Categorie archief: Orthodoxie

het wonder van Kevelaer

vanmiddag met Patrick, Gabriël en Michaela Kevelaer bezocht

De kunstenaar, historicus en psycholoog in mij vinden het boeiend, maar de protestant in mij heeft nog steeds moeite met volksdevotie. Toch geloof ik dat wonderen bestaan. Maar we moeten er ook voorzichtig mee zijn. Geloof ik. Waar eindigt geloof en begint bijgeloof? Nog altijd een lastige en heel persoonlijke vraag.

Kevelaer
basiliek, genadekapel en fontein in Kevelaer
In Nederland en België is Kevelaer vooral bekend als Maria-bedevaartsoord. Sinds 1642 wordt er in het plaatsje een als wonderbaarlijk beschouwde afbeelding van de Maagd Maria vereerd. Veel katholieken pelgrimeren jaarlijks naar dit genadebeeld, dat in Latijn bekendstaat als de Consolatrix Afflictorum, ofwel de “Troosteres der Bedroefden”.
 
De marskramer Hendrick Busman (1607-1649) zou van de Maagd zelf tot drie maal toe de opdracht hebben gekregen een kapelletje voor haar te bouwen. Hij gaf hieraan gehoor op 1 juni 1642 toen hij op het kruispunt van de weg Geldern/Kleve in de Kevelaerer Heide bij het hagelkruis stond, waar hij bij herhaling de opdracht kreeg. Al gauw kwamen er pelgrims en werden er genezingen gemeld. In 1647 erkende de Kerk acht van deze genezingen als wonderbaarlijk, tijdens een synode in Venlo, gehouden in het klooster ter Weide. In 1645-47 werd een bedevaartskerk gebouwd, de huidige Kaarsenkapel. In 1654 werd om de bidzuil een barokke koepelkapel gebouwd, de genadekapel. De grote Mariabasiliek verrees in de 19e eeuw en werd in 1923 tot basiliek verheven.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Kevelaer
Orthodox Kevelaer
Kevelaer speelde een bijzondere rol voor de Nederlandse katholieken in het protestantse noorden waar alle katholieke geloofsuitingen verboden waren. Zij konden in Kevelaer in het openbaar hun geloof uitoefenen, want in het koninkrijk Pruisen bestond wel godsdienstvrijheid. Naast Heiloo, Maastricht en ‘s-Hertogenbosch is Kevelaer nog steeds één van de belangrijkste pelgrimsoorden voor Nederlandse katholieken.
 
Bron: nl.wikipedia.org

wallfahrt-kevelaer.de

hopeloos achterhaald

gelezen in Letter & Geest: Het magische drieletterwoord
door de Vlaamse filosoof Maarten Boudry

In 1996 haalde een hoogleraar natuurkunde aan de universiteit van New York een grap uit die bekend geworden is als de Sokal affaire. Hij wist een onzinartikel geplaatst te krijgen in het postmoderne tijdschrift Social Text. Sokal bracht het academische postmodernisme in verlegenheid. Twee jaar geleden zette de Vlaamse filosoof Maarten Boudry met een soortgelijke hoax de Vrij Universiteit voor schut. Hij schreef een zogenaamd theologisch artikel in grammaticaal correcte onzin, doorspekt met holle frasen en theologisch jargon en bood dat aan bij de redactie van een programmaboek van een wetenschappelijk congres over de scheppingsorde. Het stuk werd geplaatst. Met deze satirische schelmenstreek bewees hij dat doelbewuste onzin moeilijk van postmoderne theologie valt te onderscheiden.

Postmoderne theologie is net als de hedendaagse kunst bijzonder vatbaar voor “gebakken lucht”. Dat komt waarschijnlijk omdat de sleutelwoorden uit de theologie (theos=God) en de hedendaagse kunst (kunst) alles en niets kunnen betekenen. Het zijn a.h.w. fantomen geworden die door onze taal en ons denken spoken. In navolging van Wittgenstein zet Boudry de filosofie in om de beheksing van het denken door de taal te bestrijden.

God
God buiten de Bijbel, in het woordenboek

Boudry schrijft in een superieure stijl en kiest zijn voorbeelden goed. Toch weet zijn artikel mij niet te overtuigen. Een van de boeken waarnaar hij verwijst is The Experience of God van de oosters-orthodoxe theoloog David Bentley Hart. Deze noemt God “de Grond van alle Zijn” en “de Fontein van het Actuele”. Alle beelden die we van God kunnen maken, lijken hiermee overstegen. Toch, constateert Boudry dat de auteur van The Experience of God niet helemaal losgeweekt is van oude godsbeelden. Want hij blijft de Grond van alle Zijn aanspreken als “een Hij”. Zou Bentley Hart, zo vraagt Boudry zich af, in de opstanding van Christus geloven? En in de menswording van de Grond van alle Zijn? Vreemd dat Boudry naar de bekende weg vraagt. Natuurlijk gelooft een oosters-orthodox theoloog dat.

