Categorie archief: religie

Anselm in Arnhem

vrijdagmiddag hield Anselm Grün een lezing in Arnhem
Michaela vroeg hem een paar van zijn boeken te signeren
Anselm Grün
Anselm Grün in de Walburgiskerk in Arnhem

Vorig jaar waren we op bezoek in het stamklooster van Anselm Grün in Münsterschwarzach. Helaas was de beroemde monnik niet aanwezig. Meestal is hij onderweg om lezingen te geven in Duitsland of in het buitenland. Vrijdag 13 mei was hij door de burgemeester van Arnhem uitgenodigd om een lezing te geven in de Walburgiskerk. En zo konden we Anselm Grün ontmoeten in onze eigen woonplaats.

Anselm Grün
Michaela en Anselm Grün tijdens het signeren

Anselm GrünEen van de boekjes die Michaela liet signeren, is Der Weg durch die Wüste – 40 Weisheitssprüche der Wüstenväter. In dit boekje licht Anselm Grün 40 spreuken van woestijnvaders toe, kluizenaars uit het vroege christendom die zich hadden teruggetrokken in de woestijn van Egypte en Syrië. Ze staan aan het begin van het christelijke kloosterleven. Grün slaat een brug tussen het christendom en een miljoenenpubliek dat vooral geïnteresseerd is in een therapeutische benadering van spiritualiteit. Zijn boeken zijn daarom geschreven als zelfhulpboeken. Het is een soort christendom 2.0 waarbij het sleutelen aan de eigen ziel een grotere plaats inneemt dan het bidden tot de mensgeworden God.

Succesmonnik Anselm Grün [ eo.nl ]

opportunist Bonaparte

Napoleon en de islam

Als het om godsdienst ging, was Napoleon een rasechte opportunist. Hij begreep heel goed dat godsdienst een sterk bindmiddel is waar een machthebber dankbaar gebruik van kan maken. Napoleon meende dat religie de armen ervan weerhoudt de rijken te vermoorden en aangezien hij zelf rijk was, kon hij er zijn voordeel mee doen.

Ik neem altijd de religie aan van het land waarin ik mij bevind.

Napoleon

De Jacobijnen dachten nog heel anders over religie. Deze radicale revolutionairen stonden uiterst vijandig tegenover het katholicisme. Ze zagen de katholieke kerk als de hoeder van de tweede stand die de uitbuiting van het volk onder het ancien régime altijd gelegitimeerd had. Alles wat met het christelijk geloof te maken had, was in hun ogen besmet geraakt en moest opgeruimd worden. Dat ging op een radicale manier: kerkelijke eigendommen werden geconfisqueerd, kerken werden op slot gedaan of omgedoopt in “tempels van de Rede”, de zondag en christelijke feestdagen werden afgeschaft. Het ging zelfs zover dat de christelijke jaartelling vervangen werd door een revolutionaire kalender.

Toen Napoleon met de staatsgreep van 18 Brumaire (9 november 1799) alleenheerser van Frankrijk werd, kwam er niet alleen een einde aan de Franse Revolutie, maar ook een einde aan de vijandigheid tegenover het christelijke geloof. Tijdens het keizerrijk zou Napoleon ook weer terugkeren naar de christelijke jaartelling. Niet omdat hij christelijk was, want Napoleon had weinig met godsdienst. In zijn hart voelde hij zich een soldaat en voor een soldaat is vechten de enige religie, zei hij ooit. En hij voegde daar spottend aan toe: “Andere vormen van religie (dan vechten) zijn iets voor vrouwen en priesters.”

Andere vormen van religie (dan vechten) zijn iets voor vrouwen en priesters.

Napoleon

Wat hij in Frankrijk deed, het volk zijn geloof vrij laten belijden, deed hij ook in Egypte waar hij in 1798 en 1799 was neergestreken. Met de veldtochten naar Egypte en Syrië wilde Frankrijk het verlies van de koloniale bezittingen in India en Amerika in 1763 compenseren. Met de verovering van Egypte zou de handelsroute van aartsvijand Engeland naar India geblokkeerd worden. Napoleon wilde in Egypte alleen de Mammelukken verdrijven en de plaatselijke bevolking te vriend houden. Daarnaast wilde hij ook de Turken te vriend houden. Daarom stelde hij zich op als vriend van de islam. En Napoleon ging daar ver in.

