Categorie archief: architectuur

Romaanse kerken in de Elzas [ 4 ]

Op 26 juni j.l. bezochten we de Saint Léger in Guebwiller

Iets ten Zuid-Oosten van Murbach ligt het stadje Guebwiller. In het hart staat de Saint Léger, een fraaie romaanse kerk met dubbele torenfaçade die gebouwd werd tussen 1182 en 1235. Ook deze kerk had te lijden tijdens de Franse Revolutie. Na ontwijding door de revolutionairen werd de Saint Léger in 1831 opnieuw gewijd.

Guebwiller
De Saint Léger in Guebwiller dateert uit de eerste helft van de dertiende eeuw.
Guebwiller
blik vanuit het Noord-Westen
Guebwiller
blik vanuit het Zuid-Oosten met koor, dwarsschip en de imposante vieringtoren
Guebwiller
Op de dakzwikken onder aan de vieringtoren bevinden zich figuren, net als bij de St. Peter en St. Paul in Rosheim.

De foto’s zijn gemaakt op 26 juni 2017.

bezochte romaanse bouwwerken in Duitsland en de Elzas (sinds 1998)
1998 Paderborn – Dom (Staufisch)
2002 Hildesheim – St. Michael (Ottoons)
2006 Limburg – Dom (Staufisch)
2006 Maria Laach – kloosterkerk (Salisch)
2007 Hersfeld – kloosterruïne (Salisch)
2011 Reichenau – St. Georg (Karolingisch)
2014 Maulbronn – klooster (Staufisch)
2016 Rosheim (Elzas) – St. Peter en St. Paul (Staufisch)
2016 Selestat (Elzas) – Sainte-Foy (Staufisch)
2016 Lorsch – poortgebouw (Karolingisch)
2017 Aachen – Pfalzkapel (Karolingisch)
2017 Murbach (Elzas) – kloosterkerk (Salisch)
2017 Guebwiller (Elzas) – St. Léger (Staufisch)

Romaanse kerken in de Elzas [ 1 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 2 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 3 ]

Romaanse kerken in de Elzas [ 3 ]

Op 26 juni j.l. bezochten we de voormalige abdijkerk in Murbach

Een van de best bewaarde geheimen van de Elzas ligt in een groen en stil dal aan de voet van de Grand Ballon (1424 m.), de hoogste berg van de Vogezen. Ooit lag hier een abdij waarvan de geschiedenis teruggaat tot in de achtste eeuw. Helaas overleefde de abdij de Franse Revolutie niet. Opstandige boeren plunderen in 1789 het klooster en braken alles af. Alleen de dubbele torenfaçade van de abdijkerk bleef overeind staan. Het is een van de mooiste voorbeelden van laat-Salische bouwkunst.

Murbach
de dubbele torenfaçade van de voormalige abdijkerk van Murbach van boven gezien.

In de romaanse bouwkunst onderscheiden we in het Duitse taalgebied verschillende bouwperioden die zijn genoemd naar de dynastieën van keizers van het Heilige Roomse Rijk. Grof ingedeeld:
Karolingisch (8e en 9e eeuw)
Ottoons (10e eeuw)
Salisch (11e en 12e eeuw)
Staufisch (12e en 13e eeuw)

Murbach
blik vanuit het Zuid-Oosten
Murbach
een oase van rust in de 21e eeuw

De foto’s zijn gemaakt op 26 juni 2017.

bezochte romaanse bouwwerken in Duitsland en de Elzas (sinds 1998)
1998 Paderborn – Dom (Staufisch)
2002 Hildesheim – St. Michael (Ottoons)
2006 Limburg – Dom (Staufisch)
2006 Maria Laach – kloosterkerk (Salisch)
2007 Hersfeld – kloosterruïne (Salisch)
2011 Reichenau – St. Georg (Karolingisch)
2014 Maulbronn – klooster (Staufisch)
2016 Rosheim (Elzas) – St. Peter en St. Paul (Staufisch)
2016 Selestat (Elzas) – Sainte-Foy (Staufisch)
2016 Lorsch – poortgebouw (Karolingisch)
2017 Aachen – Pfalzkapel (Karolingisch)
2017 Murbach (Elzas) – kloosterkerk (Salisch)
2017 Guebwiller (Elzas) – St. Léger (Staufisch)

