Categorie archief: architectuur

Nederland herrijst 1950

de wederopbouw volgens de zomerzegels van 1950

In 2010 schreef ik al iets over mijn voorliefde voor eenkleurige postzegels in plaatdruk. Na de oorlog werd deze langzaam verdrongen door de rasterdiepdruk. De postzegel zou daarna nooit meer worden wat het ooit geweest was: een fijn stukje grafiek door een meesterhand gegraveerd. Een van mijn favorieten zijn de zomerzegels uit 1950.

Zuidpleinflat
De Zuidpleinflat (1949) van Willem van Tijen was in 1950 nog iets speciaals in Nederland.

Na de donkere jaren veertig is de tijd van de wederopbouw definitief aangebroken. Nederland herrijst en Rotterdam wordt het symbool van het naoorlogse Nederland, waar het optimisme van het nieuwe bouwen voor de hoogte kiest.

zomerzegel 1950
5 cent Zuidpleinflat in Rotterdam (ontwerp: Frans Lammers, gravure W.Z. van Dijk)
zomerzegel 1950
potloodschets voor herstel van Keizersveer door Frans Lammers
zomerzegel 1950
10 cent gravure van W.Z. van Dijk

zomerzegels 1950 [ postzegelontwerpen.nl ]

a brave new world

Nieuwe Zakelijkheid in Amsterdam

In M – eine Stadt sucht einen Mörder (1931) zit een opname van Neubauten in Berlijn. De strakke gordijngevel van glas is in 1930 duidelijk nog een Fremdkörper te midden van de bebouwing die nog de geest ademt van de late negentiende eeuw. Maar na de Tweede Wereldoorlog zou het gezicht van de moderniteit de stad voorgoed veranderen: strak en zakelijk werd de norm. A brave new world.

M
In M – eine Stadt sucht einen Mörder zien we een overgang van expressionisme naar Nieuwe Zakelijkheid. De functionele, sobere manier van bouwen, zoals dit kale trappenhuis laat zien, benadrukt het naakte en onversierde bestaan waar het existentialisme zich op zou gaan richten.

Niet alleen in Berlijn maar in alle grote steden was kort na de Eerste Wereldoorlog al de voorbode van de nieuwe tijd te zien. Ook in Nederland en Vlaanderen. Honderd jaar geleden begonnen in Amsterdam de stadsuitbreidingen van het Plan Zuid (1917-1925) en daarna van het Plan West (1925-1927). De Amsterdamse School ging in de jaren twintig geleidelijk over in een strakke, zakelijke stijl die we Nieuwe Zakelijkheid zijn gaan noemen. Op de beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam staan foto’s van de fonkelnieuwe wijken die in de jaren twintig in Amsterdam-Zuid en in Amsterdam-West verrezen.

Amsterdam 1925
Hudsonstraat Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Olympiaweg Amsterdam-Zuid, ca. 1925
Amsterdam 1925
Balboastraat Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Hoofdweg Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Hoofdweg Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Schipbeekstraat Amsterdam-Zuid, ca. 1925
Betondorp is een buurt in het Amsterdamse stadsdeel Oost. De buurt werd als tuindorp gebouwd in de Watergraafsmeer tussen 1923 en 1925 als Tuindorp Watergraafsmeer. Doordat voor het eerst veel beton werd toegepast bij de bouw van de woningen, ging het in de volksmond al snel Betondorp heten. De buurt was bedoeld als experiment om de mogelijkheden te verkennen van de toepassing van beton in de volkshuisvesting, maar een tekort aan bakstenen door de vele woningbouw in Nederland en de oplopende prijzen van bakstenen speelden zeer zeker ook een rol.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Amsterdam 1925
Betondorp ca. 1925

Romaanse kerken in de Elzas [ 4 ]

Op 26 juni j.l. bezochten we de Saint Léger in Guebwiller

Iets ten Zuid-Oosten van Murbach ligt het stadje Guebwiller. In het hart staat de Saint Léger, een fraaie romaanse kerk met dubbele torenfaçade die gebouwd werd tussen 1182 en 1235. Ook deze kerk had te lijden tijdens de Franse Revolutie. Na ontwijding door de revolutionairen werd de Saint Léger in 1831 opnieuw gewijd.

Guebwiller
De Saint Léger in Guebwiller dateert uit de eerste helft van de dertiende eeuw.
Guebwiller
blik vanuit het Noord-Westen
Guebwiller
blik vanuit het Zuid-Oosten met koor, dwarsschip en de imposante vieringtoren
Guebwiller
Op de dakzwikken onder aan de vieringtoren bevinden zich figuren, net als bij de St. Peter en St. Paul in Rosheim.

