Categorie archief: Orthodoxie

Dostojevski en het falende ik

gelezen: De betekenis van Dostojevski voor onze tijd
door prof. dr. Ton Lathouwers (een serie van drie lezingen uit 1988)

Fjodor DostojevskiPrecies tien jaar geleden kocht ik De Idioot van Fjodor Dostojevski met het voornemen om dit boek in één ruk uit te lezen. Ik had alle reden om optimistisch te zijn. Begin augustus 2003 had ik de Gebroeders Karamazov (1162 pag.) in een Orthodox klooster in Engeland van kaft tot kaft gelezen. Daarna las ik Misdaad en Straf (783 pag). Na bijna 2000 pagina’s Dostojevski zou De Idioot (761 pag.) volgen. Maar dat gebeurde niet.

Zo leerde ik wel Raskolnikov, Aljosja, Ivan en Dimitri kennen maar bleef Mysjkin een onbekende voor mij. Het boek ligt nu tien jaar in mijn kast met een ansichtkaart van de Aleksandr Njevsky Gedächtniskirche in Potsdam tussen pagina 42 en 43. Mag een roman 10 jaar ongelezen in de kast staan? Er knaagt enig schuldgevoel.

Maandagavond las ik de tekst van een lezing die prof. Ton Lathouwers in november 1988 hield tijdens een studieconferentie van de Vereniging van Orthodoxen “Heilige Nicolaas van Myra”. Deze lezing is samen met drie andere lezingen (van professor Ton Lathouwers en vader Silouan Osseel) gebundeld in een boekje De betekenis van Dostojevski voor deze tijd. De drie lezingen over Dostojewski staan ook op internet. De lezingen behandelen drie thema’s in het werk van Dostojevski waarover Lathouwers in het begin schrijft:

De algemene titel van de lezingen die ik ga houden, namelijk “De betekenis van Dostojevski voor onze tijd” noopt mij het geheel te verdelen in drie segmenten. Dat kan de indruk geven dat het gaat om drie aparte onderwerpen: 1) het falende ik; 2) de vrijheid; 3) de religie. Voor Dostojevski waren ze echter drie aspecten van eenzelfde gebeuren. In zijn werken worden ze altijd in samenhang met elkaar behandeld. In een en dezelfde tekst komen vaak alle aspecten aan bod. Ik zeg dit om duidelijk te maken dat een verdeling of onderverdeling, een schematisering – maar we niet aan ontkomen – kunstmatig is en te kort doet aan het eigenlijke van Dostojevski ‘s religieuze ervaring. Wij ontkomen niet aan een indeling, als wij een onderwerp willen uiteenzetten.
 
Bron: orthodoxen.nl

In de eerste lezing, het falende ik, benadert Lathouwers het thema vanuit een oosterse, (zen)boeddhistische houding. Hij benadrukt dat het “ik” het grote probleem is. Door ons ik scheiden we ons af van al het andere, waardoor er een breuk met de non-dualiteit (advaita) ontstaat. In een korte historische beschouwing maakt hij duidelijk dat Rusland sinds 1812 overspoeld werd door westers wetenschappelijk denken, een vorm van denken die tweedeling schept tussen lichaam en ziel, materie en geest, subject en object, individu en groep. Maar de oorspronkelijke Russische ziel, zoals deze in de traditie van de Russisch-orthodoxe Kerk leeft, kent volgens Lathouwers de fundamentele mystieke ervaring van het ongedeeld-zijn, de Всеединство (al-eenheid).

Prof. Lathouwers benadrukt in
zijn visie op de Orthodoxie het Russische woord Всеединство. Dit komt dicht in de buurt van “het Ene” van Plotinos of het vedantische Advaita

Bij deze visie op de Russisch-orthodoxe Kerk zijn verschillende kanttekeningen te plaatsen. De belangrijkste lijkt mij deze: Lathouwers lijkt op de mystiek van de Russisch-orthodoxe Kerk een oosters eenheidsmystiek te projecteren. In de advaita-vedanta waaruit het boeddhisme en nog later het zen-boeddhisme is voortgekomen, wordt deze eenheidsmystiek samengevat in Tat Tvam Asi (Dat zijt Gij) of in de eenvoudige formule “Brahman=Atman” (“de Wereld=het Zelf” of “Buiten=Binnen”) de druppel in de oceaan, maar ook de oceaan in de druppel. De tegenstellingen verdwijnen.