Zijn ene gelaat is intellectueel en verfijnd maar weinig aanlokkelijk: dat zijn de ijle abstracties waarmee theologen zich vermeien.

Maarten Boudry

Iets verderop schrijft hij: “De theïstische God lijkt soms op de Romeinse godheid Janus. Zijn ene gelaat is intellectueel en verfijnd maar weinig aanlokkelijk: dat zijn de ijle abstracties waarmee theologen zich vermeien. Zijn andere gezicht is vertrouwd en menselijk, maar hopeloos achterhaald.” Boudry spreekt hier over Christus, want binnen de twee andere monotheïstische religies, jodendom en islam, is God volledig transcendent. Alleen in het christendom is God mens geworden in Christus en heeft Hij een menselijk gezicht gekregen dat ons naderbij komt in de icoon. Maar dat is volgens de filosoof achterhaald. Hopeloos achterhaald. Punt. Er komt geen onderbouwing. Blijkbaar verwacht Boudry hier de onmiddellijke bijval van zijn lezer en draagt hij daarom geen enkel argument aan.

Hoe zou zijn constatering overkomen op de oosters-orthodoxe theoloog David Bentley Hart? Als je de christelijke God hopeloos achterhaald noemt, noem je impliciet degenen die in Hem geloven ook hopeloos achterhaald. Is dat niet hopeloos arrogant?

VU voor schut met namaakartikel [ filosofie.nl ]

levend water

gisteren was in De Singel in Antwerpen de presentatie van het boek
Jozef van den Berg – van poppenspeler tot acteur van Christus
Jozef van den BergOp 14 september 1989 speelt Jozef van den Berg in de Singel in Antwerpen. Bij aanvang van zijn stuk Genoeg Gewacht zegt hij tegen zijn publiek: ‘Ik ben een werkelijkheid genaderd die niet meer te spelen is. De zoeker zoekt, maar hij wordt gevonden. Daarom sta ik vanavond voor het laatst op de planken.’Auteur Francis Jonckheere probeert een reconstructie te maken van de voorbije 25 jaar van het leven van de legendarische theatermaker Jozef van de Berg. Een teder, verhelderend en respectvol boek dat het mysterie ontsluit van de poppenspeler die 25 jaar geleden in een fietsenstalling ging wonen.
Antwerpen
tijdens de presentatie van het boek Jozef van den Berg – van poppenspeler tot acteur van Christus in de Singel werden enkele fragmenten vertoond van voorstellingen.
Je dwaalt met een groep mensen door de woestijn
en je vindt bij wonder water.
Helemaal niet omdat je het verdient,
om wie je bent of was, om wat je doet of deed,
maar je vindt het bij wonder.
Dat dit jou overkomt: je vindt bij wonder water!
Je rent er natuurlijk heen,
terwijl je denkt: het is niet waar! ik vergis me!
Maar je steekt je hand uit en je voelt water,
je neemt het en je hebt water.
Je drinkt het en je voelt
hoe het je hele wezen doordringt,
dat het je verfrist en voedt.
Dan begin je te roepen: “water! water!”
Je rent door de woestijn om
de anderen te roepen ook te komen drinken.
Maar – en dat is tegelijkertijd het verschrikkelijke -
de ander kan zeggen:
“Het is niet waar.
Ik geloof je niet, het is een fata morgana!
Je bent in de war, je ziet dingen die er niet zijn”.
Dat is in de eerste instantie een klap,
want het is wel waar, het is echt waar.
Vanaf dat moment heb je innerlijk
nog maar één verlangen:
hoe kan ik dan toch die ander,
die zegt dat het niet waar is,
zover krijgen dat hij ook gaat?
Want als je probeert
om dat water, dat je hebt gevonden,
in een karaf te gieten
en het vervolgens naar hem toe te brengen,
dan merk je dat dat niet kan,
dat dat water zich niet in een karaf laat gieten.
Elke mens die van dit water wil drinken,
die moet er zelf heen gaan,
want ik spreek over Christus.
 
