Categorie archief: religie

ontmaskering

wat staat er op het spel in het islamdebat?

Weinig debatten in Nederland zijn zo gepolariseerd als het islamdebat. Tegenover de islam lijken er maar twee posities mogelijk, namelijk die van Wilders of die van zijn tegenstanders. Het is in ieder geval lastig om een genuanceerd standpunt over de islam te vormen.

Met de terreurdaden van ISIS lijkt er een kentering gekomen in de publieke opinie ten aanzien van de islam. In Trouw werd ISIS door columnist Stevo Akkerman vergeleken met de SS. Zijn collega Max Pam schreef een sarcastisch stuk in de Volkskrant onder de titel met de islam heeft het allemaal niets te maken.

Kwaliteitskranten als De Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw hebben zich in het islamdebat tegenover Wilders opgesteld. Ze bestrijden zijn opvatting dat de islam een fascistische ideologie is en geen religie. Islamisme en islam worden ontkoppeld. Al-Qaida, Boko Haram, ISIS, al-Shabaab, al-Nusra en de Taliban zouden rotte appels in de mand van de islam zijn. Dat deze appels rot geworden zijn, zou echter niets met de islam te maken hebben. Terreur kan immers binnen iedere religie de kop opsteken en is dus niet exclusief verbonden met de islam. Zelfs niet als bijna alle uitingen van religieus geweld in de wereld plaatsvinden onder de vlag van de islam. “Heus gelooft u mij”, schrijft Max Pam in De Volkskrant, “met de islam heeft het niets te maken.”

Heus gelooft u mij, met de islam heeft het niets te maken.

Max Pam in De Volkskrant

Degenen die zo redeneren krijgen in het islamdebat van de andere partij het verwijt van wegkijken. Ze zouden de realiteit niet onder ogen willen zien en blijven volhouden dat de islam een vreedzame wereldreligie is die, net als elke andere religie, respect verdient. Wereldreligies zouden net als mensen, rassen en culturen gelijkwaardig zijn. Een waardeoordeel over een religie zou een oordeel zijn over een grote groep mensen.

Soms gaat het nog een stapje verder: een oordeel uitspreken over een religie als geheel is onmogelijk, omdat een religie een verzamelnaam is voor ontelbare stromingen die in de loop der eeuwen binnen die religie ontstaan zijn. Omdat het gezond verstand generaliseren afwijst, zouden we niet van dé islam mogen spreken zoals Wilders en zijn aanhangers, maar ook zoals de fundamentalisten die de zuivere islam menen te vertegenwoordigen.

Als we even stilstaan bij de afwijzing van generalisaties, dan zouden we elke verzamelnaam en groepsnaam moeten mijden wanneer we consequent willen zijn. Dan bestaat niet alleen dé islam niet, of dé Nederlander, maar dan kunnen we ook niet meer over dé politiek spreken, ook niet over dé SP of dé PVV, omdat het allemaal verschillende mensen zijn die je niet even “in een hokje kunt stoppen.” Want dát is de morele verontwaardiging die een generalisatie kan oproepen.

Natuurlijk is dit niet zo. Dé PVV en dé islam bestaan wel degelijk. De groep wordt gebonden door de leider en het programma. De mensen binnen de groep hebben zélf voor dat hokje gekozen. Zoals alle PVV’ers één politiek leider hebben, namelijk de persoon van Wilders, zo hebben alle moslims één religieus leider en dat is Mohammed, die voor alle moslims “de Profeet” is. Aan zijn woorden mag niet getwijfeld worden. Soennieten en sji’ieten, die elkaar in Syrië en Irak naar het leven staan, zijn in hun grote verschillen uiteindelijk allemaal volgelingen van Mohammed, moslims en aanhangers van dé islam. De opmerking dat dé islam niet bestaat, is vaak een uitvlucht uit het lastige islamdebat.

Dé islam bestaat dus en Mohammed is zijn Profeet. Moslims die zijn goddelijke openbaringen openlijk betwijfelen, kunnen geen echte moslims meer zijn. Heden ten dage werkt de vereniging van moslims nog net zo als in de zevende eeuw, toen Mohammed zijn religie stichtte. De rivaliserende stammen op het Arabisch schiereiland moesten absolute loyaliteit aan hun nieuwe leider tonen en konden zo verenigd worden. Daarom betekent islam ook “onderwerping”. In deze opgelegde of strategische onderwerping bestaat dé islam, juist ook voor de gematigde moslims.

