iets verkondigd wat buitensporig is“. Zo besluit Guy Debord (1931-1994) zijn voorwoord uit 1992 bij de derde Franse editie van De spektakelmaatschappij. Dit boek verscheen voor het eerst in 1967 als theoretisch geschrift van de Situationistische Internationale, aan de vooravond van de troebelen van mei 1968, waarin deze organisatie na tien jaar van niet aflatende agitatie en compromisloze kritiek een verregaande invloed had. Sindsdien is het boek, dat met recht en reden ‘Het Kapitaal van de twintigste eeuw’ is genoemd, vele malen herdrukt en in meer dan twaalf talen vertaald; in 1973 werd het door de auteur zelf verfilmd.

De spektakelmaatschappij [ nl.wikipedia.org ] | Play Time [ W&V ]

it was 49 years ago today

op 1 juni 1967 werd de lp een kunstvorm
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band

Ik maakte pas twintig jaar na dato kennis met de moeder van alle conceptalbums. Op 1 juni 1987 werd ook op de Nederlandse televisie de documentaire It was twenty years ago today uitgezonden. Een vriend had deze voor mij opgenomen op VHS en ik keek wel twintig keer. Ik besloot de LP onmiddellijk aan te schaffen. In 1987 was de compact disc al volop verkrijgbaar maar ik wilde per se het vinyl en de kartonnen hoes. Dat was een gelukkige keuze. Ook al is het een exemplaar uit de jaren tachtig, het werkt toch als een fetisj. Dit hielden de hippies van 1967 ook in hun handen en als ze de dubbele hoes opensloegen, keken de Beatles je recht aan alsof ze tegenover je zaten.

Sgt. Pepper's
de binnenkant van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band is bijna net zo bekend als de voorzijde
Als 14 juli 1789 voor de Franse Revolutie staat, dan staat 1 juni 1967 voor de Psychedelische Revolutie.

In Revolution in the Head plaatst Ian MacDonald Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band samen met zijn voorganger Revolver (augustus 1966) op het hoogtepunt van The Beatles, precies in het midden van hun bestaan, de jaren 1966-1967. De titel van zijn boek slaat dan ook vooral op de psychedelische revolutie waarin The Beatles misschien wel de hoofdrol hebben gespeeld. De twee bovengenoemde albums bevatten iconische nummers als Lucy in the Sky with diamonds en A day in the life en uitgesproken geestverruimende nummers als Tomorrow never knows en Within you without you. Bovendien verscheen in februari 1967 nog de legendarische single met Strawberry Fields Forever. Als 14 juli 1789 voor de Franse Revolutie staat, dan staat 1 juni 1967 voor de Psychedelische Revolutie.

Sgt. Pepper's
Bijna nergens is de psychedelische omwenteling van 1967 zo zichtbaar geworden als op de cover van Sgt. Pepper’s. The Beatles van Love me do (1963) waren niet alleen historisch geworden maar leken ook uit een ander tijdperk te komen.

Side One
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band
With a Little Help from My Friends
Lucy in the Sky with Diamonds
Getting Better
Fixing a Hole
She’s Leaving Home
Being for the Benefit of Mr. Kite!
 
Side Two
Within You Without You (Harrison)
When I’m Sixty-Four
Lovely Rita
Good Morning Good Morning
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)
A Day in the Life

Gospelrock uit Veenendaal

Aarzel om niet te geloven (1971?) van De Maskers

Een Veense band uit de jaren 1960-1975 waar ik nog nooit van gehoord had en die ik ook nog niet was tegengekomen op de blog Veens Lawaai is het trio De maskers. Aan het begin van de jaren zeventig maakten ze stevige Nederlandstalige gospelrock. Hun plaat Aarzel niet om te geloven moet ergens dateren uit 1970-1972.

De maskers
De foto op de hoes moet genomen zijn voor het voormalige buurthuis De Geut aan de Dr.Colijnstraat. Waarschijnlijk repeteerde het drietal hier.

zacht

op 3 juli a.s. wordt Blinde Vogel van Wim Helder gepresenteerd

blinde vogelToen hij twaalf was, bekende Wim Helder tegenover het schoolhoofd dat hij predikant wilde worden. Zijn vriendjes wisten dat hij soms ook twijfelde en dat hij misschien liever zanger wilde worden. Het zou nog lang duren totdat beide roepingen bijeen zouden komen. Op 3 juli a.s. hoopt hij Blinde Vogel te presenteren, zijn debuutalbum dat zijn zangtalent en liefde voor het woord en de zielzorg verenigt.

Inmiddels heeft Wim het geloof van zijn vaderen verlaten. Maar net als die andere gereformeerde jongen die schuin tegenover zijn geboortehuis in de Veenendaalse hoofdstraat ter wereld kwam, heeft Wim een wijdere horizon in zijn bestaan ontdekt. Niet dat de Heer bij hem geen rol meer speelt. In navolging van de mystieke Beatle ziet Wim zijn Heer in feite overal. My sweet Lord!