Maar de mystiek van de Russisch-orthodoxe Kerk wijkt fundamenteel af van de oosterse mystiek. De Orthodoxe Kerk kent geen eenheidsmystiek maar een bruidsmystiek vanuit de allerdiepste ervaring dat de menselijke ziel in Christus haar Bruidegom ontmoet. De menselijke ziel en de persoon horen wezenlijk bij elkaar en lossen niet op in “het Al” of “het goddelijke”. God heeft de mens geschapen als een persoon voor de eeuwigheid, niet om hem te recyclen in het rad van wedergeboorten, maar om hem eeuwig in het Paradijs te laten leven, een bewustzijnsstaat die het Koninkrijk Gods genoemd wordt.

Ton LathouwersProf. dr. Ton Lathouwers (1932) studeerde wis- en natuurkunde, en Slavische talen en letterkunde. Hierna volgde hij gedurende vier jaar een studie vergelijkende cultuur- en godsdienstwetenschappen over de ontmoeting tussen Oost en West. In 1968 werd hij benoemd tot gewoon hoogleraar Russische letterkunde te Leuven, met een nevenopdracht aan de theologische faculteit: religieuze thematiek in de moderne literatuur. In 1987 verkreeg hij zijn officiële autorisatie als leraar Chinese Rinzai Chan. Sindsdien begeleidt hij zengroepen in Nederland, België en Zweden.
 
Ton Lathouwers is één van de meest liberale zenleraren in het Nederlandse taalgebied. Als docent en hoogleraar in Leuven (Slavische letterkunde) getuigden zijn colleges al vroeg van het appél van hart tot hart. Kort na zijn benoeming tot hoogleraar in 1968 begaf hij zich op de zenweg. Hij bereisde onder andere Japan, Thailand, Birma en ook Indonesië. Daar legde hij zich toe op de studie van het Chinese zen (ch’an) onder leiding van ch’an-meester Teh Cheng, die Ton in 1987 transmissie als zenmeester verleende. Bij die gelegenheid werd hem de naam Hui Yu toegekend, wat ‘vriend van wijsheid’ betekent. Als grondlegger en leidsman van Maha Karuna heeft Ton Lathouwers inmiddels honderden zenweekends en sesshins begeleid, altijd vanuit de benadering dat het niet om de methode gaat, maar om de ontmoeting van hart tot hart.

Lathouwers spreekt in deze lezing ook over Myshkin, de hoofdpersoon uit de Idioot. Het is voor mij een stimulans om het boek na tien jaar eindelijk eens uit te gaan lezen.

Dan is er Myshkin, de zuiverste figuur die Dostojevski getekend heeft, een Christus-figuur. Myshkin komt aan het woord tussen twee perioden van volslagen krankzinnigheid in, perioden waarin zijn geest verduisterd is. Daartussenin is hij – de idioot – een groot kind, die weinig zegt, die luistert. En iedereen ziet aan zijn open ogen, aan zijn spontaniteit, dat hij zuiver is, ook al noemen ze ham een schaap, een idioot. Ze ontdekken: Hij maakt ons anders. Die dit ontdekken zijn de gevoelige mensen, niet de braven maar de ontredderden.
 
Bron: orthodoxen.nl

De betekenis van Dostojevski voor onze tijd [ orthodoxen.nl ]

Kerstfeest 2013

vandaag is in de Russische en Servische Kerk het Feest van
de Geboorte van onze Heer en God en Verlosser Jezus Christus
Kerstfeest

Uw geboorte, o Christus onze God
Bracht aan de wereld het Licht der kennis
Een ster onderwees de aanbidders der sterren.
Om U te aanbidden als zon der gerechtigheid;
En als opgang uit den Hoge,
Heer, ere zij U!
 
Rozdestvo Tvoje, Hriste Boze nas,
Vozsija mirovi sjet razuma
Vnembo zvjezdam sluzasci zvjezdoju ucahusja.
Tjebje klanjatisja solncu pravdi;
I tebje vjedjeti svisoti vostoka,
Gospodi, slava Tebje!
 
Рождество Твое, Христе Боже наш,
возсия мирови свет разума
в нем бо звездам служащии звездою учахуся.
Тебе кланятися Солнцу правды;
и Тебе ведети с высоты востока,
Господи, слава Тебе!

Feast of the Nativity of our Lord and Savior Jesus Christ

Moeder Maria

driedelige film van Micheline van Dijk over moeder Maria
abdis van het orthodoxe klooster Geboorte van de Moeder Gods
deel 1 Gods wegen
In deel 1 GODS WEGEN (48 min) beschrijft Moeder Maria haar bijzondere levensverhaal. Ondanks haar onkerkelijke opvoeding wordt ze al op zeer jeugdige leeftijd aangetrokken door de spiritualiteit van de Orthodoxe kerk. Van daaruit begint een groeiend verlangen naar het kloosterleven. Vanuit het Orthodoxe klooster in Den Haag, waar Moeder Maria 7 jaar verblijft begint een inspirerende zoektocht naar kloosterleven in Serviëen Griekenland, een reis die uiteindelijk meer dan 13 jaar zal duren. Uiteindelijk keert Moeder Maria terug naar Nederland en sticht in 1989 het heilig Orthodox klooster in de Peel.
 