De groepsdruk binnen de islam lijkt niet alleen veel op de groepsdruk binnen het sektarische christendom, maar ook op de groepsdruk binnen een dictatuur met een totalitaire ideologie. Wilders’ opvatting dat de islam een doctrine, een totalitaire ideologie is, is op dit punt beter te begrijpen. Zeker wanneer we aan onze vrijheid hechten. Groepsdruk perkt de persoonlijke vrijheid in. Van echte onderwerping, positiever geformuleerd, van echte overgave, kan alleen sprake zijn wanneer deze van binnenuit plaatsvindt. Dan is de overgave uit vrije wil en persoonlijk. In elke gezonde liefdesrelatie is dit het geval.

Speelt er intimidatie of groepsdruk mee, dan is er sprake van dwang. Groepsdruk gaat vaak gepaard met bedreiging, die impliciet of expliciet kan zijn. Het begint op het niveau van sociale uitsluiting en verstoting en kan eindigen met opsluiting, marteling en doodstraf. In landen waar de islamitische wetgeving is ingevoerd, zijn er zware straffen voor moslims die persoonlijke keuzes maken die tegen de islam in zouden gaan. Op openlijke afvalligheid staat zelfs de doodstraf. De islamitische wetgeving stamt uit de vroege Middeleeuwen toen het schrikbewind een normaal verschijnsel was, een beproefde manier om het volk onder de duim te houden.

Er speelt nog iets anders mee in het ontkennen van het verband tussen islamitisch terrorisme en de islam. Wanneer Stevo Akkerman ISIS vergelijkt met de SS, maar tegelijkertijd de islam vrijpleit, realiseert hij zich onvoldoende dat er een verband bestaat tussen een bepaald gedachtegoed en een bepaalde kwaadaardige groepering. De SS voedde zich met nazisme en ariosofie. Hun misdaden werden gerechtvaardigd door een boosaardige rassenleer. Precies zo handelen de terroristen van ISIS vanuit een genadeloze leer die zij de zuivere islam noemen, wanneer zij “lastige vragen” aan hun gevangenen stellen. Geven zij niet het “juiste” antwoord, dan krijgen ze de kogel.

Bij de erkenning dat islam alles te maken heeft met het islamitische terrorisme (maar ook met de onderdrukking en intimidatie in bepaalde islamitische landen!) wankelt het wereldbeeld dat voorschrijft dat alle wereldreligies gelijkwaardig zijn. Dit wereldbeeld gaat ervan uit dat dé waarheid onkenbaar is, maar dat wel iedereen zijn “stukje van de waarheid” heeft. Alle wegen leiden naar Rome, of naar Mekka, or whatever. Uit de op zich juiste innerlijke overtuiging dat alle mensen gelijkwaardig zijn (voor “god” gelijk) wordt automatisch afgeleid dat de culturen en religies dan ook allemaal gelijkwaardig zijn. Voor rechtgelovige joden, christenen en moslims is dit zeker niet zo. Het cultuurrelativisme is de aanname van de geseculariseerde mens die niet meer in een uniforme waarheid kan geloven.

De geseculariseerde mens is ervan overtuigd dat de waarheid pluriform is en daarom wijst hij de uniforme waarheid af. Dit is een relatief jong fenomeen in de geschiedenis. De geschiedenis van Europa laat ons zien dat Europa er tot in de negentiende eeuw nog van overtuigd was dat het christelijk geloof de ongedeelde waarheid openbaarde. Tijdens het kolonialisme verspreidde Europa het christendom over de wereld. Dat ging gepaard met oorlogen, uitbuiting, discriminatie en racisme.

De schaamte van Europa over zijn koloniale verleden en zijn zelfvernietiging tijdens de Eerste Wereldoorlog, heeft er toe bijgedragen dat Europa nu zijn superieure houding en de waarheidsclaim van het christendom heeft losgelaten. Het cultuurrelativisme waar het religieus relativisme innig mee verbonden is, is een modern westers fenomeen.

doop
Het geseculariseerde Europa lijkt met afkeer naar zijn eigen verleden te kijken, een periode waarin “wij” aan andere volkeren “onze waarheid” opdrongen. Cultuurrelativisme is een westers fenomeen dat voor een deel voortkomt uit zelfhaat en schaamte voor superioriteit. De wortel van het cultuurrelativisme ligt in de innerlijke overtuiging dat alle mensen en volkeren gelijkwaardig zijn. Religies, die culturen van binnenuit hebben vormgegeven, zouden ook gelijkwaardig zijn.