Blinde Vogel luistert als de bemoediging en troost van een fijne dominee.  Iemand die naast je komt staan en een arm om je heen slaat. Wim begrijpt niet alleen maar weet je ook te prikkelen, bijvoorbeeld in liedjes als Buiten Spelen en Hé ga je mee. Al gaat hij niet zo ver als de twee “vrouwenbegrijpers” Joost Nuissl en Joost Belinfante: “Kom naar buiten lieve Lina. Want vanavond is het feest. Iedereen zal van je houden, deze jongen nog het meest. Kom op, ga mee, ik zal je pakken, hey hey!”

De tekst van de troubadourachtige titelsong is geschreven door zijn in 2006 overleden vriend John Leusink. Een verstilde sfeer wordt bereikt met korte, mijmerende zinnen en overzichtelijke kwatrijnen. De zwaarte van het bestaan wordt beantwoord met resignatie: vliegen maar niet weten waar naartoe, als een blinde vogel.

Als er één nummer op Blinde Vogel in aanmerking komt voor een hitsingle, dan is het beslist Fantoompijn (eveneens met een tekst van John Leusink). Het is een energiek en pakkend nummer met een jankende elektrische gitaar van Seger Uyterlinde. De troubadour goes top of the pops.

In De voedster en Het komt eraan laat Wim zich van een heel andere kant horen en doen sterk vermoeden dat ook Wim er wel eens is geweest. Het zijn psychedelische verkenningen van het jenseitige. Het eerste nummer dompelt ons onder in de geheimzinnige levensbron die “de voedster” wordt genoemd. Nog duidelijker is het grensoverschrijdende aanwezig in “Het komt eraan”. Het is de annunciatie  van een spirituele zwangerschap en geestelijke geboorte. Net als in een klassieke Indiase raga wordt het voorafgegaan door een soort alap. Turn on, tune in and drop out!

De clip van het psychedelische nummer De Voedster is opgenomen in Rishikesh (India) waar George Harrison zijn sitarlessen kreeg.
Wrijf de waas uit je ogen
Spoel het vuil van je lijf
Aarzel niet om te geloven
Dat je vrij bent van de tijd

uit: De Voedster

Twee andere liedjes die verwantschap met elkaar tonen, zijn De Cirkel en 7 September: een intiem portret van een vrouw die niet kan stoppen met drinken en mijmeringen bij een bezoek aan een oude man.

Het meest persoonlijke lied is De Nacht dat met precies zes minuten gelijk tweemaal zo lang duurt als de gemiddelde track op Blinde Vogel. Zoals in alle teksten is de metafysische diepte (of hoogte?) nooit ver weg. In “De nacht”, Naar huis, “buiten spelen”, “reis”, Mist en “slaap zacht” hoor je na het triviale ook steeds de echo van het transcendente. Soms dreigen zijn teksten metafysisch topzwaar te worden. Zo geeft de kapitaal in “en Jij lacht zacht” te denken. Ziet Wim aan het einde van de Nacht met Martin Buber en Peter Maffay zijn Volmaakte Dubbel tegenover zich? “De Nacht” eindigt als een meezinger van het soort “Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder”. Geknipt voor Oud en Nieuw.

Voor de liefhebbers is er Ik maak een reis Het is een traag en zemelig nummer dat rotsvast in de traditie staat van de “vanveenzaamheid”, d.w.z. Herman van Veen op z’n allerergst.

Het kleinste liedje op Blinde Vogel is Liedje voor Gerda Het bestaat uit slechts negen woorden: “Gewoon omdat je lief bent zing ik dit liedje”. Het is een middeleeuws miniatuur dat zijn intimiteit en diepte bereikt met de kracht van de herhaling. Een klein bloempje waar je helemaal stil van wordt.

Tenslotte neemt Wim fluisterend afscheid van ons in Slaap zacht. Maar niet zonder zijn credo achter te laten: “Laten we zacht zijn voor elkander kind.” Blinde Vogel is te bestellen via wimhelder.com

t’is wel een beetje raar, 52 jaar

vandaag is het 52 jaar geleden dat de filmopnamen
voor Hard Day’s Night (1964) klaar waren

In 1981 brak Doe Maar definitief door met zijn eerste grote hit 32 jaar (sinds 1 dag of 2). “t’is wel een beetje raar, 32 jaar” staat sindsdien in ons nationale collectieve geheugen gegrift. Ik was 18 en kon me er nog geen voorstelling maken hoe het was om 32 jaar te zijn, maar dat trillend op mijn benen staan ging mij af en toe wel goed af.

22 maart 1964

De Doe Maar-mania werd vaak vergeleken met de Beatlesmania twintig jaar eerder. Inmiddels ben ik 52 jaar en ligt 32 jaar ver achter mij. Wel een beetje raar.

