Categorie archief: 20e eeuw

100 jaar Patriarchaat Moskou

vandaag is het 100 jaar geleden dat in Moskou het Patriarchaat hersteld werd
De parochie van de heilige Tychon vierde vandaag in Nijmegen het eeuwfeest

In Rusland wordt vandaag gevierd dat het precies honderd jaar geleden is dat op 5/18 november 1917 metropoliet Tychon van Moskou tot patrirach gekozen werd. Daarmee werd het patriarchaat Moskou hersteld. (Door de hervormingen onder tsaar Peter de Grote was er in 1721 een einde gekomen aan het Patriarchaat. Tussen 1721 en 1917 was het vervangen door de Heiligste Regerende Synode) Sinds 2005 is er in Nederland een Russisch-orthodoxe parochie die gewijd is aan de heilige Tychon. Vandaag was er in deze parochie een feestelijke viering van het jubileum met een moleben voor haar patroon.

parochie heilige Tychon
vader Sergi Merks (midden) geflankeerd door twee gastpriesters
parochie heilige Tychon
bloemen voor vader Sergi Merks namens de parochie van de heilige Tychon
icoon heilige Tychon
icoon van de heilige Tychon, patriarch van Moskou en heel Rusland (1917-1925)

heilige Tichon van Moskou [ nl.wikipedia.org ]

ils ne passeront pas

gisteren gezien op Arte: Verdun van Paul Jankowski (2014)
Verdun
sie werden nicht durchkommen!
Heute ist Verdun Symbol für die industrialisierten Menschen- und Materialschlachten, für die Gräuel, Sinnlosigkeit und Unmenschlichkeit des Ersten Weltkriegs.
Die Hölle von Verdun: Vor über 100 Jahren, am 21. Februar 1916, startete die fünfte Armee des deutschen Heeres den Angriff auf die französischen Stellungen. Ende des Jahres war sie wieder auf ihre Anfangsposition zurückgeworfen. Das zehnmonatige Ringen um die französische Festung Fort Douaumont war eine der blutigsten Schlachten des Ersten Weltkriegs. Ohne die Unterstützung ihrer Verbündeten standen sich die beiden Nationen in einem mörderischen Stellungskrieg frontal gegenüber und bezahlten einen hohen Preis: Mehr als 300.000 Soldaten verloren ihr Leben auf den Schlachtfeldern von Verdun. Heute scheint diese Schlacht absurd. Sie forderte auf beiden Seiten fast gleich viele Menschenleben, ohne militärisch tragfähige Ergebnisse zu erzielen. Doch 1916 fanden die deutschen und französischen Soldaten diese Schlacht nicht sinnlos. Warum waren sie bereit zu kämpfen?
 
Mit Unterstützung des US-amerikanischen Historikers Professor Paul Jankowski von der privaten Brandeis University in Waltham, Massachusetts, ergründet der Dokumentarfilm die Hintergründe. Er fragt nach den politischen Motiven beider Lager, beleuchtet den Kriegsalltag der Soldaten, ihre Träume und Ängste und trennt die Wirklichkeit vom Mythos dieses „Duells vor den Augen der Welt“, wie der Lyriker und Philosoph Paul Valéry (1871-1945) die Schlacht von Verdun einst beschrieben hatte. Warum haben sich Deutsche und Franzosen damals bekämpft? Aus Nationalismus? Aus Kriegsroutine? Oder waren es andere Gründe? Heute ist Verdun Symbol für die industrialisierten Menschen- und Materialschlachten, für die Gräuel, Sinnlosigkeit und Unmenschlichkeit des Ersten Weltkriegs. In dem ehemaligen Kampfgebiet liegen 40 französische und 30 deutsche Soldatenfriedhöfe. Insgesamt 170.000 Gefallene sind dort begraben.
 
Bron: arte.tv

Verdun, de grootste veldslag aller tijden [ wereldoorlog1418.nl ]

a brave new world

Nieuwe Zakelijkheid in Amsterdam

In M – eine Stadt sucht einen Mörder (1931) zit een opname van Neubauten in Berlijn. De strakke gordijngevel van glas is in 1930 duidelijk nog een Fremdkörper te midden van de bebouwing die nog de geest ademt van de late negentiende eeuw. Maar na de Tweede Wereldoorlog zou het gezicht van de moderniteit de stad voorgoed veranderen: strak en zakelijk werd de norm. A brave new world.

M
In M – eine Stadt sucht einen Mörder zien we een overgang van expressionisme naar Nieuwe Zakelijkheid. De functionele, sobere manier van bouwen, zoals dit kale trappenhuis laat zien, benadrukt het naakte en onversierde bestaan waar het existentialisme zich op zou gaan richten.

