Categorie archief: Rusland

“paranoia strikes deep” [ 3 ]

gelezen: hoofdstuk 26, 27 en 28 van De fantoomterreur (2015)

de fantoomterreurIn de hoofdstukken 26 (Riolen), 27 (Het China van Europa) en 28 (Een grote vergissing) gaat het respectievelijk over Parijs, de censuur in Oostenrijk en de censuur in Rusland. Aan het einde van elk hoofdstuk verklaart Zamoyski ons de titel van het betreffende hoofdstuk in een citaat. Zo schrijft Lucien de la Hodde in 1850:

En alle revoluties – ik heb dat eerder gezegd, ik herhaal het nu nog eens en zal het ad nauseam blijven herhalen – zijn werk van dat duistere legioen. De fouten van de heersers zijn het voorwendsel, het leiderschap van de middenklasse is de motor, maar de ware macht, de machine die goede of slechte regeringen in een gruwelijke spiraal meesleurt en ze aan stukken scheurt, is de horde die in de riolen van Parijs rondzwerft.
 
Bron: Histoire des sociétés secrètes et du Parti Républicain de 1830 à 1848

Met “de riolen van Parijs” bedoelde Lucien de la Hodde overigens ook de krochten van Parijs. Napoleon III heeft zijn boodschap in ieder geval goed begrepen want in de jaren vijftig begon hij onder leiding van de perfect Le baron Hausmann aan een transformatie van Parijs. De nauwe straten waar het gepeupel in 1789, 1830 en 1848 barricades hadden opgeworpen werden vervangen door brede boulevards.

Duplessis-Bertaux
Jean Duplessis-Bertaux (1793)
De opstand op 10 augustus 1792 in Parijs
(…) de ware macht, de machine die goede of slechte regeringen in een gruwelijke spiraal meesleurt en ze aan stukken scheurt, is de horde die in de riolen van Parijs rondzwerft.

Lucien de la Hodde, 1850

Metternich en Tsaar Nicolaas I zagen Parijs als één grote beerput van politiek en moreel verval. De Julirevolutie van 1830 bevestigde hen in deze opvatting. In de jaren dertig en veertig was er in Oostenrijk en Rusland een diep wantrouwen naar alles wat Frans was. Nicolaas I liet na de Julirevolutie het bevel uitgaan dat alle Russen onmiddellijk Frankrijk moesten verlaten. Hij was bang dat de Russen in Frankrijk besmet werden met het virus van de Revolutie. Zowel in Oostenrijk als in Rusland verscherpte na 1830 de censuur. Zamoyski besluit hoofdstuk 27 met de woorden: Hermetisch afgesloten achter een hoge muur van repressie en censuur was het land (Oostenrijk) eind jaren 1840 “het China van Europa” geworden, zoals wel werd gezegd.

Repressie en censuur deden in Rusland niet onder voor die in Oostenrijk. Een Russische schrijver vergeleek het gebruik van censuur op de pers met het gebruik van “een kanon om een vlieg te doden”. Zamoyski geeft enkele bizarre voorbeelden van censuur onder het bewind van Nicolaas I, dat door Alexander Nikitenko, hoogleraar letterkunde en zelf ook censor, “één grote vergissing” werd genoemd. Zo werd een liefdesgedicht gecensureerd omdat een vrouw “goddelijk” werd genoemd en haar verschijning “hemels”. En in het theocratische Rusland van Nicolaas I kwamen deze kwaliteiten uitsluitend aan God toe.

“paranoia strikes deep” [ 2 ]

Russische landschappen [ 2 ]

De Russische schilder Mykola Pymonenko (1862-1912)

De tentoonstelling peredvizhniki in het Drents Museum in Assen is nog twee weken te zien. Eerder liet ik al enkele landschapsschilderijen zien die op deze tentoonstelling aanwezig zijn. Een schilderij dat helaas niet in Assen te zien is, is het onderstaande van Mykola Pymonenko. Het schilderij hangt in het Одеський художній музей in Odessa en is wat mij betreft een iconisch landschapsschilderij dat veel meer bekendheid mag genieten.