Jozef van den Berg
Antwerpen
Jozef van den Berg in gesprek met Wim Vanseveren (Uitgeverij Lannoo) en auteur Francis Jonckheere
Dan begin je te roepen:
“water! water!”
Je rent door de woestijn
om de anderen te roepen
ook te komen drinken.
Antwerpen
vrnl Jozef van den Berg na de presentatie met Wim Vanseveren (Uitgeverij Lannoo) en auteur Francis Jonckheere

25 jaar na zijn abrupt afscheid, is Jozef Van den Berg even terug [ deredactie.be ]
Jozef kwam nog eens afscheid nemen [ standaard.be ]
gesprek met Jozef van den Berg op Kunststof Radio [ radio1.nl ]
desingel.be | lannoo.be | bestel het boek bij bol.com

acteur van Christus

zondag geluisterd naar VRT 1 Touché:
Friedl’ Lesage in gesprek met Jozef van den Berg
Jozef van den Berg
In het najaar verschijnt het boek Jozef Van den Berg – Van poppenspeler tot acteur van Christus bij uitgeverij Lannoo
Jozef Van den Berg was in jaren 70 en 80 een internationaal vermaard theatermaker. Tot God hem een roeping gaf en Jozef alles opgaf omwille van die roeping. In 2006 interviewde Friedl’ Lesage Jozef Van den Berg onder zijn kweeperenboom in het Nederlandse Neerijnen. Op 14 september 1989 verkondigde hij, op het podium van deSingel in Antwerpen dat hij door God werd geroepen. Vijf minuten voor de voorstelling ‘Genoeg gewacht’ zou beginnen, vertelde hij het publiek dat hij er mee ophield. De mensen geloofden hem niet, ze dachten dat het theater was. Na een zware innerlijke strijd verliet hij zijn gezin en sindsdien leeft hij het échte leven, als acteur van Christus en als volgeling van de Grieks-Orthodoxe kerk. Dit jaar is het 25 jaar geleden dat Jozef Van den Berg de planken vaarwel zei. Friedl’ Lesage zoekt hem opnieuw op in diezelfde hut in Neerijnen.
 
Bron: radio1.be

Jozef van den Berg – van poppenspeler tot acteur van Christus

de onzichtbare vriend

Zaterdag 3 mei gaat De onzichtbare vriend van Hans Busstra in première.
Kun je een einde aan je twijfel maken als de zekerheden waarmee je bent opgevoed je ontvallen? Maker Hans Busstra reist in zijn film De onzichtbare vriend met deze vraag langs zijn familie en vrienden. Begrijpen zij zijn zoektocht en hoe zijn zij daar zelf mee bezig? Zo filmt hij ook zijn ontmoetingen met ds. Klaas Hendrikse (God bestaat niet) en Joop van Ooijen (Jezus Redt!). Hij dompelt zich onder in een Jezuskamp. Anderhalf jaar lang reflecteert hij in zijn videodagboeken: vindt hij de Jezus die hij zoekt?
 
Bron: eo.nl
Jozef
de voormalige acteur en poppenspeler Jozef van den Berg leeft sinds 1991 als acteur van Christus en kluizenaar in Neerijnen. Hij is een van de personen die Hans Busstra in zijn documentaire ontmoet.
De onzichtbare vriend gaat over een voor de maker onoplosbare worsteling met het christelijke geloof. Steeds wanneer hij denkt God gevonden te hebben lijkt hij hem ook weer kwijt te raken. Het drijft Hans soms tot wanhoop, maar zou in deze golfbeweging van geloof en twijfel misschien ook een soort rust te vinden zijn?
 
Bron: eo.nl

de onzichtbare vriend [ sngfilm.nl ]

noli me tangere

Vandaag is het Pasen en vieren we de Opstanding van Christus
noli me tangere
icoon uit de Byzantijnse Traditie
de verschijning van Jezus aan Maria Magdalena bij het graf
En Maria stond buiten bij het graf, wenende. Als zij dan weende, bukte zij in het graf; En zag twee engelen in witte klederen zitten, een aan het hoofd, en een aan de voeten, waar het lichaam van Jezus gelegen had.En die zeiden tot haar: Vrouw! wat weent gij? Zij zeide tot hen: Omdat zij mijn Heere weggenomen hebben, en ik weet niet, waar zij Hem gelegd hebben. En als zij dit gezegd had, keerde zij zich achterwaarts, en zag Jezus staan, en zij wist niet, dat het Jezus was.
 
Johannes 20: 11-14
noli me tangere
Fra Bartolomeo 1506
Jezus zeide tot haar: Vrouw, wat weent gij? Wien zoekt gij? Zij, menende, dat het de hovenier was, zeide tot Hem: Heere, zo gij Hem weggedragen hebt, zeg mij, waar gij Hem gelegd hebt, en ik zal Hem wegnemen. Jezus zeide tot haar: Maria! Zij, zich omkerende, zeide tot Hem: Rabbouni, hetwelk is gezegd: Meester. Jezus zeide tot haar: Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren tot Mijn Vader; maar ga heen tot Mijn broeders, en zeg hun: Ik vare op tot Mijn Vader en uw Vader, en tot Mijn God en uw God. Maria Magdaléna ging en boodschapte den discipelen, dat zij den Heere gezien had, en dat Hij haar dit gezegd had.
 
