Categorie archief: Orthodoxie

Pasen 2016

vandaag viert de Orthodoxe Kerk de Opstanding van Christus
ikoon van de opstanding
anastatis = opstanding
Christus is opgestaan uit de doden
door Zijn dood
vertreedt Hij de dood
en schenkt het Leven
aan hen in het graf!
Christus ist auferstanden von den Toten
hat den Tod durch den Tod zertreten
und denen in den Gräbern das Leben geschenkt!
 
Христос воскресe из мертвых,
смертию смерть поправ,
и сущим во гробех,
живот даровав!
 
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν,
θανάτῳ θάνατον πατήσας,
καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι,
ζωὴν χαρισάμενος!

Paas Tropaar in verschillende talen

geheiligde natuur

gezien op Canvas: Metéora (2012) van Spiros Stathoulopoulos

MeteoraHet is alweer 35 jaar geleden dat ik de kloosters van Metéora in centraal Griekenland bezocht. Het onwezenlijke landschap met zijn steile rotspartijen maakte meer indruk op mij dan de kloosters. In dezelfde zomer dat ik Metéora bezocht, ging de James Bond film For your eyes only in première. De finale speelt zich af rond de kloosters van Metéora. Het contrast tussen verstild kloosterleven en luidruchtige misdaad past natuurlijk goed in het James Bond concept.

Toen ik de film jaren later terug zag en ik inmiddels orthodox geworden was, kwamen de scenes in Metéora eerder over als heiligschennis. Hadden de gangsters die James Bond achtervolgde, de bordjes niet gelezen dat Metéora een stiltegebied is en dat er in meerdere talen om respect voor deze geheiligde natuur gevraagd wordt? In 1981 stonden die bordjes er al!

Ik was benieuwd naar de film Metéora (2012) van Spiros Stathoulopoulos die zaterdagavond laat werd uitgezonden op het Belgische Canvas. De VPRO-gids vindt deze film slechts twee sterren waard (“een levenloze aaneenschakeling van mooie plaatjes”), maar dat is een tamelijk voorspelbare reactie op een film waarin de fotografie het narratief domineert. Metéora is inderdaad een aaneenschakeling van fraaie fotografie, natuurlijk te danken aan het zeer fotogenieke landschap. Levenloos is de film allerminst. Als Leitmotiv heeft regisseur Spiros Stathoulopoulos gekozen voor de strijd tussen lichaam en geest. En dat is toch het leven zelf. Of zou het moeten zijn. Want als de spanning tussen mind en body ontbreekt, dan wordt het leven óf cerebraal óf hedonistisch.

Metéora trailer

Meteora [ imdb.com ]

het doel en het middel

vandaag begint in de Orthodoxe Kerk de Grote Vasten

De vasten zijn onlosmakelijk verbonden met abstinentie en ascese, met de “doding des vleses”. Toch is dat niet waar het in de Grote Vasten om draait. De Kerk leert dat de Grote Vasten een geschenk is met het doel om ons geestelijke leven en onze relatie met God te verdiepen. Het middel daartoe is het tijdelijk afstand nemen van aardse geneugten, waarbij lichamelijke onthouding “slechts” één vorm is.

abstinentie
uit: Kramers Vreemdewoordentolk (1987)
De Grote Vasten is een tijd van inkeer, waarin wij ons weer scherp voor ogen stellen wat ons christenleven zou moeten zijn: dat de geestelijke waarden de overhand behoren te hebben boven de lichamelijke verlangens; dat onze verhouding tot God belangrijker is dan al het andere. En omdat wij daarin zo veelvuldig te kort schieten, doen wij boete, om voor onszelf en voor God te doen zien dat die inkeer oprecht gemeend is.
 
Bron: kloosterhemelum.nl
ascese
uit: Kramers Vreemdewoordentolk (1987)

heilige Syriërs

vandaag (28 januari Oude Kalender) gedenkt de Orthodoxe Kerk twee Syriërs:
de heilige Efrem de Syriër (4e eeuw) en de heilige Isaak de Syriër (7e eeuw)

Syrië is de bakermat van het christendom. Damascus is de stad waar Paulus na zijn bekering verbleef. De havenstad Antiochië (nu Antakya in Hatay, Turkije) is de eerste plaats waar de volgelingen van Jezus “christenen” werden genoemd. En Simeon de pilaarheilige uit Qalat Semaan was een monnik die leefde op een pilaar in de Syrische woestijn.