Romaanse kerken in de Elzas [ 1 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 2 ]

in de voetsporen van Cuypers

zondagmiddag een minipelgrimage gelopen van Swalmen naar Roermond
met regionaal (kerk)historicus Ton van Heel uit Blerick

Gisteren was de lente aan de Maas boven Roermond in volle gang. We stapten in Swalmen uit de trein om via Asselt langs de Maas naar Roermond te lopen. Het werd een soort minipelgrimage langs vier kerken: het Dionysoskerkje in Asselt en in Roermond de Caroluskapel, de Onze lieve Vrouwe Munsterkerk en de Christoforus kathedraal. We kruisten ook het pad van de in Roermond (en ver daarbuiten) onvermijdelijke Pierre Cuypers en besloten onze minipelgrimage op passende wijze met een frietje aan de voeten van Roermond‘s beroemde zoon. Aan de zuidzijde van de Onze lieve Vrouwe Munsterkerk staat zijn standbeeld.

Dionysos
Dionysoskerkje in Asselt
rechts het oudste deel ca. 1100
Ook dit kerkje ontkwam niet aan de ingrepen van Pierre Cuypers. Honderd jaar geleden werden neoromaanse delen toegevoegd waaronder een koorpartij, voorzien van kinderkapel, sacristie en crypte.
Caroluskapel
het koor van de Caroluskapel
Onze lieve Vrouwe Munsterkerk
Onze lieve Vrouwe Munsterkerk
koor en west-facade
Tussen 1864 tot 1891 werd de kerk door Pierre Cuypers ingrijpend gewijzigd. Hij plaatste twee vierkante hoektorens op de westbouw en waar achthoekige hoektorentjes de oostbouw sierden, bouwde hij twee identieke torens die boven de koepel uitsteken.
Christoforus kathedraal
koor van de Christoforus kathedraal

De Martelaren van Roermond
Op 23 juli 1572 vielen Willem van Oranje‘s troepen het katholieke Roermond binnen. De Tachtigjarige Oorlog is in volle gang. De stad Roermond wordt na een belegering ingenomen. De troepen van Willem van Oranje krijgen “als beloning” de vrijheid om te plunderen. In het Kartuizerklooster worden daarbij 12 kartuizer monniken op gruwelijke wijze vermoord. Een dertiende slachtoffer is de secretaris van de eerste Roermondse bisschop (Lindanus) die zich in het klooster schuilhield. De zwaar verminkte dertien lijken worden vervolgens publiekelijk tentoongesteld in de stad.
 
Bron: roermond.com

Christoforus kathedraal
De Spaanse schilder Vicente Carducho schilderde in 1626-1632 El martirio de los cartujos de Roermond, dat in het Prado in Madrid hangt. De protestantse Republiek die uit de Tachtigjarige Oorlog tevoorschijn kwam, moet voor de Spanjaarden in de zestiende en zeventiende eeuw een soort IS geleken hebben.

kerkgebouwen-in-limburg.nl

verliefd op een tijdsbeeld

gisteren gekocht in Haarlem: Domus 1960-1969

Domus 1960-1969Een paar minuten bladeren in een tijdschrift of boek over grafische of industriële vormgeving rond 1960 is voor mij genoeg om verliefd te worden op een tijdsbeeld. Inmiddels heb ik dan ook een heel rijtje boeken verzameld waarmee ik deze verliefdheid koester. In 1960 stond het modernisme op een hoogtepunt. De wereldtentoonstelling in Brussel van 1958 was het momentum dat Europa de Tweede Wereldoorlog te boven was gekomen. Door de wederopbouw was er een nieuwe wereld tevoorschijn gekomen. Het toverwoord was modern. En modern betekende ook optimistisch en internationaal. We waren collectief in een brave new world ondergedompeld, gezuiverd van nare herinneringen en omringd door anonieme vormen uit de geometrie en het rijk der ééncelligen. Historisme was als sneeuw voor de zon verdwenen. De toekomst was alles, het verleden niets.