Voyage en Egypte
Voyage en Egypte 1787
Napoleon had met rode oortjes het reisverslag van Constantin-François Volney de Chasseboeuf gelezen. Hij droomde ervan om in de voetsporen te treden van zijn twee grote helden: Alexander de Grote en Julius Caesar.

Van zijn grote voorbeeld Alexander de Grote had Napoleon geleerd hoe je een vreemde cultuur moest onderwerpen. Toen Alexander in het jaar 332 voor Christus Egypte was binnegevallen, bracht hij direct daarna een bezoek aan de Ammontempel in Siwah, een heilige plaats voor de oude Egyptenaren. Dat had gewerkt. Nu Egypte ruim tweeduizend jaar later islamitisch geworden was, besloot Napoleon direct duidelijk te maken dat hij een vriend van alle moslims was. Hij koos zelfs de kant van de moslims tegen de paus. Voor de gelegenheid was hij moslim en gebruikte in zijn proclamaties ook de islamitische jaartelling. In de maand Muharram van het jaar van de Hegira 1213 proclameerde hij:

Volk van Egypte! Ik ben gekomen om jullie rechten te herstellen en jullie overweldigers te straffen. Ik eerbiedig (…) God, zijn profeet Mohammed en de Koran! (…) Hebben wij niet afgerekend met de paus, die oorlog liet voeren tegen de moslims? Hebben wij niet afgerekend met de Ridders van Malta, omdat deze meenden dat het Gods wil was om tegen de moslims te strijden?
 
uit: Napoleon de Grote van Andrew Roberts, blz. 214-215

Napoleon overwoog om zich en public tot moslim te laten bekeren maar zover kwam het niet. Op 20,21 en 22 augustus 1798 vierde de Franse bezetter drie dagen lang de geboortedag van de profeet Mohammed om de bevolking te paaien. Het was één groot charmeoffensief maar uiteindelijk kwam het volk toch in opstand en gebeurde datgene waar Napoleon zo bang voor was geweest: de jihad werd uitgeroepen. Het verzet tegen de nieuwe bezetter werd een heilige strijd die alle moslims verenigde.

Napoleon muslimNapoleon‘s valse bewondering voor de islam, de profeet Mohammed en de koran heeft de moslims dus niet kunnen paaien. Maar net als bij Goethe het geval is, zijn er moslims die een invloedrijke Europeaan graag tot moslim uitroepen. Zo verscheen in 1995 het boek Was Goethe a muslim? van de soefi door Shaykh ‘Abdalqadir Al-Murabit en kreeg hij van de moslimgemeenschap in Weimar de naam Muhammad Johann Wolfgang Goethe. Napoleon uitroepen tot moslim is nog eenvoudiger want opportunist Bonaparte noemde zichzelf Ali Bonaparte! Het is dan ook niet vreemd dat er ook een boek is waarin Napoleon gepresenteerd wordt als moslim.

Napoleon was a true admirer of both Prophet Muhammad and his religion. As an aspiring world conqueror and legislator, Napoleon adopted Muhammad as his role model and claimed to be walking in his footsteps. Before his military excursion to Egypt he advised his soldiers and officers to respect the Muslim religion. “The people amongst whom we are going to live are Mahometans. The first article of their faith is this: “There is no God but God, and Mahomet is his prophet.” Do not contradict them… Extend to the ceremonies prescribed by the Koran and to the mosques the same toleration which you showed to the synagogues, to the religion of Moses and of Jesus Christ.
 