De Sloveense filosoof Slavoj Zizek heeft er op gewezen dat de Europese superioriteit zich heden ten dage schuil houdt achter de bescheidenheid van het cultuurrelativisme en de westerse zelfkritiek. Want in feite wil de westerse wereld, die uit Europa is voortgekomen, nog steeds de wereld vertellen hoe het moet. Nu met supranationale instituties en met de seculiere religie van de Universele Rechten van de Mens.

Doorzien we het westerse cultuurrelativisme, dan hoeven we niet bang te zijn om dit niet langer absoluut te nemen. Anders blijven we onszelf verplichten om alle wereldreligies als principieel gelijkwaardig te zien, óók de islam. En dan komen we, zeker nu, steeds meer in een kramp. Omwille van het cultuurrelativisme moeten we dan volhouden dat ISIS niets met de islam te maken heeft. Maar dan niet sarcastisch, zoals Max Pam laatst deed. De motivatie om te ontkennen dat er een verband is tussen islam en islamitisch terrorisme lijkt dus voort te komen uit de gehechtheid aan het cultuurrelativisme en dat is weer verbonden met de juiste innerlijke overtuiging dat alle mensen gelijkwaardig zijn.

Er is heel wat gemoeid met de ontmaskering van de islam en het onderliggende cultuurrelativisme. Ten eerste lijken we griezelig dicht in de buurt van Wilders te komen wanneer we erkennen dat ISIS zijn genadeloosheid inderdaad uit de islam zuigt. De PVV beweert al jaren dat de islam geen religie is, maar een fascistische ideologie. Als ISIS zich verhoudt tot de islam zoals de SS tot het fascisme, dan lijkt Wilders een belangrijk punt te hebben.

Ten tweede komt onze gekoesterde neutraliteit, die door het cultuurrelativisme bewaakt wordt, in gevaar. Door de islam heel anders te gaan bekijken, niet langer als “een waardevol stukje van de waarheid zoals elke andere religie”, maar als een gevaarlijk soort groepsdenken, nemen we plotseling stelling in en worden we zélf zichtbaar. En dat is natuurlijk griezelig, om potentieel doelwit te worden. Het neutrale standpunt, met het relativisme als waakhond, lijkt een veilige positie, omdat het de schijn van onzichtbaarheid geeft. Maar het is tenslotte de oplossing van de struisvogel.

corrigerende tik

gelezen: Matthias Smalbrugge Tolerantie als de ultieme zwijgplicht

“Je hebt wel een punt wat betreft de oppervlakkigheid aangaande de consumptie van Boeddha-beeldjes” reageerde vandaag iemand op het stukje feelgood-boeddhisme.“Maar dat het boeddhisme nihilistisch is… Dat kun je even goed van het christendom zeggen.”

Deze opmerking verbaast mij niets. Wanneer je iets negatiefs zegt over een andere levensbeschouwing of religie, dan kun je rekenen op een corrigerende tik. Vaak komt die uit de hoek van het cultuurrelativisme. Blijkbaar hebben we stilzwijgend met elkaar afgesproken, dat niet alleen mensen gelijkwaardig zijn, maar ook culturen.

interreligieIn het cultuurrelativisme geldt onderlinge gelijkwaardigheid zeker ook voor religies en levensbeschouwingen die culturen van binnenuit hebben vormgegeven. Religieuze tradities zijn vaak in honderden, soms duizenden jaren vergroeid met een cultuur en vallen daardoor automatisch onder de bescherming van het cultuurrelativisme. Ze moeten gelijkwaardig zijn. Het stellen van de ene godsdienst boven de andere godsdienst is bijna net zo taboe als het stellen van het ene ras boven het andere ras. Wanneer je een bepaalde religie afwijst, zou je daarmee niet alleen een cultuur maar ook een (etnische) groep mens wegzetten. Dat is de redenering van het cultuurrelativisme: godsdiensten en levensbeschouwingen moeten gelijkwaardig zijn en zijn dus allemaal even “waar” of “onwaar”.

Voor ideologieën, die na de Franse Revolutie zijn ontstaan als “seculiere religies” geldt dit echter niet. Wanneer je bijvoorbeeld het liberalisme superieur noemt, zal het relativisme je niet snel berispen. Dat vrije markt en meritocratie beter zijn dan het van bovenaf opgelegde communisme, daarover bestaat in ons land nu eenmaal consensus. En we vinden met z’n allen ook dat het fascisme een verwerpelijke ideologie is. Bij ideologieën bestaat er dus geen dwang om ze als gelijkwaardig te beschouwen.