Domus
grafische vormgeving in Domus
Rond 1960 waren we collectief in een brave new world ondergedompeld, gezuiverd van nare herinneringen en omringd door anonieme vormen uit de geometrie en het rijk der ééncelligen.

De zonnige kant van de midcentury modern stijl had soms ook een somber existentialistische kant. Dat zien we het duidelijkst in de films die Michelangelo Antonioni aan het begin van de jaren zestig maakte. In L’eclisse (1962) zien we in de slotscène beelden die zo in het Italiaanse tijdschrift Domus hadden kunnen staan. Hier zien we de mens in de moderne wereld maar dan zonder de humor van Jacques Tati in Play Time (1967). De dingen leiden hun eigen verborgen leven net als de mensen en de eenzaamheid overheerst alles.

L'eclisse 1962
beeld uit de slotscène van L’eclisse (1962)
dat zo uit Domus zou kunnen komen.
Founded in 1928 as a “living diary” by the great Milanese architect and designer Gio Ponti, domus has been hailed as the world’s most influential architecture and design journal. With both style and rigor, it has offered consistent coverage of major themes and stylistic movements in product, structure, interior, and industrial design. In this fresh reprint of all 1960s issues, the magazine documents the daring, practical, and beautiful projects of a decade of futuristic thrill and booming pop culture. Synthetics and plastics hit the stage, leading to radical new design, while conventional notions of elegance give way to fresh exploratory forms.
 
Bron: taschen.com

Vital Forms [ W&V ] | a brave new world

Apotheose van Washington

een virtueel bezoek gebracht aan het Capitol in Washington DC
The Apotheosis of Washington (1865) van Constantino Brumidi

koepel CapitoolHet hoogtepunt van de koepel van het Capitool in Washington DC is de Statue of Freedom. Onder haar voeten bevindt zich het hoogtepunt van de binnenkant van de koepel: de apotheose van George Washington. Het werd geschilderd in 1865 door Constantino Brumidi helemaal in de traditie van Giambattista Tiepolo.

In de jaren zestig van de negentiende eeuw was onder Napoleon III het neobarok in de mode gekomen. Deze zou als de Beaux Arts Stijl niet alleen heel Europa maar ook Amerika veroveren. Aan het einde van de negentiende eeuw verrezen in de hele westerse wereld bombastische gebouwen met grote koepels, zoals er nu overal wolkenkrabbers van meer dan een halve kilometer hoog worden gebouwd. Het machtsvertoon paste precies in de tijd van het imperialisme. Al die gebouwen moesten van binnen gedecoreerd worden en al die koepels van fresco’s worden voorzien.

de apotheose van Washington
Apotheose van George Washington (1865)
[ klik voor vergroting ]

De Italiaanse schilder Constantino Brumidi schilderde dus in de koepel The Apotheosis of Washington. Evenals de koepel die Michelangelo voor de Sint Pieter ontwierp, is de koepel van het Capitool opgebouwd uit twee koepels. Het fresco van Brumidi bevindt zich op de buitenste koepel. Door een oculus in de binnenste koepel, kan men de schildering zien. Constantino Brumidi werkte aan het eind van de Amerikaanse Burgeroorlog elf maanden aan het fresco op een hoogte van 55 meter. Het is ruim 433 vierkante meter.

Capitol
het inwendige van de koepel

De plafondschildering met een optische illusie waarbij het plafond wordt opengebroken en een visioen verschijnt, is een uitvinding van de barok. Oorspronkelijk stond God of de Heilige Maagd in het midden, omringd door engelen, heiligen en apostelen. Maar ook een glimp op de Olympus met heidense goden, behoort tot de mogelijkheden van de barok of het rococo. Dat een wereldlijke figuur als George Washington de plaats van Christus (of die van Apollo) inneemt, is echter iets van de negentiende eeuw. De vorm lijkt religieus, maar de inhoud is volledig seculier.