Pymonenko
Mykola Pymonenko Brod, 1901

Russische landschappen [ 1 ]

De Krimoorlog [ 13 ]

films over de Charge van de lichte brigade (1936, 1954 en 1968)

Light Brigade 1936Een van de bekendste episoden uit de Krimoorlog is de Charge van de Lichte Brigade tijdens de Slag bij Balaklava op 25 oktober 1854. Dat de aanval van de Lichte Brigade van de Britse cavalerie zo bekend geworden is, komt vooral door het gedicht van Alfred Lord Tennyson dat begint met de regels Half a league, half a league, / Half a league onward, / All in the valley of Death / Rode the six hundred. / ‘Forward, the Light Brigade! / Charge for the guns’ he said: / Into the valley of Death / Rode the six hundred.

Light Brigade 1968De Charge van de Lichte Brigade is bij mijn weten tussen 1936 en 1968 driemaal verfilmd. De meest indrukwekkende reconstructie van deze cavalerieaanval is te zien in de film The Charge of the Light Brigade uit 1968 met John Gielgud als opperbevelhebber Fitzroy Somerset 1st Baron Raglan en Trevor Howard als majoor-generaal James Brudenell 7th Earl of Cardigan. Vanessa Redgrave speelt de enige vrouwelijke hoofdrol in deze mannenfilm.

Charge of the Lancers 1954Luitenant-generaal George Bingham, de earl van Lucan ontving een bevel van de commandant Fitzroy Somerset dat de cavalerie naar voren moest om te verhinderen dat de Russen zijn scheepskanonnen bij de redoute mee konden nemen. Hij zou versterking krijgen door paardgetrokken artillerie en Franse cavalerie. De order werd opgesteld door brigadier Airey en overgebracht door kapitein Louis Edward Nolan. Bingham had echter niet het overzicht op de situatie zoals Fitzroy Somerset die had. Later bleek ook dat Nolan een verkeerde positie voor de buitgenomen scheepskanonnen aanwees. Het kan zijn dat Nolan dit later pas doorhad, toen gezien werd dat hij Bingham probeerde in te halen. Hij had dus mogelijk nog meer of gedetailleerdere instructies bij zich, maar werd geraakt door een artilleriegranaat. De charge werd verricht door de Lichte Brigade van de Britse cavalerie, bestaande uit de 4e en 13e Lichte Dragonders, 17e Lansiers, en de 8e en 11e Huzaren, onder het bevel van majoor-generaal James Brudenell.
 
Bron: nl.wikipedia.org

De Krimoorlog [ 12 ]

De verovering van de Malakoff op 8 september 1855

De Krimoorlog wordt door historici soms gezien als “generale repetitie” voor de Eerste Wereldoorlog. Het was de eerste industriële oorlog. De geallieerden schoten dagelijks tienduizenden granaten af op de Russische stellingen van Sebastopol. Men werd geconfronteerd met een vernietigingskracht die de wereld nog nooit gekend had. De uitdrukking “kanonnenvoer” werd gemunt door Leo Tolstoi die als jonge artilleriecommandant in de belegerde stad aanwezig was.

KrimoorlogOrlando Figes schrijft in zijn briljante De Krimoorlog of de vernedering van Rusland gedetailleerd het verloop van het beleg dat in totaal 349 dagen duurde: van oktober 1854 tot 8 september 1855. De Krimoorlog telde een lange reeks blunders aan beide kanten. Toen de geallieerden in september 1854 op de Krim landden, waren de Engelsen vergeleken bij de Fransen enorm traag. Het duurde bijna twee weken voordat op 20 september de eerste slag op de Krim geleverd werd. De Russen moesten zich daarbij terugtrekken op Sebastopol. Als de geallieerden toen niet getreuzeld hadden, was er waarschijnlijk helemaal geen beleg nodig geweest en hadden ze Sebastopol zo kunnen innemen. Honderdduizenden doden waren dan bespaard gebleven.