Johannes 20: 15-18
noli me tangere
Antonio Rafael Mengs 1769
Jezus zeide tot haar: Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren tot Mijn Vader.

Johannes 20:17

twee Jezusfilms

vrijdag gezien op BBC 2: King of Kings (1961) van Nicholas Ray
en op DVD: Il Vangelo secondo Matteo (1964) van Pier Paolo Pasolini

king of kings DVDDe vier evangeliën in de Bijbel worden synoptische evangeliën genoemd. Ze lopen min of meer parallel en overlappen elkaar gedeeltelijk. Samen vertellen ze het verhaal van Jezus’ leven op aarde. Geldt dat ook voor de ontelbare beelden en afbeeldingen van Jezus? Kunnen we die ook synoptisch noemen? Geven alle iconen, beelden en schilderijen die er van Hem gemaakt zijn, samen een beeld van Jezus zoals Hij is?

Mógen we eigenlijk wel een beeld van Hem maken?

In de achtste en negende eeuw woedde er in het Byzantijnse Rijk een heftige strijd over deze kwestie. De iconoclasten meenden, in navolging van het tweede gebod dat er geen afbeelding van Jezus gemaakt mocht worden. Tegenover de iconoclasten stonden de iconodulen die ervan overtuigd waren dat Jezus wel afgebeeld mag worden en dat de icoon van Christus zelfs een grote en heilige getuigenis van het geloof is. God is immers mens geworden en daarmee heeft God Zélf als het ware het joodse gebod overtreden, dat God volledig transcendent hoort te blijven. Door de menswording van God in Christus, is de afbeelding van Christus én God dus mogelijk geworden.

Tegenover de iconoclasten stonden de iconodulen die ervan overtuigd waren dat Jezus wel afgebeeld mag worden en dat de icoon van Christus zelfs een grote en heilige getuigenis van het geloof is.

De Orthodoxe Kerk volgt nog altijd deze opvatting. In 843 eindigde de iconenstrijd in een overwinning van de icoon. Deze belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van de Kerk wordt ieder jaar op de Eerste Zondag van de Grote Vasten gevierd. De Orthodoxe Kerk omarmt de icoon maar wijst vrijstaande beelden af. Op het platte vlak van de icoon wordt de ruimtelijke illusie vermeden. De icoon moet doelbewust een doorgang blijven naar een geestelijke wereld en mag niet teveel versmelten met de wereld van de zintuigen.

bergrede
Jezus als “rugfiguur” in de bergrede
in King of Kings (1961)

Binnen de Traditie van de Kerk is men zich ervan bewust hoe verwarrend beelden kunnen zijn die ons te dicht naderen. Afgodsbeelden uit de oude culturen zijn voor ons stenen objecten. Maar voor die culturen waren het in de eerste plaats de woonplaatsen van die afgoden. De beelden waren bezield met een macht. Sommigen afgoden vroegen om mensenoffers en ontvingen deze ook.

Theater en film zijn kunstvormen die zich bij uitstek vermengen met de zintuiglijke wereld. We weten dat ze niet echt zijn, al kruipen ze onder de huid. Film is de kunstvorm die misschien wel het dichtst onze dromen benaderd. We kijken naar spookbeelden op een scherm, zoals we in een droom naar spookbeelden in ons hoofd kijken.

De icoon moet doelbewust een doorgang blijven naar een geestelijke wereld en mag niet teveel versmelten met de wereld van de zintuigen.

In elke film over Jezus zien we een Jezus die Jezus niet is. Anders dan bij de Christusicoon is er geen venster op een andere wereld waarin we Christus kunnen ontmoeten zoals Hij is. In een film over Jezus ontmoeten we hoogstens een historische figuur die in een historisch verantwoord Heilig Land rondwandelt.

il vangelo secondo Matteo
Margherita Caruso als de jonge Maria
in Il Vangelo secondo Matteo (1964)

Ik keek weer eens naar twee bekende Jezusfilms van ongeveer een halve eeuw oud. De eerste werd vrijdagmiddag door BBC 2 uitgezonden: King of Kings (1961) van Nicholas Ray. De tweede heb ik op DVD: Il Vangelo secondo Matteo (1964) van Pier Paolo Pasolini. Het zijn twee uitersten. De eerste in breed en kleurrijk Technirama met kamerbrede score van Miklós Rósza, de tweede in sobere grijstinten. King of Kings is een bombastisch Hollywoodproduct met “polygoonstem” van Orson Welles. Il Vangelo secondo Matteo is een droge registratie van het Mattheusevangelie met ingetogen beelden. King of Kings benadert een enorm olieverfschilderij. Il Vangelo secondo Matteo komt in de buurt van een icoon.

imdb.com | en.wikipedia.org | Il Vangelo secondo Matteo [ imdb.com ]