Capitol
het inwendige van de koepel
met de apotheose van Washington

Seculiere inhoud treffen we ook bij Tiepolo aan. In zijn beroemde plafondschildering in de Würzburger Residenz worden vier werelddelen uitgebeeld. Geen engelen of heiligen, maar inheemse dieren en bewoners zitten op de zoom van het fresco. Deze ombuiging van het sacrale naar het profane zien we ook in de apotheose van Washington. Er worden zes groepen personages uitgebeeld die verschillende domeinen van de staat symboliseren: oorlog, wetenschap, scheepvaart, handel, techniek en landbouw. Vijf van deze domeinen worden aangevoerd door heidense goden: Minerva (wetenschap), Neptunes (scheepvaart), Mercurius (handel), Vulcanus (techniek) en Ceres (landbouw). De godin Columbia staat recht onder Washington met schild en opgeheven zwaard. Zij verdedigt haar land. De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.

Apotheose
George Washington geflankeerd door de personificaties van Vrijheid en Overwinning. Daaronder de godin Columbia die de vijanden van de Verenigde Staten verslaat [ klik voor vergroting ]
De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.
The Apotheosis of Washington in the eye of the Rotunda of the U.S. Capitol was painted in the true fresco technique by Constantino Brumidi in 1865. Suspended 180 feet above the Rotunda floor, the fresco covers an area of 4,664 square feet. The figures, up to 15 feet tall, were painted to be intelligible from close up as well as from 180 feet below. In the central group of the fresco, Brumidi depicted George Washington rising to the heavens in glory, flanked by female figures representing Liberty and Victory/Fame. A rainbow arches at his feet, and 13 maidens symbolizing the original states flank the three central figures.
 
Bron: virtually-anywhere.com
Science
detail van de Apotheose (wetenschap)
De drie grote Amerikaanse uitvinders in 1865 waren Benjamin Franklin, Robert Fulton en Samuel Morse. Thomas Edison was in dat jaar 18 en zijn eerste patent zou nog vier jaar op zich laten wachten. Op de voorgrond: een elektriseermachine en een batterij Leidse flessen.

The Apotheosis of Washington [ en.wikipedia.org ]

Mr. Smith goes to Washington

gezien op Een: Mr. Smith goes to Washington (1939)
daarna een virtueel bezoek gebracht aan het Capitol in Washington DC

Mr. SmithMr. Smith goes to Washington werd in 1939 bijna helemaal in de filmstudio opgenomen. De mooiste beelden zijn de buitenopnamen waarin je padvinder James Stewart diep onder de indruk langs de monumenten van Washington DC ziet lopen. Alles is in fraai zwart-wit en schuin van onderen gefilmd als in een documentaire van Joris Ivens. Na het zien van deze filmische ode aan Washington DC besloot ik er zelf eens op stap te gaan. In 2016 kan dat heel goed virtueel.

Frank Capra reisde samen met zijn assistent Art Black en scenarist Buchman in oktober 1938 naar Washington om indrukken op te doen. Capra schreef in zijn boek The Name Above the Title dat ze eerst in een touringbus rondreden om “Washington te zien door de slaperige ogen van onze nieuwbakken Senator uit Montana”. In het Lincoln Memorial waren ze getuige van een jongetje dat zijn grootvader de tekst van de Gettysburg Address voorlas, Abraham Lincolns beroemde toespraak die in de wand is uitgebeiteld. Capra was vastbesloten dit in een scène te verwerken, de film zou het volgens hem alleen al waard zijn om te produceren zodat het publiek “een jongen Lincoln kan horen voorlezen aan zijn grootvader”. In de film beëindigt Smith zijn bezichtigingen van de monumenten in Washington bij het standbeeld van Lincoln. Niet alleen leest de jongen de tekst voor aan zijn opa, maar er verschijnt ook een Afro-Amerikaanse man, die vol dankbaarheid zijn pet afneemt. De scène staat niet alleen symbool voor Amerika’s politieke principes, maar ook voor Smiths besluit om hiervoor te vechten, zoals Lincoln had gedaan. (Bron: nl.wikipedia.org)

Ik begon met Google Streetview en schakelde daarna over op virtually-anywhere.com en liep het Capitol in, het heiligdom van de typisch Amerikaanse religie die democracy heet. Net als de Sint Pieter in Rome is het capitool in Washington DC een centraalbouw. De reusachtige koepel werd gebouwd tussen 1855 en 1866. Het heilige centrum bevindt zich niet in een catacombe onder de koepel maar er bovenop. Daar staat sinds 1863 de Statue of Freedom die de vrijheid symboliseert. Het vrijheidsbeeld in New York overschaduwt haar tegenwoordig, maar oorspronkelijk is zij dé Mrs. Liberty van de Verenigde Staten.