Doordat de Engelsen en Fransen zo lang wachtten, konden de Russen Sebastopol in een vesting veranderen. Aan de kwetsbare zuidkant van de stad werden stellingen gegraven, wallen opgeworpen en verhakkingen gebouwd. De Engelsen en Fransen deden hetzelfde. Zo ontstond de eerste moderne stellingenoorlog. De Russen hadden op een aantal strategische posities een fort gebouwd. Het belangrijkste was de Malakoff op een verhoging ten oosten van de stad. Vanaf de Malakoff was de hele stad te overzien en te beschieten. Deze moest dus tot het laatste moment verdedigd worden. De verovering van de Malakoff door de geallieerden zou de val van Sebastopol betekenen.

Vanaf de Malakoff was de hele stad te overzien en te beschieten. Deze moest dus tot het laatste moment verdedigd worden. De verovering van de Malakoff door de geallieerden zou de val van Sebastopol betekenen.

Het duurde bijna een jaar voordat de Malakoff genomen kon worden. De Franse inname op 8 september 1855 verliep bijzonder bloedig. Doordat het fort keer op keer door de Russen heroverd werd in felle gevechten met de bajonet, stapelden de lijken zich op. Voor de Franse keizer Napoleon III was de verovering van de Malakoff, die het symbool was van de val van Sebastopol, de “glorieuze overwinning” waarmee hij nationaal en internationaal aan prestige wilde winnen.

Daarom wilde hij graag dat voor het thuisfront, met name voor de Parijzenaars, deze “glorieuze overwinning” in beeld werd gebracht. Foto’s werden er tijdens de Krimoorlog wel gemaakt, maar vanwege de lange sluitertijd beperkte de fotografie zich tot het stilleven. Voor een actiescène was men in de jaren vijftig van de negentiende eeuw nog altijd aangewezen op de schilderkunst. Bovendien maakte een schilderij meer indruk. Het was groot, in kleur en bovendien kon de schilder alles zo in scène zetten dat het de keizer behaagde.

Oom Wim 1979
Adolphe Yvon presenteert Napoleon III zijn enorme schilderij La Prise de la tour de Malakoff (uit: “De verhalen van Oom Wim” door O.Joly en Cicuendez in Robbedoes, 5 april 1979, Uitgeverij Dupuis, Brussel.

Er zijn twee beroemde schilderijen van de Malakoff. Het eerste werd geschilderd door Adolphe Yvon (1817-1893) in 1856. Vlak na de oorlog bezocht hij in het voorjaar van 1956 het slagveld om ter plekke schetsen te maken. Zijn La Prise de la tour de Malakoff is 9 meter lang en 6 meter hoog. Het werd tentoongesteld op de Parijse salon van 1857. Het megalomane doek was precies was Napoleon III wilde zien ter meerdere glorie van zichzelf.

Malakoff 1857
La Prise de la tour de Malakoff
door Adolphe Yvon (1857)
Shortly after the end of the Crimean War in September 1855, Yvon was commissioned by the French government to paint a large picture of the capture of the Malakoff at Sevastopol. He sailed for the Crimea on February 19, 1856 where he spent six weeks compiling a portfolio of sketches, as well as visiting the battlefield of Inkerman. In 1857, the finished painting La Prise de la tour de Malakoff 8 septembre 1855 was shown at the Paris Salon, and two years later came La Gorge de Malakoff, and La courtine de Malakoff. La Prise was a massive piece measuring 6 metres by 9 metres and represented the moment when the fortification was captured around midday.
 
