Categorie archief: religie

“de mascotte van het Kwaad”

de prent Credulity, Superstition, and Fanatism (1762) van William Hogarth

Baudelaire schreef dat het de machtigste list van de duivel is ons te laten geloven dat hij niet bestaat. Sinds de Verlichting hebben we de duivel samen met heksen en weerwolven verbannen naar het domein van de verbeelding en de gothic novel. In de literatuur en in de film keert de duivel telkens weer terug, maar slechts als zinnebeeld van het Kwaad in de wereld. Alleen dogmatici geloven nog in de duivel als een realiteit en niet als “de mascotte van het Kwaad”. Dat is zo ongeveer de situatie in de 21e eeuw.

Hogarth 1762
William Hogarth
Credulity, Superstition, and Fanatism (1762)
onder de prent staat gegraveerd: “Believe not every Spirit, but try the Spirits whether they are of God: because many false Prophets are gone out into the World.” (1 Johannes 4:1)

Philip C. Almond, emeritus hoogleraar Religie aan de Universiteit van Queensland in Australië, schrijft in zijn boek De duivel. Een biografie over Credulity, Superstition, and Fanatism:

Voor Hogarth berustten goedgelovigheid, bijgeloof en fanatisme (letterlijk) op een aantal boeken die hij in de prent had afgebeeld. De belangrijkste daarvan was wel het beroemde boek van Joseph Glanville waarin deze het bestaan van geesten, demonen en heksen verdedigde, Saducismus Triumphatus, or: Full and Plain Evidence concerning Witches and Apparitions (1681), na zoon dood geredigeerd en uitgegeven door platonist Henry More. Daarnaast zien we [op de prent] nog de meest invloedrijke van alle Engelse demonologieën, de Daemonologie van koning Jacobus uit 1597.
 
uit: De duivel. Een biografie, 2015 (blz. 231)
Hogarth 1762
detail uit Credulity, Superstition, and Fanatism
Op de prent is een jezuïet te zien, verkleed als methodist, die preekt over de tekst 2 Korinthiërs 11:22 – ‘ik spreek als een dwaas’. Onder zijn klerikale gewaad draagt hij een harlekijnspak.
Hogarth 1762
details uit Credulity, Superstition, and Fanatism
Rechtsonder op de prent staat een soort religieuze thermometer met daarop de schaal van de emotionele staat van het brein (of de hartstochten). Vanuit een nulgraad in het midden gaat er een glijdende schaal omhoog via lust, extase naar waanzin. Het kan in het hart ook vriezen en dan gaat het van verdriet, pijn en wanhoop tenslotte naar zelfmoord.

De biografie van de duivel [ historiek.net ]

luisterend werktuig

portret van Goethe (1828) door Joseph Karl Stieler

Deze zomer zag ik in de Neue Pinakothek in München weer eens het portret dat de negentiende eeuwse Beierse portretschilder Joseph Karl Stieler (1781–1858) in 1828 van Goethe schilderde. Samen met het portret van Johann Heinrich Wilhelm Tischbein (1751-1829) is dit waarschijnlijk het meest gereproduceerde portret van Goethe. Het staat ook op de omslag van Goethe. Kunstwerk van het leven van Rüdiger Safranski.

Stieler
Joseph Karl Stieler 1828
portret van Johann Wolfgang von Goethe
In navolging van iconen waarop de profeet staat afgebeeld als luisterend werktuig van God, wordt de dichter voorgesteld als bemiddelaar tussen het goddelijke en het menselijke.

Stieler heeft Goethe afgebeeld als een genie dat in directe verbinding staat met het sublieme. In navolging van iconen waarop de profeet staat afgebeeld als luisterend werktuig van God, wordt de dichter voorgesteld als bemiddelaar tussen het goddelijke en het menselijke. Sinds de Renaissance is het genie de seculiere versie van de profeet geworden. En in de Goethezeit wordt de kunst zelfs het voornaamste substituut voor religie.

Johannes
icoon van Johannes de Evangelist die op Patmos de Openbaringen ontvangt

De romantische ironie waarmee wij tegenwoordig zo vertrouwd zijn, kan de pose waarin Goethe door Stieler is geportretteerd overigens ook banaal interpreteren: Goethe kijkt even gauw opzij of er niemand binnenkomt terwijl hij zijn banksaldo checkt. Dit in analogie van Goethe‘s laatste woorden “Mehr Licht!” die uitnodigt tot een metafysische interpretatie. Maar volgens sommige interpretatoren waren de woorden gericht tot zijn kamenier: of deze de luiken van zijn slaapkamerraam niet wat wijder open wilde zetten…

genadeklap

halverwege (blz. 85) in: Leven na de genadeklap van Arie de Rover
genadeklapIn Leven na de genadeklap beschrijft Arie de Rover het proces van een christen die opnieuw geboren wordt nadat hij de genade heeft ontdekt. En daarbij schuwt hij de confrontatie niet: “De christelijke wereld hangt van lievigheid aan elkaar, maar echte liefde is ontzettend zwaar. Het vraagt om overgave en vertrouwen; het vraagt om een leven waarin je alle zekerheden uit handen geeft.”
 