Capitol
virtually-anywhere.com/portfolio/uscapitol/
het beginpunt van een virtueel bezoek

Net als bij mijn eerste bezoek aan de Sint Pieter in Rome wilde ik eerst de koepel van binnen zien. Natuurlijk is het Capitol machtsvertoon, want dat zijn nu eenmaal bijna alle overheidsgebouwen en zeker die uit de negentiende eeuw. Maar het decorum is meer dan dat. Het is er ook om nationaal bewustzijn op te wekken en op te voeden tot Amerikaans burgerschap. Hoeveel miljoenen schoolkinderen zouden hier zich net als Mr. Smith vergaapt hebben aan dit nationalistische theater?

De rotonde is ingericht als leerboek van de nationale identiteit. Hier zijn de geboortemomenten van de natie te zien, geschilderd door John Trumbull: Declaration of Independence (1818), Surrender of General Burgoyne at Saratoga op 17 oktober 1777 (1821), Surrender of Lord Cornwallis (1820) en George Washington Resigning His Commission (1824).

Capitol
rotonde in het Capitol met links een beeld van Washington en rechts twee beroemde schilderijen van John Trumbull

Naast schilderijen die de onafhankelijkheidsstrijd van de Verenigde Staten laten zien, zijn er schilderijen die de ontdekking van Amerika in beeld brengen, zoals die van John Gadsby Chapman (Baptism of Pocahontas, 1839), Robert Walter Weir (Embarkation of the Pilgrims, 1843), John Vanderlyn (Landing of Columbus, 1846) en William Henry Powell (Discovery of the Mississippi by De Soto, 1853). Al deze voorstellingen zijn enorm aangedikt, maar de vorming van nationale mythes was nu eenmaal een specialiteit van de negentiende eeuw. Het Rijksmuseum van Cuypers is in wezen niets anders dan dit. Geconfronteerd met deze nationale mythes is het begrijpelijk dat de postmoderne tijd een enorm wantrouwen heeft opgebouwd ten aanzien van grote verhalen.

Capitol
rotonde in het Capitol met rechts een beeld van Jefferson en schilderijen van Chapman, Weir en Vanderlyn
Geconfronteerd met deze nationale mythes is het begrijpelijk dat de postmoderne tijd een enorm wantrouwen heeft opgebouwd ten aanzien van grote verhalen.
Capitol
rotonde in het Capitol met op de achtergrond schilderijen van John Trumbull, William Henry Powel en John Vanderlyn

US Capitol rotunda [ en.wikipedia.org ]

Brighton 1808

Designs for the Royal Pavilion at Brighton (1808) van Humphry Repton

Het koninklijk paviljoen in de Engelse kuststad Brighton werd aan het begin van de negentiende eeuw gebouwd door John Nash. De zogenaamde Indo-Saracenic stijl maakt een exotische en sprookjesachtige indruk. Op de website brightonmuseums.org.uk is een fraai boek te zien met ontwerpen van Humphry Repton voor het Royal Pavilion in Brighton.

Brighton
titelblad

In the early 1800s, George, then Prince of Wales, decided to remodel his Marine Pavilion. In 1805 Repton was commissioned to produce a series of illustrations showing the palace redeveloped in an ‘oriental’ style.In spite of his initial interest, George eventually commissioned John Nash to remodel the Pavilion into the form that we can see today. But Repton’s vision survived in the form of a beautifully illustrated book.
 
Bron: brightonmuseums.org.uk

Brighton
gravure uit Designs for the Royal Pavilion at Brighton (1808)

Repton’s 1806 designs for the Royal Pavilion [ brightonmuseums.org.uk ]
Humphry Repton’s ‘Transformer’ book about the Royal Pavilion