In deel 2 HUIS VAN GEBED (60 min) beschrijft Moeder Maria haar leven in de Peel, waar ze in alle nederigheid en dankbaarheid, samen met vijf zusters, de weg volgt van de gezegende en geheiligde Traditie van het eeuwenoude kloosterleven. Moeder Maria vertelt over de 2000 jaar oude gebedservaring van de kerk, waarin een biddende houding -het staan voor Christus- de geestelijke weg zijn om je open te stellen voor God. Moeder Maria spreekt binnen dit thema ook over de bijzondere levens en getuigenissen van de heilige Vaders.
 
In Deel 3 IN GODS HANDEN (60 min) gaat Moeder Maria in op de rijkdom van de Orthodoxe spiritualiteit in het dagelijks leven. Moeder Maria bespreekt een aantal religieuze thema’s die in de huidige maatschappij hun oorspronkelijkheid hebben verloren en waarvan we de schoonheid zijn kwijtgeraakt, zoals bijvoorbeeld het woord zondaar.

orthodoxasten.nl

Heilige Porphyrios

Vader Porphyrios is gisteren in de Orthodoxe Kerk heilig verklaard
Hl. Porphyrios
Vader Porphyrios (1906-1991)
Apolytikion van de heilige Porphyrios van Kavsokalivia
 
     Bewoner van de woestijn,
Bewoner van de woestijn,
zoon van Evia,
geestelijk vader van alle Grieken,
ingewijd in de kennis van God
en ware vriend van Christus.
O gelovigen laat ons eer
bewijzen aan Vader Porphyrios,
die vol was van genadegaven
al vanaf zijn jeugd.
De van demonen bezetenen
worden gered,
en zieken worden genezen,
terwijl ze vol geloof uitroepen:
Eer aan Hem Die u de kracht gaf,
Eer aan Hem Die u geheiligd heeft,
Eer aan Hem Die door u genezing
bewerkt voor allen.
 
(voorlopige vertaling)

het leven van vader Porphyrios

Icoon van het nihilisme

Joost Zwagerman promoot Malewich-tentoonstelling bij DWDD

illustrator CS 4Joost Zwagerman gaf gisteren bij De Wereld Draait Door een kunstcollege over Malewich. In werkelijkheid was het een promotiepraatje bij de tentoonstelling Kazimir Malevich en de Russische avant garde die morgen opengaat in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Avro’s kunstuur zond afgelopen week al een lange reclamespot uit bij deze tentoonstelling vol hijgerige bewonderaars. Joost Zwagerman sloot daar in superlatieven bij aan. In rap tempo legde hij uit waarom we vanaf morgen écht naar Malewich in het Stedelijk Museum moeten. Opnieuw werden beelden getoond van lange rijen voor het Stedelijk Museum tijdens de grote Malewich tentoonstelling in 1989. Het museum moet weer terug in het rijtje Moma, Tate Modern en Centre Pompidou en volgens Zwagerman kan dat want deze tentoonstelling zou die van 1989 overtreffen. Het kunstcollege dat volgde, bleek ordinaire peptalk bij een gehypte blockbuster.

Zwart Vierkant zou “het aangezicht van God” moeten voorstellen, een universeel beeld waarin alle religies elkaar zouden kunnen ontmoeten. God als zwart gat… “Icoon van het nihilisme” zou
meer op zijn plaats zijn geweest.

Zwagerman ging braaf mee in de grootheidswaan van de meester van het suprematisme (meest perfecte). Zwart Vierkant zou “het aangezicht van God” moeten voorstellen, een universeel beeld waarin alle religies elkaar zouden kunnen ontmoeten. God als zwart gat… “Icoon van het nihilisme” zou meer op zijn plaats zijn geweest. Waar niet over gesproken werd, was Malewich’ connectie met het futurisme, een van de voedingsbodems voor het fascisme in Italië. Maar deze beeldvorming komt de promotie voor Malewich in het Stedelijk Museum uiteraard niet goed van pas.

Zwarte Vierkant in 1915
Tijdens The Last Futurist Exhibition (1915) in Petrograd (rechts) hing Malewich’ Zwarte Vierkant bovenin de hoek, op de plek waar in Russisch-orthodoxe huizen traditioneel de icoon van Christus hangt. Authentiek verlangen naar “het absolute” of provocatie?

Kazimir Malevich en de Russische avant garde