Arie de Rover (51) was jarenlang een succesvol manager en trainer in het bedrijfsleven. Na de draai in zijn leven werd hij spreker, trainer en coach op het gebied van identiteitsvragen.
 
Bron: eo.nl

Leven na de genadeklap [ buijten.nl ]

Wienhausen

zondag een bezoek gebracht aan Kloster Wienhausen
Wienhausen
klooster Wienhausen
Die um 1692 geschriebene Chronik des Klosters berichtet von der Gründung des Klosters im 13. Jahrhundert. Herzogin Agnes, Schwiegertochter Heinrichs des Löwen, war 1225 Witwe geworden und, „obgleich sie annoch im blühenden Alter, so … gedachte [sie] … ein geistliches Jungfrauen Kloster zu Gottes Ehren aufzubauen.“ 1233 bestätigte der Hildesheimer Bischof Konrad II. die Gründung des Klosters und stattete es mit zahlreichen Gütern aus. Die wirtschaftliche Lage erlaubte es zu Beginn des 14. Jahrhunderts, prachtvolle Gebäude zu errichten. Der Nonnenchor wurde entgegen den Regeln des Zisterzienserordens mit prächtigen Malereien ausgeschmückt.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Im 16. Jahrhundert wurde im Fürstentum Lüneburg die lutherische Reformation eingeführt. Trotz des Widerstandes der Nonnen wurde aus dem katholischen Nonnenkloster langsam ein evangelisches Frauenkloster. Die Reformation hatte auch weitreichende wirtschaftliche Folgen. Der Herzog zog einen beträchtlichen Teil des Klostervermögens ein. Von den verbliebenen Einnahmen konnte nur noch ein kleiner Konvent von 26 Konventualinnen versorgt werden.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Heute besteht der Konvent des Klosters Wienhausen aus einer Äbtissin und 13 Konventualinnen. Der Äbtissin obliegt die Leitung und Verwaltung des Klosters. Nach der Klosterordnung von 1972 vertritt sie das Kloster nach außen, intern ist sie die „Vorsteherin des Konvents“.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Das Kloster Wienhausen verfügt über eine außerordentliche Fülle an christlichen Kunstwerken aus dem Mittelalter. Manche dienten kontinuierlich religiösen Zwecken, viele wurden in den vergangenen 150 Jahren „wiederentdeckt“. Zusammen mit den Gebäuden bilden sie ein einmaliges Gesamtkunstwerk. Dies den zahlreichen Gästen zu zeigen, ihnen den christlichen Sinninhalt zu erläutern bedeutet in einer säkularen Welt auch christliche Verkündigungsarbeit. Daneben bildet der Konvent selbst bis heute eine Lebensgemeinschaft auf christlicher Grundlage. Regelmäßige gemeinsame Gottesdienste, Andachten und Konventssitzungen sind für die Bewohnerinnen des Klosters obligatorisch.
 
Bron: kloster-wienhausen.de

kloster-wienhausen.de | flyer [ PDF ]

Anno Domini 2015

gelezen: Die Christenheit oder Europa (1799) van Novalis

Novalis : Die Christenheit oder EuropaVier jaar geleden schreef ik al iets over het essay Die Christenheit oder Europa (1799) waarin Novalis in navolging van Immanuel Kant uitnodigt zum ewigen Frieden.

Novalis besluit met: “Nur Geduld, sie wird, sie muß kommen die heilige Zeit des ewigen Friedens, wo das neue Jerusalem die Hauptstadt der Welt seyn wird; und bis dahin seyd heiter und muthig in den Gefahren der Zeit, Genossen meines Glaubens, verkündigt mit Wort und That das göttliche Evangelium, und bleibt dem wahrhaften, unendlichen Glauben treu bis in den Tod.”

Novalis was er dus van overtuigd dat “de Europese gedachte” geworteld is in het Christendom. In 1799 was de secularisatie zeker niet zo ver opgerukt als tegenwoordig, maar het contrast werd des te harder gevoeld. De Franse Revolutie had niet alleen voor een maatschappelijke maar ook voor een geestelijke omwenteling gezorgd. In 1793 was er zelfs een nieuwe kalender ingevoerd. Deze was misschien wel de duidelijkste uitdrukking van de opzettelijke breuk met het christelijke verleden van Europa. Toch keerde Napoleon op 1 januari 1806 terug naar de Gregoriaanse kalender. Novalis maakte dat niet meer mee, want hij stierf in 1801 op 28-jarige leeftijd. Die Christenheit oder Europa moet gelezen worden in deze historische context.