De tracks voor A Hard Day’s Night werden opgenomen tussen 29 januari en 2 juni 1964. De filmopnamen duurden van 2 tot en met 31 maart 1964. Tijdens deze opnamen leerde George Harrison zijn grote liefde Pattie Boyd kennen. Paul McCartney vertelt hoe dat ging: “We got on a train at Marylebone Station one day and the train took off – and suddenly we were in a film! And in the film there were little schoolgirls in gym-slips, who were actually models, and we were quite fascinated with them – George even married one: Pattie Boyd.” (Bron: beatlesbible.com) George Harrison zou voor Pattie Boyd in 1968 een van de mooiste lovesongs aller tijden schrijven: Something.

A Hard Days Night [ en.wikipedia.org ]

Ivanhooo!

gezien op BBC2: Ivanhoe (1952)

IvanhoeNa 1950 dwong de oprukkende televisie de grote Amerikaanse filmmaatschappijen tot een tegenoffensief. Er werd van alles bedacht om het publiek thuis voor de buis weer terug naar de bioscoop te lokken. Technicolor, 3D, supercinemascope en andere technische innovaties moesten de bioscoopfilm een tweede leven geven. Alle registers werden opengetrokken. Reusachtige filmsets, indrukwekkende decors en duizenden figuranten maakten van film weer het spektakel dat je alleen in de bioscoop maximaal kon ervaren. Niet alleen in Amerika was de epic in de jaren vijftig een fenomeen, ook in Engeland. Ivanhoe (1952) is weliswaar nog in de traditionele aspect ratio 1.37 : 1 opgenomen, maar wél in Technicolor en in 1952 was dat voor het Engelse publiek nog een hele belevenis.

Wat mij opvalt bij de meeste historische epische films uit de jaren vijftig, is dat deze de geest van de negentiende eeuw ademen. Nu is Ivanhoe (1820) ook een van de eerste historische romans uit de negentiende eeuw, dus het is dan niet raar dat de geest van de negentiende eeuw meewaait. Ook Ben Hur (1880) en Quo Vadis (1895) zijn romans uit de negentiende eeuw en dat is in de verfilmingen zichtbaar.

Ivanhoe
Robert Taylor en Joan Fontaine in Ivanhoe
Hoewel in Technicolor gefilmd is, zien we in 1952 nog altijd fraaie zwart-witfotografie.

Maar The Robe (1953) is een verfilming van een roman uit 1942 en ook deze film vind ik eerder passen in de negentiende eeuw dan in de twintigste eeuw. De historische epische film uit de jaren vijftig is een erfgenaam van het historisme uit de negentiende eeuw. Net als de klassieke schoolplaat probeert deze het verleden “wie es eigentlich gewesen ist” tot leven te brengen. En dat is een ideaal uit de negentiende eeuw, dat het verleden tracht te objectiveren. Maar ook het romantiseren hoort erbij.

De historische epische film uit de jaren vijftig is een erfgenaam van het historisme uit de negentiende eeuw

Historisme was in de negentiende eeuw enerzijds gekoppeld aan het wetenschap: het objectiveren van het verleden, met andere woorden: het verleden op een één-op-éénverhouding te presenteren. Anderzijds was historisme gekoppeld aan de politieke agenda die nationalisme heet. In Ivanhoe (1820) is dat duidelijk. Het verhaal speelt zich in een periode dat in Engeland de Saksen door de Normandiërs onderdrukt werden. Tijdgenoten van Sir Walter Scott wisten precies dat hij met de Saksen de Engelsen en met de Normandiërs de Fransen bedoelde. In 1820 was Frankrijk voor Engeland nog altijd de oude vijand. Richard Leeuwenhart (1157-1199) is in het boek de mysterieuze zwarte ridder, maar in de film wordt deze rol eerder door Ivanhoe gespeeld.

Ivanhoe
Elisabeth Taylor en Robert Taylor in Ivanhoe

De filmmuziek voor Ivanhoe werd geschreven door Miklós Rózsa. Met veel schallend koper en tromgeroffel, met name in de toernooiscène. De bombastische muziek maakt Ivanhoe tot een onvervalste jaren ’50 epic. De ouverture werd genomineerd voor een oscar.

With Richard Thorpe’s Ivanhoe (1952) Miklós Rózsa created a template that would guide him through several medieval/Renaissance romances during his M-G-M years. These included Young Bess, Knights of the Round Table, The King’s Thief and Diane, culminating in his masterpiece in the genre, El Cid. He began with research on music of the period (just as he had done with Quo Vadis), then wove a colorful tapestry of themes that combined period melodies with original tunes, harmonized and blended in a seamless score paying homage to history but distinctly in Rózsa’s own contemporary voice.
 
Bron: filmscoremonthly.com

Ivanhoe [ imdb.com ]