Dat is eigenlijk vreemd: bij een ideologie is het blijkbaar niet zo dat de afwijzing van die ideologie geldt als het wegzetten van een groep mensen. Zal er ooit een corrigerende tik komen bij een veroordeling van het fascisme? Eerder een schouderklopje. Wie zal er opmerken dat je met het veroordelen van het fascisme tegelijkertijd een groep mensen wegzet? Bij het afwijzen van een bepaalde religie is dat meestal wél het eerste punt van kritiek.

Cultuurrelativisme en tolerantie zijn machtige instrumenten van de gedachtepolitie die de corrigerende tik al heeft uitgedeeld voordat er iets gezegd of geschreven is.

Matthias Smalbrugge schreef in 2005 het essay Confrontatie is nodig om een tragedie te voorkomen waarin hij pleit voor het benoemen van verschillen. Cultuurrelativisme en tolerantie zijn machtige instrumenten van de gedachtepolitie die de corrigerende tik al heeft uitgedeeld voordat er iets gezegd of geschreven is.

Confrontatie is nodig om een tragedie te voorkomen
Beide vragen – wat kan een cultuur (ver-)dragen en wat is het mens- of godsbeeld op grond waarvan je een ander accepteert of weigert – worden vaak uit het debat geweerd. Vreemd genoeg in naam van diezelfde tolerantie, die dan juist wordt opgevoerd als de grote witwasser van alle verschillen. Alle verschillen zijn relatief, cultureel bepaald maar niet wezenlijk. Want echt, au fond geloven we allemaal in één God en is het verschil tussen christendom, islam, hindoeïsme etc. lood om oud ijzer. Achterliggende suggestie: we delen wel degelijk eenzelfde mens- en godsbeeld, dus heb het niet over de verschillen want je speelt met vuur. Tolerantie als de ultieme zwijgplicht.
 
Bron: trouw.nl

spirituele zoektocht

vanavond om 23.00 op Nederland 2: De onzichtbare vriend van Hans Busstra
De onzichtbare vriend
De onzichtbare vriend van Hans Busstra
Kun je een einde aan je twijfel maken als de zekerheden waarmee je bent opgevoed je ontvallen? Maker Hans Busstra reist in zijn film De onzichtbare vriend met deze vraag langs zijn familie en vrienden. Begrijpen zij zijn zoektocht en hoe zijn zij daar zelf mee bezig? Zo filmt hij ook zijn ontmoetingen met ds. Klaas Hendrikse (God bestaat niet) en Joop van Ooijen (Jezus Redt!). Hij dompelt zich onder in een Jezuskamp. Anderhalf jaar lang reflecteert hij in zijn videodagboeken: vindt hij de Jezus die hij zoekt?
 
Bron: eo.nl

de onzichtbare vriend [ sngfilm.nl ] | de onzichtbare vriend [ eo.nl ]

feelgood-boeddhisme

Biedt Boeddha troost, als we zijn leer serieus nemen?

Vanmorgen waren we heel even in de giftshop van het ziekenhuis. Wat ons direct opviel, was de hoeveelheid Boeddha’s die uitgestald stonden. De trend, Boeddha’s in allerlei soorten en maten, die je bij Xenos en Intratuin al jaren ziet, is blijkbaar ook al in het ziekenhuis doorgedrongen. Boeddha moet naast menig ziekbed staan. Is de Boeddha een eigentijds substituut geworden van het kruisje of de Madonna die vroeger in katholieke ziekenhuizen te vinden waren? Het lijkt erop. Maar kan Boeddha ons eigenlijk wel diep troost geven?

BoeddhaIn het Nederlandse Dagblad stond dit weekend een ingezonden brief van een lezer. Deze ging over de overal opduikende Boeddhabeelden in het post-christelijke Nederland. Is dat een teken dat we boeddhistisch geworden zijn? “Veel mensen met een Boeddhabeeld hebben er wel een vage gedachte bij, maar het echte gedachtegoed van Boeddha (afsterven aan onze verlangens om te ontsnappen aan reïncarnatie, opgaan in het niets als ultiem doel) kennen ze vaak nauwelijks”, is in deze ingezonden brief te lezen.

De schrijver van deze brief heeft beslist een punt. Boeddhabeelden in de Libelle of bij Blokker vertegenwoordigen meestal een life style die haaks staat op de leer van Boeddha die leert dat alle leven lijden is. Het westerse feelgood-boeddhisme heeft niets met de ontsnapping uit het lijden door naar het ultieme zwarte gat te verlangen, zoals Boeddha voorstelt.