In 1793 was een Republikeinse
kalender ingevoerd.
Deze was misschien wel
de duidelijkste uitdrukking
van de opzettelijke breuk met het christelijke verleden van Europa.
Novalis sieht die goldene Zeit als eine sakrale Zeit, in der alles zwischen dem Menschen und dem Unendlichen, dem Göttlichen, ein Mittler sein kann. Hier sind klar die Vorstellungen einer frühromantischen Mittlerreligion sichtbar. Wichtig ist für Novalis die Einsicht des Hörers, dass religiöse Ideen wichtig sind, einmal als Vermittlung zwischen weltlichen und politischen Kräften, aber auch für die Verbindung dieser Ebenen mit dem Unendlichen, dem großen Ganzen der Natur. Die Rede fordert somit jeden Menschen, insbesondere aber auch die intellektuelle Avantgarde dazu auf, die Einheit von Religion, Wissenschaft und Kunst zu fördern.
 
Die Rede wurde im Verlauf der Geschichte sehr unterschiedlich rezipiert und vom frühromantischen Kontext gelöst. Oft wurde der Text fälschlicherweise als Befürwortung der Restauration gelesen. Dabei wird vernachlässigt, dass der Text keine „laudatio temporis acti“ ist, sondern ein Zukunftspathos entwickelt. Dennoch hat jede Zeitepoche die Europarede für sich unterschiedlich ausgelegt. So wurde sie zum Beispiel im Nationalsozialismus als Vision der Machtergreifung von 1933 gesehen. Insgesamt wurde der Text oft zu wörtlich genommen und seine Bemühungen, einer im Zerfall befindlichen Welt einen neuen Sinn und eine neue Richtung zu geben, nicht gesehen und verstanden.
 
Bron: de.wikipedia.org

Als het radicale secularisme had doorgezet, dan was het vandaag Duodi 12 Nivôse van het Republikeinse Jaar CCXXIII in plaats van 1 januari 2015 na Christus.

Hymnen aan de nacht – Romantiek en revolutie bij Novalis [ bureaudehelling.nl ]

het verloren Paradijs

Jozef van den Berg met kerst in De Telegraaf
Jozef van den Berg
Jozef van den Berg: “We zijn het Paradijs kwijt. Er is maar één manier waarop het goed kan komen, dat is met Gods Liefde”
Jozef van den Berg“Het is als de groep mensen die door de woestijn dwaalt en jij vindt als bij een wonder water. Je steekt je hand erin, drinkt ervan, voelt je in je hele wezen verfrist en verkwikt. Dan begin je te roepen: water, water! En je rent door de woestijn om de anderen te roepen. Maar die zeggen: nee, Jozef, je bent in de war, je ziet dingen die er niet zijn, het is een fata morgana. Maar je kan het water niet in een karaf krijgen, mensen moeten zelf naar de bron gaan. Dat is geloof.” En dat is Jozef, de roepende in de woestijn. Hij lacht bij de stelling dat hij met zijn gelukkige hoofd misschien wel de beste reclame is voor het geloof. “Het geluk dat God me geeft, kan elk mens krijgen. Kijk, daar is de dageraad, daar is tenminste een vermoeden van zon.”
Hij lacht bij de stelling dat hij met zijn gelukkige hoofd misschien wel de beste reclame is voor het geloof.

telegraaf.nl

Assisi [ 3 ]

gelezen: Bodar door het land van Franciscus
gezien: de gelijknamige documentaire op DVD

Sinds het pontificaat van paus Franciscus is het aantal bedevaartgangers in Assisi met zeker tien procent toegenomen. Vorige zomer bezochten ook wij het bedevaartsoord. Het was op een snikhete woensdag in juni. Overal zagen we afbeeldingen van de heilige Franciscus en van de heilige vader. De basiliek met de beroemde fresco’s van Giotto maakte grote indruk op ons. Er heerste een ademloze stilte terwijl er honderden pelgrims in de kerk waren. Een paar maanden later zag ik op televisie live de mis die paus Franciscus op het plein opdroeg ter gelegenheid van de naamdag van de heilige op 4 oktober. Het was nu fris geworden op het plein.

Bodar door het land van FranciscusAfgelopen vrijdag kwam Michaela thuis met het boekje Bodar door het land van Franciscus in combinatie met de DVD van het drieluik dat de RKK in maart dit jaar uitzond. Bodar draagt zijn boekje o.a. op aan Hélène Nolthenius (1920-2000), die enkele boeken schreef over Franciscus en zijn tijd. Hij maakte dankbaar gebruik van haar boek een man uit het dal van Spoleto (1988). Ook in Duecento schrijft Nolthenius in het deel “de heiligen” over het leven van de heilige Franciscus die al twee jaar na zijn dood in 1228 heilig verklaard werd. Bodar is duidelijk een liefhebber van haar lyrische en contemplatieve stijl en gebruikt soms woorden die verouderd lijken. Maar bij Bodar weten we: “Eeuwigh gaat voor oogenblick”.

Bodar is duidelijk een liefhebber van Nolthenius’ lyrische en contemplatieve stijl en gebruikt soms woorden die verouderd lijken.

Bodar door het land van Franciscus [ npo.nl ] | Assisi [ 1 ] | Assisi [ 2 ]