Niet alleen in Berlijn maar in alle grote steden was kort na de Eerste Wereldoorlog al de voorbode van de nieuwe tijd te zien. Ook in Nederland en Vlaanderen. Honderd jaar geleden begonnen in Amsterdam de stadsuitbreidingen van het Plan Zuid (1917-1925) en daarna van het Plan West (1925-1927). De Amsterdamse School ging in de jaren twintig geleidelijk over in een strakke, zakelijke stijl die we Nieuwe Zakelijkheid zijn gaan noemen. Op de beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam staan foto’s van de fonkelnieuwe wijken die in de jaren twintig in Amsterdam-Zuid en in Amsterdam-West verrezen.

Amsterdam 1925
Hudsonstraat Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Olympiaweg Amsterdam-Zuid, ca. 1925
Amsterdam 1925
Balboastraat Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Hoofdweg Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Hoofdweg Amsterdam-West, ca. 1925
Amsterdam 1925
Schipbeekstraat Amsterdam-Zuid, ca. 1925
Betondorp is een buurt in het Amsterdamse stadsdeel Oost. De buurt werd als tuindorp gebouwd in de Watergraafsmeer tussen 1923 en 1925 als Tuindorp Watergraafsmeer. Doordat voor het eerst veel beton werd toegepast bij de bouw van de woningen, ging het in de volksmond al snel Betondorp heten. De buurt was bedoeld als experiment om de mogelijkheden te verkennen van de toepassing van beton in de volkshuisvesting, maar een tekort aan bakstenen door de vele woningbouw in Nederland en de oplopende prijzen van bakstenen speelden zeer zeker ook een rol.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Amsterdam 1925
Betondorp ca. 1925

Balfour Declaration 1917

gezien op BBC 2: This World The Balfour Declaration
Britain’s Promise to the Holy Land met Jane Corbin

Vandaag is het precies 100 jaar geleden dat de Engelse minister van Buitenlandse Zaken James Balfour (1848-1930) een korte brief schreef die enorme gevolgen zou hebben. Deze brief is bekend geworden als de Balfour Declaration. De explosieve kern “a national home for the Jewish people” ligt aan de basis van het Arabisch-Israëlische conflict.

Balfour Declaration
Balfour Declaration 2 november 1917

Er is veel gespeculeerd over het motief van de toenmalige Engelse minister van Buitenlandse Zaken. In november 1917 stond Engeland er in de Eerste Wereldoorlog beroerd voor. Na de Slag aan de Somme (1916) was de Slag bij Passendale (1917) geëindigd in een debacle. De oorlog had Engeland uitgeput, niet alleen mentaal maar ook financieel. Omdat Balfour zijn brief adresseerde aan Lord Lionel Walter Rothschild (1868-1937) neemt men meestal aan dat Engeland dringend kapitaal nodig had en dat de bekende joodse bankiersfamilie daarin tegemoet kon komen. Lord Rothschild was een van de leiders van de Joodse gemeenschap in Engeland. De Balfour Declaration was een overwinning voor Chaim Weizmann die intensief gelobbyd had voor de zionistische zaak.

Het meest opvallende van de The Balfour Declaration is dat er niet gerept wordt over een Joodse staat, maar over “een nationaal thuis”. Balfour wist dat de Joodse nationalisten streefden naar een eigen natiestaat in Palestina. Engeland was in 1917 nog in strijd tegen het Osmaanse Rijk en had de Arabieren als bondgenoot nodig. Met openlijke steun aan het zionisme zou Engeland het Midden-Oosten in brand steken. Daarom dekte Balfour zich in met de term “thuis” in plaats van “staat”. Daarmee schoffeerde hij niet alleen de Arabieren maar ook de Fransen. Want zijn briefje aan de Joodse gemeenschap in Engeland was in strijd met eerdere afspraken die Engeland gemaakt had met de Arabieren en de Fransen. En tenslotte verraadde hij ook de zionisten, omdat hij bewust onduidelijk was gebleven en slechts suggereerde de Joden een eigen natiestaat te geven.

De korte brief staat aan het begin van een geweldsspiraal zonder einde. Engeland ontdekte al gauw dat Palestina niet bepaald het land van melk en honing was. De Engelsen moesten in de jaren twintig en dertig steeds vaker Arabieren en Joden uit elkaar houden. Ze probeerden te de-escaleren en boven de partijen te staan. Door deze houding werden ze tenslotte door beide partijen ervan beschuldigd te heulen met de vijand en werd zo tenslotte zélf doelwit. Steeds vaker werden Engelsen gedood door Arabische of Joodse terroristen. Aan het einde van de jaren Engeland was Palestina liever kwijt dan rijk. Toen kwamen de Tweede Wereldoorlog en de holocaust.