De foto’s zijn gemaakt op 26 juni 2017.

bezochte romaanse bouwwerken in Duitsland en de Elzas (sinds 1998)
1998 Paderborn – Dom (Staufisch)
2002 Hildesheim – St. Michael (Ottoons)
2006 Limburg – Dom (Staufisch)
2006 Maria Laach – kloosterkerk (Salisch)
2007 Hersfeld – kloosterruïne (Salisch)
2011 Reichenau – St. Georg (Karolingisch)
2014 Maulbronn – klooster (Staufisch)
2016 Rosheim (Elzas) – St. Peter en St. Paul (Staufisch)
2016 Selestat (Elzas) – Sainte-Foy (Staufisch)
2016 Lorsch – poortgebouw (Karolingisch)
2017 Aachen – Pfalzkapel (Karolingisch)
2017 Murbach (Elzas) – kloosterkerk (Salisch)
2017 Guebwiller (Elzas) – St. Léger (Staufisch)

Romaanse kerken in de Elzas [ 1 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 2 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 3 ]

Romaanse kerken in de Elzas [ 3 ]

Op 26 juni j.l. bezochten we de voormalige abdijkerk in Murbach

Een van de best bewaarde geheimen van de Elzas ligt in een groen en stil dal aan de voet van de Grand Ballon (1424 m.), de hoogste berg van de Vogezen. Ooit lag hier een abdij waarvan de geschiedenis teruggaat tot in de achtste eeuw. Helaas overleefde de abdij de Franse Revolutie niet. Opstandige boeren plunderen in 1789 het klooster en braken alles af. Alleen de dubbele torenfaçade van de abdijkerk bleef overeind staan. Het is een van de mooiste voorbeelden van laat-Salische bouwkunst.

Murbach
de dubbele torenfaçade van de voormalige abdijkerk van Murbach van boven gezien.

In de romaanse bouwkunst onderscheiden we in het Duitse taalgebied verschillende bouwperioden die zijn genoemd naar de dynastieën van keizers van het Heilige Roomse Rijk. Grof ingedeeld:
Karolingisch (8e en 9e eeuw)
Ottoons (10e eeuw)
Salisch (11e en 12e eeuw)
Staufisch (12e en 13e eeuw)

Murbach
blik vanuit het Zuid-Oosten
Murbach
een oase van rust in de 21e eeuw

De foto’s zijn gemaakt op 26 juni 2017.

bezochte romaanse bouwwerken in Duitsland en de Elzas (sinds 1998)
1998 Paderborn – Dom (Staufisch)
2002 Hildesheim – St. Michael (Ottoons)
2006 Limburg – Dom (Staufisch)
2006 Maria Laach – kloosterkerk (Salisch)
2007 Hersfeld – kloosterruïne (Salisch)
2011 Reichenau – St. Georg (Karolingisch)
2014 Maulbronn – klooster (Staufisch)
2016 Rosheim (Elzas) – St. Peter en St. Paul (Staufisch)
2016 Selestat (Elzas) – Sainte-Foy (Staufisch)
2016 Lorsch – poortgebouw (Karolingisch)
2017 Aachen – Pfalzkapel (Karolingisch)
2017 Murbach (Elzas) – kloosterkerk (Salisch)
2017 Guebwiller (Elzas) – St. Léger (Staufisch)

Romaanse kerken in de Elzas [ 1 ] | Romaanse kerken in de Elzas [ 2 ]

in de voetsporen van Cuypers

zondagmiddag een minipelgrimage gelopen van Swalmen naar Roermond
met regionaal (kerk)historicus Ton van Heel uit Blerick

Gisteren was de lente aan de Maas boven Roermond in volle gang. We stapten in Swalmen uit de trein om via Asselt langs de Maas naar Roermond te lopen. Het werd een soort minipelgrimage langs vier kerken: het Dionysoskerkje in Asselt en in Roermond de Caroluskapel, de Onze lieve Vrouwe Munsterkerk en de Christoforus kathedraal. We kruisten ook het pad van de in Roermond (en ver daarbuiten) onvermijdelijke Pierre Cuypers en besloten onze minipelgrimage op passende wijze met een frietje aan de voeten van Roermond‘s beroemde zoon. Aan de zuidzijde van de Onze lieve Vrouwe Munsterkerk staat zijn standbeeld.