Bron: fiqhcouncil.org

Goethe en de islam [ W&V ]

bangmakerij

gisteren bereikte ons door de brievenbus
het Evangelie volgens DE KEUZE van Jack T.Chick

Kun je via de angst tot de liefde komen? Die vraag stelde ik mij toen ik het evangelisatieboekje DE KEUZE doorlas, verspreid in mijn woonplaats door baptistengemeente “Het Fundament” uit Velp. De boodschap komt via een beeldverhaal van de Amerikaanse tekenaar Jack T.Chick.

de keuze
DE KEUZE van Jack T.Chick
“Dit is echt BEANGSTIGEND nieuws.
Het maakt me ECHT bang.”
En zo is DE KEUZE ook bedoeld.

the choiceHet boekje is een cliché van evangelisatie onder het dreigement van hel en verdoemenis. Qua vorm is het slecht getekend en qua inhoud eendimensionaal. Het verkondigt het Evangelie, dat per definitie een goede boodschap is, via de angst. Het personage in DE KEUZE roept op een gegeven moment verschrikt uit: “Dit is echt BEANGSTIGEND nieuws. Het maakt me ECHT bang.” En zo is DE KEUZE ook bedoeld.

Evangelisatie die de angst voor de duivel, de hel en de verdoemenis gebruikt om je onder druk te zetten, is helemaal vergeten dat God Liefde is en dat de Liefde nooit zal dwingen. Gisteren zullen veel van mijn plaatsgenoten die het boekje vluchtig doorgebladerd hebben weer bevestigd zijn in hun gelijk dat het christelijk geloof eng, naar en bekrompen is. DE KEUZE bewijst het christelijk geloof geen dienst, maar is juist antireclame. God beroert het hart zacht en teder en zet nooit ruw het mes op onze keel.

the choice [ chick.com ]

fight or flight

vanmorgen gezien op NPO2 bij De Nieuwe Wereld:
Colet van der Ven in gesprek met Marilynne Robinson

Het antwoord van Marilynne Robinson op de vraag wat er nu zo moeilijk is aan het christendom: het christendom! Ze legt uit wat ze daarmee bedoelt: “liefde voor de vijand.” Dat druist helemaal in tegen de menselijke natuur en maakt het juist zo moeilijk om Christus te volgen naar het Kruis. Zeker in onze tijd met zijn angstaanjagende terrorisme.

Marilynne Robinson
Marilynne Robinson in De Nieuwe Wereld

Biologen zien de mens als een dier dat bij bedreiging de Fight or flight response vertoont: vechten of vluchten. Voor Marilynne Robinson is de mens geschapen naar Gods beeld en gelijkenis. Dat betekent o.a. dat de mens, anders dan het dier, zijn instinct kan overstijgen met (zelf)reflectie. Het doel van terroristen is om regeringsleiders te verleiden tot angstpolitiek. Een oorlogsverklaring, zoals die van Bush of Hollande, is precies wat terroristen willen. Het is beter om eerst na te denken. Maar kan een regeringsleider zich dat überhaupt veroorloven wanneer het volk huilt en naar genoegdoening verlangt?

Voor Marilynne Robinson is de mens geschapen naar God’s beeld en gelijkenis. Dat betekent dat de mens, anders dan het dier, zijn instincten kan overstijgen met (zelf)reflectie.

Robinson heeft grote bewondering voor Obama en deelt zijn zorg over Europa, dat volgens hem lang niet genoeg doet voor zijn eigen veiligheid. Als de VS dat wél doen, krijgen ze vooral vanuit Europa de kritiek dat ze optreden als arrogante grootmacht of “de politie van de wereld”. Maar Amerikanen trekken zich over het algemeen weinig van die kritiek aan. Het gebrek aan daadkracht in Europa grenst voor hen aan lafheid. Fight or flight?

Marilynne Robinson is pessimistisch over beschavingen. Ze hebben altijd geweld uitgeoefend en zijn daardoor uitvergrotingen van de instinctieve menselijke natuur. Het gaat altijd weer over het vergroten van macht en de angst om deze macht te verliezen. Het christelijk geloof zet alles op z’n kop omdat de angst verruild wordt met de liefde voor de vijand. Maar welk mens is daartoe in staat? Zonder Gods hulp is het onmogelijk.