Kort na de dood van Mohammed, veroverden de Arabieren grote delen van het Byzantijnse Rijk. In het jaar 635 werd Damascus veroverd en tot hoofdstad gemaakt van het kalifaat. De dynastie van de Omajjaden zetelde hier tot het jaar 750. Deze werd opgevolgd door de Abbassiden. Damascus verloor zijn positie als hoofdstad en het centrum van het kalifaat kwam te liggen in het huidige Irak. Achtereenvolgens werden tot hoofdstad gepromoveerd: Koefa, Bagdad, Samarra en Ar-Raqqah. Met IS zijn wij dus weer helemaal terug in de vroege middeleeuwen.

Twee bekende heiligen uit het vroege christendom zijn Efrem de Syriër (4e eeuw) en Isaac de Syriër [ orthodoxwiki.org ] (7e eeuw) die beide leefden voordat de Arabieren Syrië veroverden en het land overwegend islamitisch werd.

Ephraïm en Isaac de Syriër
Efrem en Isaac de Syriër
Ik, Efrem ben stervende en schrijf mijn testament.
Moge het een getuigschrift zijn voor hen die na mij komen;
Bidt dag en nacht, uw hele leven door.
Zoals een ploeger ploegt, dag in dag uit.
Een ploeger, zijn werk is eerzaam en bewonderenswaardig;
Wees niet zoals luie mensen in wier velden doornen groeien.
Bidt constant, want hij die het gebed liefheeft,
Zal hulp vinden in beide werelden.
 
Efrem de Syriër

Er is nog een tweede heilige bekend onder de naam Isaac de Syriër. Hij leefde in de zesde eeuw en stierf in 550. Vaak wordt hij Isaac van Spoleto genoemd.

Efrem de Syriër [ nl.wikipedia.org ] | Isaak van Nineveh [ nl.wikipedia.org ]

Kerstfeest in Rusland

niet alleen de christenen in Rusland, maar alle orthodoxe christenen
die de Oude Kalender volgen, vieren vandaag het kerstfeest
Russische kerstkaart
с Рождеством Христовым !

Tropaar van Kerstmis, toon 4, Christus’ geboorte
 
Uw geboorte, Christus, onze God, bracht aan de wereld het licht der
kennis. De aanbidders van de sterren leert een ster u te aanbidden,
de zon der gerechtigheid, die opgaat uit den Hoge.
Heer, eer aan U.

Natvity [ orthodoxwiki.org ]

koel intellect of warm hart?

gezien bij Boeken: Wim Brands in gesprek met Erno Eskens
over Een beestachtige geschiedenis van de filosofie

Een beestachtige geschiedenis van de filosofieMet de slogan “VPRO is een inhoudsmaat” profileert de VPRO zich als de omroep van en voor intellectuelen en kunstenaars. Ondanks de enorme diversiteit van dit segment van de samenleving, is er in deze groep toch grote eensgezindheid tegenover het christendom. De Vrijzinnige Protestantse Radio Omroep begon ooit in het vrijzinnige topje van de protestantse zuil, maar is al zeker een halve eeuw ontkerstend. Vrijzinnig protestantisme vond het uiteindelijk in de linkse en progressieve idealen van 1968, die sindsdien tot het ongeschreven catechismus van de VPRO lijken te behoren. Natuurlijk, de omroep is meegegaan met zijn tijd. Het bloot waarmee de VPRO een halve eeuw geleden afscheid nam van de jaren vijftig, hoeft nu niet meer. Maar het kritische ondervragen van de westerse maatschappij is gebleven. Evenals de belangstelling voor wetenschap en kunst.

Religie ligt nog altijd moeilijk. Ook in het programma Boeken dat steevast op zondagmorgen en op zaterdagmorgen in de herhaling wordt uitgezonden. Wim Brands vind ik een erg prettige gespreksvoerder die zijn woorden zorgvuldig kiest en vaak hardop denkt. Het resultaat is een authentiek en eerlijk gesprek. Toch merkte ik vanmorgen in zijn gesprek met Erno Eskens weer hoeveel eenstemmigheid er onder intellectuelen is met betrekking tot de rol van het christendom in de geschiedenis. Men is altijd een beetje negatief.

Eskens: Dat dieren een ziel hebben wordt door christelijke denkers overboord gezet.
Brands: Dat is nog erger, he? Dan wordt de ziel ook nog eens geroofd.