Hoe kan het Boeddhabeeldje dan zo populair zijn, niet alleen bij de elite maar ook bij de massa? Blijkbaar projecteert iedereen zijn eigen behoeften op Boeddha . Rust is een heel belangrijke behoefte, net als de behoefte om ergens bij te horen. Maar diep lijkt het allemaal niet te gaan. Wie verlangt er ook naar om verlost te worden uit het leven door het absolute niets te prefereren?

Met andere woorden: wie haat het leven zo als Boeddha?

“ter overtuiginge van ongodisten”

de fysicotheologie van Bernard Nieuwentijt (1654-1718)

Bernard NieuwentijtDe naam van Bernard Nieuwentijt zal buiten het Bernard Nieuwentijt College in Monnickendam nauwelijks bekend zijn in ons land. Toch schreef deze arts, filosoof, wiskundige en burgemeester van Purmerend in de eerste helft van de achttiende eeuw de bestseller Het regt gebruik der wereldbeschouwingen (ter overtuiginge van ongodisten en ongelovigen) die in het Engels, Frans en Duits vertaald werd. Het maakte hem ook buiten de landgrenzen bekend.

Het Spinoza blog besteedde drie jaar geleden aandacht aan Bernard Nieuwentijt. Aanvankelijk was hij een volgeling van Descartes en Spinoza, maar later ging hij ze bestrijden. Vooral het pantheïsme van Spinoza moest het ontgelden. Nieuwentijt noemde hem een “ongodist”. Net als zijn tijdgenoot Leibniz verdedigde Nieuwentijt het bestaan van God. In die zin was hij nog niet “radicaal verlicht” zoals de Franse filosofen die meestal atheïst waren.

Nieuwentijt
De twee boeken waarmee Bernard Nieuwentijt ook buiten Nederland in de eerste helft van de achttiende eeuw een beroemdheid werd. Als wiskundige legde hij de nadruk op “Regt gebruik” en “Regte betoogwyse” al is zijn theologie onorthodox.
Natuur-kunde onbeschroomt door ‘t onbetwist’lyk waar
Der Ondervinding, pronkt hier veiligh op ‘t Altaar.
Sy ligt den Philosooph, die door sigh selfs bedrogen
Op syn Verbeelding rust, den blind-doek van syn oogen.
‘t Veelvuldigh konst-tuigh, dat beneden haar omringt,
Leert, hoe ‘t regt ondersoek der dingen dieper dringt
In ware wond’ren van Natuurs verborgentheden;
Dan’t vleyende Verstant, ‘t bloot Denkbeelt of de Reden
Die als Ervarentheit ontbreekt, hoe trots, alleen
Ryk in gedagten syn en arm in saak’lyk heên.
Sy wyst met d’andre hand; waar ymand met vertrouwen
En eerbied ‘t heerlyk ligt der Waarheit kan beschouwen.
Ter wyl een Sterke Geest, die ‘t ondersoek veragt,
Op desen glans vergrimt, in ‘t duist’re van syn nagt.
Een straal der Godheit vergeselschapt dese kennis
Der schepselen, in spyt der stoutste Heilig-schennis;
En toont in ‘t groot Heel-al, ‘t onloochenbare merk
Des Sprekers in syn Woort, des Makers in syn Werk.
 
verklaring bij de titelprent uit Het regt gebruik der wereldbeschouwingen

Zijn wetenschappelijke thuishaven had hij gevonden bij de Engelse empiristen Newton en Boyle. Met natuurkundige proeven konden ze bewijzen dat de natuur aan wetten gehoorzaamt. Nieuwentijt meende langs dezelfde empirische weg het Woord en de Wet die God door de Bijbel aan de mens had gegeven, te kunnen bewijzen. Zijn theologie wordt fysicotheologie genoemd.

Het 39e hoofdstuk van Het regt gebruik der wereldbeschouwingen is getiteld Beschouwinge, Van de Mogelykheit der opstandinge. Hier toont Nieuwentijt zich onorthodox, omdat hij wonderen probeert te bewijzen. Zijn fysicotheologie bewandelt in wezen dezelfde weg als de wetenschap maar is bevooroordeeld. De uitkomst ligt namelijk al vast. Ware theologie is een heel andere weg. De kerkvaders zijn er duidelijk over: “een god die je met het verstand begrijpen kunt, is God niet.”

Bernard Nieuwentijt, criticus van Spinoza, schreef Europese bestseller [ spinoza.blogse.nl ]