Marilynne Robinson (1943) is een van Amerika’s meest vooraanstaande schrijvers. Haar debuut Een huishouden was in 1981 meteen een groot succes en haar tweede roman Gilead werd onderscheiden met de Pulitzerprijs en de National Book Critics Circle Award. Gilead vormt samen met Thuis en Lila een belangrijke trilogie in de Amerikaanse literatuur. Robinson is met haar literatuur en essays zeer invloedrijk. Haar beroemdste fan is president Obama; hij citeert Robinson in zijn toespraken en prijst haar om haar werk. Robinson is een christelijke schrijver in de Amerikaanse traditie: religie, normen en waarden zoals vergiffenis en compassie spelen een grote rol in haar boeken. Christendom noemt ze tegennatuurlijk: ‘van je vijanden houden is niet echt makkelijk’. Colet van der Ven spreekt met de gelauwerde en geprezen Robinson over Obama, die zij de beste president sinds Jefferson noemt, het gevaar van angstpolitiek en het belang van verbeelding.
 
Bron: eo.nl

Marilynne Robinson en Obama in gesprek [ nybooks.com ]
A conversation with Marilynne Robinson [ thenation.com ]

grensoverschrijdingen

kunnen we ontsnappen aan de romantische orde?

Als we de Nederlandse filosoof Maarten Doorman mogen geloven dan valt er niet te ontsnappen aan de romantische orde. In de 21e eeuw worden wij nog altijd bepaald door de romantiek, een fenomeen dat tussen 1790 en 1820 in heel Europa en met name in Duitsland als een soort epidemie om zich heen greep. Het zou onze cultuur voorgoed veranderen. En niet meer loslaten.

Romantiek. Een Duitse AffaireMaarten Doorman bedoelt met de romantische orde ongeveer hetzelfde als Rüdiger Safranski met het romantische. Laatstgenoemde houdt zijn betoog in Romantiek. Een Duitse affaire in twee delen: de romantiek en het romantische. In het eerste deel behandelt hij de historische romantiek die hij situeert tussen 1770 en 1830 , in Duitsland ook wel Goethezeit genoemd. En in het tweede deel gaat het over de verwerking en terugkeer van de Romantiek bij Wagner en Nietzsche tot aan de Frankfurter Schule in de jaren zestig van de twintigste eeuw.

Sinds de proto-romantiek, beter bekend als de Sturm und Drang, de grensoverschrijding naar voren heeft geschoven als dé menselijke drijfveer par exellence, wie van ons kan er nog ontkomen aan deze innerlijke aandrang? De beste definitie van romantiek, vinden we volgens expert Rüdiger Safranski in een citaat van Novalis: “Doordat ik het banale een verheven betekenis, het gewone een geheimzinnig aanzien, het bekende de waardigheid van het onbekende, het eindige de schijn van oneindigheid geef, romantiseer ik het.” Voilá, een heel kwartet grensoverschrijdingen.

Doordat ik het banale een verheven betekenis, het gewone een geheimzinnig aanzien, het bekende de waardigheid van het onbekende, het eindige de schijn van oneindigheid geef, romantiseer ik het.

Novalis

Als we net als Novalis de grensoverschrijding als het ware kenmerk van het romantiseren beschouwen, dan moeten we Maarten Doorman haast wel gelijk geven: aan de romantische orde valt niet te ontsnappen. Zelfs de meest anti-romantische stromingen binnen de kunst van de twintigste eeuw, zoals Dada en Pop art gehoorzamen in hun verzet tegen romantiek juist aan de romantische orde. Want ook hier vinden we grensoverschrijding.

Toch zien we Marcel Duchamp en Andy Warhol niet als romantische kunstenaars, maar eerder als rebellen. We moeten natuurlijk niet vergeten dat de romantici in hun tijd ook vaak als rebellen werden gezien. Als we naar de romantische orde kijken, dan zouden we het historische weg moeten denken en puur kijken naar de a-historische levenshouding die telkens grenzen opzoekt en opnieuw definieert.