Dionysos
Dionysoskerkje in Asselt
rechts het oudste deel ca. 1100
Ook dit kerkje ontkwam niet aan de ingrepen van Pierre Cuypers. Honderd jaar geleden werden neoromaanse delen toegevoegd waaronder een koorpartij, voorzien van kinderkapel, sacristie en crypte.
Caroluskapel
het koor van de Caroluskapel
Onze lieve Vrouwe Munsterkerk
Onze lieve Vrouwe Munsterkerk
koor en west-facade
Tussen 1864 tot 1891 werd de kerk door Pierre Cuypers ingrijpend gewijzigd. Hij plaatste twee vierkante hoektorens op de westbouw en waar achthoekige hoektorentjes de oostbouw sierden, bouwde hij twee identieke torens die boven de koepel uitsteken.
Christoforus kathedraal
koor van de Christoforus kathedraal

De Martelaren van Roermond
Op 23 juli 1572 vielen Willem van Oranje‘s troepen het katholieke Roermond binnen. De Tachtigjarige Oorlog is in volle gang. De stad Roermond wordt na een belegering ingenomen. De troepen van Willem van Oranje krijgen “als beloning” de vrijheid om te plunderen. In het Kartuizerklooster worden daarbij 12 kartuizer monniken op gruwelijke wijze vermoord. Een dertiende slachtoffer is de secretaris van de eerste Roermondse bisschop (Lindanus) die zich in het klooster schuilhield. De zwaar verminkte dertien lijken worden vervolgens publiekelijk tentoongesteld in de stad.
 
Bron: roermond.com

Christoforus kathedraal
De Spaanse schilder Vicente Carducho schilderde in 1626-1632 El martirio de los cartujos de Roermond, dat in het Prado in Madrid hangt. De protestantse Republiek die uit de Tachtigjarige Oorlog tevoorschijn kwam, moet voor de Spanjaarden in de zestiende en zeventiende eeuw een soort IS geleken hebben.

kerkgebouwen-in-limburg.nl

verliefd op een tijdsbeeld

gisteren gekocht in Haarlem: Domus 1960-1969

Domus 1960-1969Een paar minuten bladeren in een tijdschrift of boek over grafische of industriële vormgeving rond 1960 is voor mij genoeg om verliefd te worden op een tijdsbeeld. Inmiddels heb ik dan ook een heel rijtje boeken verzameld waarmee ik deze verliefdheid koester. In 1960 stond het modernisme op een hoogtepunt. De wereldtentoonstelling in Brussel van 1958 was het momentum dat Europa de Tweede Wereldoorlog te boven was gekomen. Door de wederopbouw was er een nieuwe wereld tevoorschijn gekomen. Het toverwoord was modern. En modern betekende ook optimistisch en internationaal. We waren collectief in een brave new world ondergedompeld, gezuiverd van nare herinneringen en omringd door anonieme vormen uit de geometrie en het rijk der ééncelligen. Historisme was als sneeuw voor de zon verdwenen. De toekomst was alles, het verleden niets.

Domus
grafische vormgeving in Domus
Rond 1960 waren we collectief in een brave new world ondergedompeld, gezuiverd van nare herinneringen en omringd door anonieme vormen uit de geometrie en het rijk der ééncelligen.

De zonnige kant van de midcentury modern stijl had soms ook een somber existentialistische kant. Dat zien we het duidelijkst in de films die Michelangelo Antonioni aan het begin van de jaren zestig maakte. In L’eclisse (1962) zien we in de slotscène beelden die zo in het Italiaanse tijdschrift Domus hadden kunnen staan. Hier zien we de mens in de moderne wereld maar dan zonder de humor van Jacques Tati in Play Time (1967). De dingen leiden hun eigen verborgen leven net als de mensen en de eenzaamheid overheerst alles.

L'eclisse 1962
beeld uit de slotscène van L’eclisse (1962)
dat zo uit Domus zou kunnen komen.
Founded in 1928 as a “living diary” by the great Milanese architect and designer Gio Ponti, domus has been hailed as the world’s most influential architecture and design journal. With both style and rigor, it has offered consistent coverage of major themes and stylistic movements in product, structure, interior, and industrial design. In this fresh reprint of all 1960s issues, the magazine documents the daring, practical, and beautiful projects of a decade of futuristic thrill and booming pop culture. Synthetics and plastics hit the stage, leading to radical new design, while conventional notions of elegance give way to fresh exploratory forms.
 