BBC reporter Jane Corbin volgt in hoofdlijnen de ontwikkelingen die leidden tot de oprichting van de staat Israël in 1948. De vier oorlogen met de Arabische wereld die volgden in 1948, 1956, 1967 en 1973 maakten het conflict alleen nog maar dieper. Hoewel de Camp David-akkoorden in 1978 en de Oslo-akkoorden in 1993 lichtpuntjes waren, is de situatie nog altijd uitzichtloos. Zolang extremisten aan beide zijden alleen hun eigen vrede willen, blijft het conflict zich voortslepen.

100 years ago, just 67 words on a single sheet of paper lit a fire in the Holy Land, igniting the most intractable conflict of modern times. The Balfour Declaration was the first time the British government endorsed the establishment of ‘a national home for the Jewish people’ in Palestine. While many Palestinians see it as a betrayal, many Israelis believe it was the foundation stone of modern Israel and the salvation of the Jews.
 
The legacy of the declaration is one that BBC reporter Jane Corbin has watched unfold over the last 30 years – charting the conflict on both sides. But it is also a story that Jane has a personal connection to. One of her own ancestors, Leo Amery, a British politician and Cabinet minister, played a key part in drafting the original declaration and then oversaw Britain’s governance of Palestine in the 1920s.
 
Now, on a journey starting in her home village, Jane explores what Leo did and whether the aspirations of The Balfour Declaration – for both sides to live peacefully and prosper together – were doomed to inevitable failure or if there is still hope of a peaceful solution in the Holy Land?
 
Bron: bbc.co.uk

Marcia Su Roma 1922

vandaag is het 95 jaar geleden dat Mussolini definitief aan de macht kwam
Marcia Su Roma – 28 ottobre 1922
Mars op Rome
Geïnspireerd door Gabriele D’Annunzio, die in 1919 de Joegoslavische stad Fiume had ingenomen met een groep fascisten (of Zwarthemden), keerde Mussolini zich met een sterk nationalistische groep oud-strijders – de Fasci di Combattimento – naar het ontevreden Italiaanse volk. In 1921 werden de krachten van alle fascistische bewegingen in Italië gebundeld, en werd de Fascistische Partij samengesteld onder leiding van Mussolini, waarmee hij naar de verkiezingen ging. Mussolini leende van het Russische communisme een systeem van duidelijke hiërarchie binnen de partij – deze strikte organisatie zou kenmerkend worden voor alle fascistische regimes. De Zwarthemden kregen financiële steun uit de hoek van de gegoede klasse, die in hen een uitweg zag voor een mogelijke – maar niet zo’n waarschijnlijke – Sovjetachtige revolutie.
 
Alhoewel Italië tijdens de verkiezingen van 1921 maar matig op Mussolini’s Fascistische Partij stemde, kan dit toch worden gezien als een blijk van de alsmaar groeiende invloed van de fascisten op Italië. Fascisten bonden op straat de strijd aan met de communisten waarbij de gegoede burgerij en politie een oogje toeknepen. In Noord-Italië waren op deze manier zelfs steden veroverd op communisten en andere linkse elementen in straatgevechten die op miniveldslagen begonnen te lijken.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Caporetto 1917

Vandaag is het 100 jaar geleden dat de Slag bij Caporetto begon
Scenes in Italy following the battle of Caporetto

Tussen 23 juni 1915 en 7 november 1917 was er twaalf keer een slag bij de Isonzo
1e Slag bij de Isonzo 23 juni – 7 juli 1915
2e Slag bij de Isonzo 18 juli – 3 augustus 1915
3e Slag bij de Isonzo 18 oktober – 3 november 1915
4e Slag bij de Isonzo 10 november – 2 december 1915
5e Slag bij de Isonzo 9 maart – 17 maart 1916
6e Slag bij de Isonzo 6 augustus – 17 augustus 1916
7e Slag bij de Isonzo 14 september – 17 september 1916
8e Slag bij de Isonzo 10 oktober – 12 oktober 1916
9e Slag bij de Isonzo 1 november – 4 november 1916
10e Slag bij de Isonzo 12 mei – 8 juni 1917
11e Slag bij de Isonzo 19 augustus – 12 september 1917
12e Slag bij de Isonzo 24 oktober – 7 november 1917

Caporetto [ nl.wikipedia.org ] | Caporetto [ firstworldwar.com ]

kwetsbare democratie

Gelezen in Afdaling in de hel (2015) van Ian Kershaw
woelige vrede, over de kwetsbare democratie in Europa na 1919