De vraag blijft: kunnen we ontsnappen aan de romantische orde? Ik denk het wel. Er zijn volgens mij minstens drie dingen voor nodig: 1. Het aanvaarden van onze beperkingen. 2. Het teruggeven van de grensoverschrijding aan de religie en 3. De kunstenaar weer zijn oorspronkelijke plaats geven, namelijk die van ambachtsman.

nachtgedachten

The Complaint or Night Thoughts (1743) van Edward Young

Nog twaalf keer scheuren en Filosofie Scheurkalender is afgescheurd. Maar er ligt alweer een nieuwe klaar. Vandaag een citaat van de Engelse dichter en dominee Edward Young (1683-1765). De Deense filosoof Kierkegaard gebruikte het honderd jaar later als motto voor zijn filosofisch debuut Enten/Eller (1843): Are passions, then, the Pagans of the soul? / Reason alone baptized? alone ordain’d / To touch things sacred?.

Are passions, then, the Pagans of the soul? / Reason alone baptized? alone ordain’d /
To touch things sacred?

Edward Young, The Christian Triumph

Het citaat komt uit The Christian Triumph, het vierde deel van het lange gedicht The Complaint or Night Thoughts dat uit negen delen bestaat en in 1743 voor het eerst gepubliceerd werd. Het gedicht werd in heel Europa beroemd en had vooral veel invloed op de romantici, die zich afkeerden van het koele verstand en zich overgaven aan de stroomversnellingen van het gevoel. In 1797 verscheen een uitgave die geïllustreerd was door William Blake.

The Complaint
eerste uitgave van The Complaint
or Night Thoughts
(1743)

The Complaint or Night Thoughts
 
1. Life, Death, and Immortality (opgedragen aan Arthur Onslow);
2. Time, Death, Friendship (opgedragen aan Spencer Compton);
3. Narcissa (dedicated to Margaret Bentinck);
4. The Christian Triumph (opgedragen aan Philip Yorke)
5. The Relapse (opgedragen aan George Lee)
6. Glories and Riches (eerste deel van The Infidel Reclaim’d)
7. The Nature, Proof, and Importance of Immortality (tweede deel)
8. Virtue’s Apology of The Man of the World Answered
9. The Consolation (opgedragen aan Thomas Pelham-Holles)

Blake
illustratie van William Blake (1797) bij “Night the First” [ credits: blakearchive.org ]
During the century after its publication in 1742, Night Thoughts was one of the most popular, widely read and influential poems in the English language. However, there have been no editions of the poem since the middle of the nineteenth century. This edition contains a critical introduction setting the poem in the context of the eighteenth-century sublime. There is a commentary which explains historical and linguistic obscurities, and a history of the poem’s publication. The text is based on the first editions of the separate ‘Nights’, and the old spelling has been retained. The editions are collated here, and all substantive variants recorded. Dr Cornford’s critical introduction discusses the conception of the poet’s role; Young‘s attitude to the ‘imagination’ in the context of contemporary epistemology; eighteenth-century attitudes to death and immortality as expressed in sermons and devotional literature; and the critical reception of the poem in Britain and Europe. This discussion seeks to explain why a poem of Christian consolation, orthodox and ancient in its theology, became a seminal work in a secular cult of sepulchral melancholoy.
 
Bron: cambridge.org

in Cuypers’ kathedraal

gisteren was ik in de Voorhal van het Rijksmuseum

Terwijl het miljoenenpubliek zich voor de Nachtwacht ophoudt, is de tegenoverliggende Voorhal van het Rijksmuseum nagenoeg leeg. Bezoekers die via de trappen naar boven komen, lopen meestal direct door naar de Eregalerij of zijn op zoek naar de toiletten. In de vorige eeuw was de voorhal gevuld met een infobalie en een museumshop, maar nu is het een doorgangsruimte geworden. Maar een lege ruimte is het allerminst, want de voorhal is de meest gedecoreerde ruimte van “de kathedraal van Cuypers”.

In het progressieve Nederland van de jaren zestig en zeventig stond behoudzucht onder de verdenking van conservatisme. Omdat Cuypers als een katholieke aartsconservatief beschouwd werd, was het dus “weg met Cuypers”. De fresco’s van zijn kathedraal waren al aan het begin van de twintigste eeuw verdwenen onder het witte pleisterwerk van de moderniteit. Opgeruimd staat netjes. De grondgedachte van iedere beeldenstorm.