Bron: en.wikipedia.org
Malakoff 1857
La prise de Malakoff
door Horace Vernet (1858)

Het tweede beroemde schilderij over de Franse verovering van de Malakoff, is een paar jaar later geschilderd door Horace Vernet (1789-1863). Hij was tijdens de oorlog meegereisd naar de Krim waar hij schetsen maakte aan het front. Hij schilderde o.a. de Slag aan de Alma. Zijn versie van La prise de Malakoff is iconisch geworden. De compositie is veel sterker dan die van Yvon doordat hij ingezoomd heeft op de top waaronder massa’s gewonde en dode soldaten liggen. De Franse vlag is doorzeefd met kogelgaten, die symbool staan voor het offer. “Glorieuze overwinning” én offer ineen.

De Krimoorlog [ 11 ]

The Illustrated London News en de Krimoorlog

Tien jaar voordat Harper’s Weekly verslag deed van de Amerikaanse Civil War, deed The Illustrated London News al hetzelfde voor Engeland met de Krimoorlog. De Victorianen konden zich een beeld vormen van het front aan de hand van staalgravures. Op internet staat een archief van dit magazine dat tussen 1842 en 1901 werd uitgegeven en dat dus bijna samenvalt met de regeerperiode van Queen Victoria. In De Krimoorlog of de vernedering van Rusland schrijft Orlando Figes dat de verkoopcijfers van The Illustrated London News door de Krimoorlog als een komeet omhoog schoten.

The Illustrated London News
The Illustrated London News 1853
The Illustrated London News
The Illustrated London News 1854
The Illustrated London News
The Illustrated London News 1854
The Illustrated London News
staalgravure uit The Illustrated London News van 15 maart 1856 bij het einde van de Krimoorlog.

thevictorianmagazine.co.uk

De Krimoorlog [ 10 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes: De charge van de lichte brigade (blz 311-318)

KrimoorlogEen van de bekendste episodes uit de Krimoorlog is de zogenaamde Charge van de Lichte Brigade tijdens de Slag bij Baklava op 25 oktober 1854. In De Krimoorlog of de vernedering van Rusland relativeert Orlando Figes de mythe van “de glorieuze ramp”. The Times berichtte destijds dat van de achthonderd cavaleristen die ten strijde waren getrokken er slechts tweehonderd waren teruggekeerd. The Illustrated London News berichtte zelfs dat er maar 163 ongeschonden de charge hadden overleefd.

In werkelijkheid waren de verliezen minder groot. Wikipedia houdt het tegenwoordig op 156 doden en 122 gewonden. De charge had ook strategisch succes en was niet de militaire blunder uit de geschiedenisboeken. De Russen werden van het slagveld teruggedrongen en dat was het oorspronkelijke doel van deze aanval. Volgens Figes was de enige grote fout dat het Engelse opperbevel niet besloten heeft tot een achtervolging van de Russische cavalerie om deze definitief uit te schakelen.

fragment uit Charge of the Light Brigade (1968)
Half a league, half a league,
Half a league onward,
All in the valley of Death
Rode the six hundred.
“Forward, the Light Brigade!
Charge for the guns!” he said.
Into the valley of Death
Rode the six hundred.

Alfred Tennyson (1854)

Valley of the Shadow of Death
Na de Slag bij Baklava nam Roger Fenton, de eerste oorlogsfotograaf uit de geschiedenis, de beroemde foto Valley of the Shadow of Death met alleen het kale landschap en de kanonskogels als getuigen.

De charge werd verricht door de Lichte Brigade van de Britse cavalerie, bestaande uit de 4e en 13e Lichte Dragonders, 17e Lansiers, en de 8e en 11e Huzaren, onder het bevel van majoor-generaal James Brudenell.

Charge van de Lichte Brigade [ nl.wikipedia.org ]
The Charge of the Light Brigade – poem 1854 [ poetryfoundation.org ]
The Charge of the Light Brigade – movie 1968 [ imdb.com ]