Vanmorgen ging het in Boeken over Een beestachtige geschiedenis van de filosofie van Erno Eskens. In dit boek schetst Eskens hoe er vanuit de filosofie sinds Plato is nagedacht over de relatie tussen mens en dier en het dierlijke in de mens. Eskens noemt in het gesprek met Brands de zogenaamde scala naturae, dat is de hiërarchie van levende wezens en mineralen. De mineralen staan helemaal onderaan de ladder en de mens staat bovenaan.

Volgens Eskens is deze rangorde van oplopende perfectie, die we bij Aristoteles voor het eerst zien, ontstaan uit “het idee van de wagenmenner”. In deze idee van Plato is de wagenmenner het menselijk intellect dat zich verheft boven de driften. Deze vormen zijn dierlijke natuur. Brands vraagt hoe het na Aristoteles verder gaat met de scala naturae.

scala naturae
scala naturae uit Rhetorica Christiana van Didacus Valades (1579) waarbij God de hoogste plaats heeft boven al Zijn schepselen.

Eskens antwoordt dat deze rangorde erg populair wordt in het christendom: “De meeste filosofen die na Plato komen, denken dat de dieren geen ziel hebben. De oude Grieken enzo, die denken nog wel dat de dieren een ziel hebben. Maar de christelijke denkers gaan dat overboord zetten.” Wim Brands “Dat is nog erger he? Dan wordt de ziel ook nog eens geroofd.” Eskens: “Ja, ja, ja. En dat komt omdat men zich zo graag met het intellect wil vereenzelvigen.”

Tussen de intellectuelen Brands en Eskens is er onmiddellijke eensgezindheid: Het intellect onderdrukt het dierlijke in de mens en daarmee ook het dier en het christendom heeft dat allemaal versterkt. De intellectueel gelooft namelijk dat de christelijke God een projectie van het intellect is die dat intellect een absolute autoriteit geeft.

Hier komt het dogma van veel intellectuelen om de hoek kijken: dat de christelijke God een godsbeeld is en daarom een projectie van de mens moet zijn.

De intellectueel gelooft namelijk dat de christelijke God een projectie van het intellect is die dat intellect een absolute autoriteit geeft.

Wat veel intellectuelen niet zien is dat de nous van Plato, die tegenwoordig vaak met het woord intellect of verstand wordt vertaald, in de Kerk de betekenis heeft van “oog van het hart”. In de theologie zetelt de nous dus niet in de koele ratio van de wetenschap en Verlichting, maar in een warm hart. Vanuit dit hart gezien is de bio-industrie van de goddeloze consumptiemaatschappij juist een misdaad tegen het dier dat net als de mens een levend schepsel van God is. Het dier verdient dus evenals onze medemens ons respect.

Met Plato’s zielenwagen reizen we door de geschiedenis van het denken. Twee paarden – symbool voor onze lichamelijke en sociale driften – stuwen ons voort. De wagenmenner – ons intellect – houdt de teugels stevig in handen en zet een beschaafde levenskoers uit. Maar in de Romantiek komen de paarden in opstand en moet de wagenmenner de teugels laten vieren. De mens weigert nog langer het driftleven te beteugelen. Vanaf dat moment wordt het dier in de mens bevrijd, wat leidt tot de emancipatie van de slaaf en de vrouw. Zij werden tot dan toe vooral als dierlijke wezens gezien. In onze tijd volgt de bevrijding van het dier zelf. Het zijn positieve ontwikkelingen. Helaas begint onze zielenwagen wel vervaarlijk te slingeren.
 
Bron: isvw.nl

boeken [ vpro.nl ]

Utrechts Psalter

Utrechts Psalter een maand lang in Museum Catharijneconvent
21 oktober t/m 22 november 2015

Begin oktober is het wereldberoemde Utrechts Psalter toegevoegd aan het Memory of the World Register van UNESCO. Een maand lang is dit bijzondere handschrift, dat bewaard wordt door de Universiteit Utrecht, te zien in het Museum Catharijneconvent.

Psalter
Psalm 109 uit het Utrechts Psalter
Het Utrechts Psalter wordt zo genoemd omdat het handschrift zich sinds 1716 in de Universiteitsbibliotheek van Utrecht bevindt. Over wanneer en waar het werd geproduceerd bestaat nog enige onzekerheid. Maar een ontstaan in het tweede kwart van de negende eeuw te Reims of het nabijgelegen klooster Hautvillers wordt door de meeste experts wel geaccepteerd. Het Utrechts Psalter geldt als het hoogtepunt van de zogenaamde Reimse school van handschriftendecoratie, die ook in die periode wordt gedateerd.
 
Bron: utrechtspsalter.nl

utrechtspsalter.nl | catharijneconvent.nl