Georg Sturm
Bisschop Bernulphus, bevorderaar van de kunsten
wandschildering van Georg Sturm

Toen men aan het begin van de eenentwintigste eeuw koos voor het principe “verder met Cuypers” was dat veel meer dan een stap in een verbouwingsplan. Het had ook een ideologische dimensie. Verder met Cuypers is overigens een misleidende doelstelling, want eigenlijk betekent het gewoon “terug naar Cuypers”. En dat betekent ook terug naar de geest van het reveil, dat na 1850 het katholicisme in ons land weer op de kaart moest zetten, ook boven de grote rivieren. Cuypers kreeg zelfs voet aan de grond in Amsterdam. De documentaireserie De IJzeren Eeuw besteedde hier in mei dit jaar aandacht aan.

Georg Sturm
Karel de Grote en Einhart
wandschildering van Georg Sturm

De voorhal van het Rijksmuseum zoals Cuypers deze bedoeld heeft, kunnen we nu zien als een monument van negentiende eeuwse propaganda voor het universele, katholieke geloof. In een negental grote wandschilderingen van de uit Oostenrijk afkomstige Georg Sturm (1855-1923) zien we een canon van de vaderlandse geschiedenis. Dat is een serie sleutelmomenten, voorgesteld als vensters op historische gebeurtenissen. Deze zouden bepalend zijn voor onze nationale identiteit.

Georg Sturm
Willibrord predikt het Christendom aan de Friezen
wandschildering van Georg Sturm

Het is een goede keuze geweest dat de verbouwing “verder” met Cuypers is gegaan. Er is een monument van het nationalisme blootgelegd waarvan we kunnen leren, zeker in een tijd waarin we worstelen met onze identiteit. De canon van Nederland is opengebroken door gevolgen van vrouwenemancipatie, globalisering en massamigratie. Nederland is een multiculturele samenleving geworden. Trots zijn op het nationale verleden is glad ijs geworden. Deze trots zou gevaarlijk dicht in de buurt komen van het gevreesde superioriteitsgevoel.

In “de kathedraal van Cuypers” worden we geconfronteerd met “grote” witte(!) mannen(!) als Claudius Civilus, Willibrord, bisschop Bernulphus, Willem de Goede en Jan van Schaffelaar. Figuren waar onze voorouders in 1885 met algemeen ontzag naar keken, terwijl de consensus zich nu omgekeerd heeft. Vinden we het tegenwoordig juist niet belachelijk om ons te identificeren met dergelijke figuren? Ze zijn zo man, zo blank en zo vroom.

Georg Sturm
detail van Willibrord
Er is een monument van het nationalisme blootgelegd waarvan we kunnen leren, zeker in een tijd waarin we worstelen met onze identiteit.

de wandschilderingen van Georg Sturm in de voorhal

  • Bisschop Bernulphus, bevorderaar van de kunsten, 1027-1054
  • Nederlandse beoefenaars van kunstnijverheid
  • Willem de Goede veroordeelt de baljuw van Kennemerland
  • Jan van Schaffelaar werpt zich van den toren te Barneveld
  • Willibrord predikt het Christendom aan de Friezen
  • Claudius Civilus predikt den opstand tegen de Romeinen
  • Uitvinding van den slinger door Christiaan Huygens
  • Karel de Grote en Einhart
  • Hugo de Groot, zijn geleerde werken schrijvende
In de aanloop naar de heropening van het Rijksmuseum in 2013 na ruim tien jaar van reconstructie en renovatie zijn alle decoraties van Sturm door de Stichting Restauratie Atelier Limburg gerestaureerd en hebben wanddoeken die begin 20e eeuw waren verwijderd, hun plaats in de belangrijkste zalen in de hoofdas van het museum, zoals de Voorhal, de Eregalerij, de Rembrandtzaal en de twee trappenhuizen, weer teruggekregen. Het werk van Sturm in het Rijksmuseum geeft als onderdeel van het Gesamtkunstwerk dat Cuypers voor ogen stond, in schitterende kleuren een beeld van de geschiedenis van Nederland.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Het beschilderde interieur van Cuypers in het Rijksmuseum [ sral.nl ]