Afdaling in de helDe eerste reeks van Heimat (1984) begint in 1919. Paul Simon is te voet van het front teruggekeerd en staat plotseling in de deuropening van zijn ouderlijk huis. Zijn ouders denken dat ze een geest zien. Repin heeft een indrukwekkend schilderij gemaakt van een vergelijkbare situatie. Een dood gewaande echtgenoot is teruggekeerd uit de goelag en verschijnt in de kamer waar de familieleden op de grond genageld staan. Deze “inbraak” zal in 1919 in menig huishouden hebben plaatsgevonden. Het is een variatie op het verhaal van de verloren zoon. 1919 is misschien wel het Jaar van de Verloren Zoon: de soldaat keert terug in het ouderlijk huis. Je kunt het ook als een metafoor zien: Europa keert na zijn hellevaart terug naar huis.

Heimat
still uit Heimat, Fernweh (1984)
1919. Paul Simon is uit Frankrijk komen lopen terwijl zijn ouders, broers en zus veronderstelden dat hij gesneuveld was.

Dat huis is inmiddels grondig veranderd. In de Grote Oorlog zijn vier rijken ten ondergegaan: Het Russische keizerrijk, het Osmaanse Rijk, het Duitse Keizerrijk en het Habsburgse Rijk. Omdat West-Europa zich handhaaft, verbrokkelt met name de kaart van Midden-Europa door de ineenstorting van deze vier imperia. De Amerikaanse president Woodrow Wilson had in januari 1918 zijn 14 punten gepresenteerd. Een van de belangrijkste punten ging over het zelfbeschikkingsrecht der volkeren. De verliezers van de oorlog, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije voorop, wisten dat de etnische minderheden na de oorlog hun natiestaat zouden eisen en dat de geallieerden daarin zouden toestemmen.

Alleen al in het Habsburgse Rijk leefden meer dan tien bevolkingsgroepen en die zouden (bijna) allemaal hun eigen natiestaat krijgen. De Polen, Tsjechen (samen met de Slowaken), de Hongaren en de Slovenen (samen met de Kroaten, Serviërs en Macedoniërs) kwamen na 1919 in opvolgerstaten te wonen: Polen, Tsjechoslowakije, Hongarije en Joegoslavië. Dat waren republieken met een parlementaire democratie. Maar zoals Kershaw schrijft: “In de opvolgerstaten was de parlementaire democratie nog een teer bloemetje dat niet bepaald in vruchtbare bodem was geplant.”

Europa 1920
Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Roemenië een enorme gebiedsuitbreiding doordat het Transsylvanië kreeg met een grote Hongaarse minderheid. Maar vooral de Duitse minderheden in Sudetenland (West-Tsjechië) en Polen zouden uiteindelijk leiden tot de volgende grote wereldbrand.

In het derde hoofdstuk (“woelige vrede”) van De afdaling in de hel geeft Kershaw goede samenvattingen van de ontwikkelingen na 1919 in elk van de nieuwe democratieën die na de Eerste Wereldoorlog het licht zagen. Het interbellum betekende voor mij altijd een focus op de Weimar Republiek, Italië en de Sovjet-Unie, waarschijnlijk omdat haar daar echt goed mis ging. Maar ook in andere landen liep het uit de hand. In Spanje vestigde zich onder Miguel Primo de Rivera een militaire dictatuur, in Polen in 1926 onder Józef Klemens Piłsudski. En in Hongarije heerste in de zomer van 1919 zelfs een toestand van chaos. Op 21 maart van dat jaar werd in Hongarije een sovjetrepubliek uitgeroepen.

In de opvolgerstaten was de parlementaire democratie nog een teer bloemetje dat niet bepaald in vruchtbare bodem was geplant.

Ian Kershaw

Zeker niet alleen de Weimar Republiek was instabiel. In zekere zin was de Weimar Republiek in de tweede helft van de jaren twintig veel minder instabiel als menig andere jonge democratie in het nieuwe Europa. Toen de (hyper)inflatie eenmaal weer onder controle was, kon Duitsland gaan opkrabbelen. In Polen was dat niet het geval. De hyperinflatie van november 1923 raakte ook Polen en de nieuw ingevoerde munt, de złoty, kwam in 1925 alweer onder hoge druk te staan.

Ian Kershaw heeft ervoor gekozen om in het hoofdstuk “woelige vrede” geen aandacht te besteden aan de oprichting van de de Paneuropese Unie in 1922. De naam van Richard Coudenhove-Kalergi, de oprichter van de oudste Europese eenheidsbeweging, laat hij pas vallen in hoofdstuk 9 (“vreedzame veranderingen in de duistere decennia”).