Bron: taschen.com

Vital Forms [ W&V ] | a brave new world

Apotheose van Washington

een virtueel bezoek gebracht aan het Capitol in Washington DC
The Apotheosis of Washington (1865) van Constantino Brumidi

koepel CapitoolHet hoogtepunt van de koepel van het Capitool in Washington DC is de Statue of Freedom. Onder haar voeten bevindt zich het hoogtepunt van de binnenkant van de koepel: de apotheose van George Washington. Het werd geschilderd in 1865 door Constantino Brumidi helemaal in de traditie van Giambattista Tiepolo.

In de jaren zestig van de negentiende eeuw was onder Napoleon III het neobarok in de mode gekomen. Deze zou als de Beaux Arts Stijl niet alleen heel Europa maar ook Amerika veroveren. Aan het einde van de negentiende eeuw verrezen in de hele westerse wereld bombastische gebouwen met grote koepels, zoals er nu overal wolkenkrabbers van meer dan een halve kilometer hoog worden gebouwd. Het machtsvertoon paste precies in de tijd van het imperialisme. Al die gebouwen moesten van binnen gedecoreerd worden en al die koepels van fresco’s worden voorzien.

de apotheose van Washington
Apotheose van George Washington (1865)
[ klik voor vergroting ]

De Italiaanse schilder Constantino Brumidi schilderde dus in de koepel The Apotheosis of Washington. Evenals de koepel die Michelangelo voor de Sint Pieter ontwierp, is de koepel van het Capitool opgebouwd uit twee koepels. Het fresco van Brumidi bevindt zich op de buitenste koepel. Door een oculus in de binnenste koepel, kan men de schildering zien. Constantino Brumidi werkte aan het eind van de Amerikaanse Burgeroorlog elf maanden aan het fresco op een hoogte van 55 meter. Het is ruim 433 vierkante meter.

Capitol
het inwendige van de koepel

De plafondschildering met een optische illusie waarbij het plafond wordt opengebroken en een visioen verschijnt, is een uitvinding van de barok. Oorspronkelijk stond God of de Heilige Maagd in het midden, omringd door engelen, heiligen en apostelen. Maar ook een glimp op de Olympus met heidense goden, behoort tot de mogelijkheden van de barok of het rococo. Dat een wereldlijke figuur als George Washington de plaats van Christus (of die van Apollo) inneemt, is echter iets van de negentiende eeuw. De vorm lijkt religieus, maar de inhoud is volledig seculier.

Capitol
het inwendige van de koepel
met de apotheose van Washington

Seculiere inhoud treffen we ook bij Tiepolo aan. In zijn beroemde plafondschildering in de Würzburger Residenz worden vier werelddelen uitgebeeld. Geen engelen of heiligen, maar inheemse dieren en bewoners zitten op de zoom van het fresco. Deze ombuiging van het sacrale naar het profane zien we ook in de apotheose van Washington. Er worden zes groepen personages uitgebeeld die verschillende domeinen van de staat symboliseren: oorlog, wetenschap, scheepvaart, handel, techniek en landbouw. Vijf van deze domeinen worden aangevoerd door heidense goden: Minerva (wetenschap), Neptunes (scheepvaart), Mercurius (handel), Vulcanus (techniek) en Ceres (landbouw). De godin Columbia staat recht onder Washington met schild en opgeheven zwaard. Zij verdedigt haar land. De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.

Apotheose
George Washington geflankeerd door de personificaties van Vrijheid en Overwinning. Daaronder de godin Columbia die de vijanden van de Verenigde Staten verslaat [ klik voor vergroting ]
De jonge Verenigde Staten wilden zich liever niet verbinden met de oorlogsgod Mars.
The Apotheosis of Washington in the eye of the Rotunda of the U.S. Capitol was painted in the true fresco technique by Constantino Brumidi in 1865. Suspended 180 feet above the Rotunda floor, the fresco covers an area of 4,664 square feet. The figures, up to 15 feet tall, were painted to be intelligible from close up as well as from 180 feet below. In the central group of the fresco, Brumidi depicted George Washington rising to the heavens in glory, flanked by female figures representing Liberty and Victory/Fame. A rainbow arches at his feet, and 13 maidens symbolizing the original states flank the three central figures.
 
Bron: virtually-anywhere.com
Science
detail van de Apotheose (wetenschap)
De drie grote Amerikaanse uitvinders in 1865 waren Benjamin Franklin, Robert Fulton en Samuel Morse. Thomas Edison was in dat jaar 18 en zijn eerste patent zou nog vier jaar op zich laten wachten. Op de voorgrond: een elektriseermachine en een batterij Leidse flessen.

The Apotheosis of Washington [ en.wikipedia.org ]