Categorie archief: architectuur

smakeloze stijlenbrij

eclecticisme – negentiende eeuwse neo-stijlen

victoriaanse meubelDe stijlperiode tussen ‘Biedermeier’ en vóór Berlage wordt in Nederland wel eens met De Lelijke Tijd aangeduid. Het is de periode van het historisme (1835-1895). Daarin worden historische stijlen zoals rococo of gotiek geïnterpreteerd en gecombineerd tot een uitbundige – typisch 19de eeuwse – stijl.

Om ‘de kaalslag’ van het modernisme na de Eerste Wereldoorlog te kunnen begrijpen, zou je je eigenlijk eerst moeten ‘opsluiten’ in de negentiende eeuw. De regeerperiode van koningin Victoria (1837-1901) viel samen met het historisme, vandaar dat we deze tijd meestal het Victoriaanse tijdperk noemen. Maar we zouden het ook het tijdperk van Franz Jozef kunnen noemen. Deze was van 1848 tot 1916 keizer van Oostenrijk-Hongarije. Je hoeft maar naar films van D.W.Griffith te kijken om te weten dat de gezwollenheid van de negentiende eeuw tijdens de Eerste Wereldoorlog nog steeds niet echt was doorgeprikt. Maar na 1920 ging het ineens hard: het Russische constructivisme, het Bauhaus en De Stijl sloegen met hun sloophamers de negentiende eeuwse bombast aan barrels. De moderne twintigste eeuw moest nuchter, strak en zakelijk zijn.

victoriaanse meubel

In de winter van 1995 was er in het Rijksmuseum de tentoonstelling De Lelijke Tijd te zien met kunstnijverheid uit de periode 1835-1895. Ik heb die helaas niet gezien, maar wanneer ik op Google Images zoek op “Victorian furniture” dan haal ik al die lelijkheid weer ruimschoots in. Een bezoek aan Huis Doorn volstaat ook. De laatste Duitse keizer staat immers bekend om zijn bedorven smaak. Ook de Franse keizer Napoleon III leed aan ‘stijl-boulimie’. Zo is de Opéra Garnier die onder Napoleon III gebouwd werd exemplarisch voor de neo-barok van het Tweede Keizerrijk. De neo-barok werd tot in de twintigste eeuw toegepast, van Duitsland (waar het de Wilhelminischer Stil genoemd werd met o.a. Reichstag, Bodemuseum, Berliner Dom) tot de Verenigde Staten (Philadelphia City Hall en Singer Building in New York).

Philadelphia City Hall
Philadelphia City Hall werd gebouwd tussen 1871 en 1901 in de neo-barok stijl. Van 1901 tot 1908 was de 167 meter hoge toren het hoogste bewoonbare bouwwerk ter wereld.
Singer Building in 1908
het Singer Building in New York met Mansarde dak in aanbouw, ca. 1908. Een jaar lang (tot 1909) was dit het hoogste gebouw ter wereld. Het was zowel van van buiten als van binnen in Second Empire Baroque. Maar in 1968 ging de potsierlijke 187 meter hoge wolkenkrabber onder de sloophamer. Het had zestig jaar bestaan…
de lelijke tijd catalogusDe Lelijke Tijd
Voor de negentiende-eeuwse objecten is lange tijd nauwelijks belangstelling geweest, waardoor zij opgeborgen bleven op zolders en in kelders en depots van de musea. In de vorige eeuw keek men graag naar stijlen uit het verleden en verwerkte daar elementen uit. De twintigste eeuw zette zich tegen dergelijke mengvormen af. Het museum spreekt over originele en verbazingwekkende meesterwerken, maar wil de bezoeker vooral in staat stellen een eigen oordeel te vormen. Meubelen en zilver staan centraal op de tentoonstelling, omdat Nederland juist op deze gebieden veel heeft ge presteerd. Keramiek werd veelal uit het buitenland geïmporteerd of naar Engels voorbeeld gekopieerd. De eerste neo-stijl die in de negentiende eeuw veel toepassing vond, was de neo-gothiek. Op de tentoonstelling zal onder meer een neo-gothische zilverkast van koning Willem II te zien zijn, evenals de troonzetel die hij bij zijn inhuldiging in 1840 gebruikte.
 
victoriaanse meubelOok zullen rijk versierde ‘tentoonstellingsstukken’ worden geëxposeerd die speciaal gemaakt werden voor nijverheids- en wereldtentoonstellingen. In de tweede helft van de negentiende eeuw was het scala van stijlen waaruit men putte enorm, zoals op de expositie moet blijken. Daarin wordt een belangrijke plaats ingeruimd voor Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum. Hij was niet alleen de bouwmeester bij de herbouw van kasteel De Haar bij Utrecht, en ontwerper van talloze gebouwen (kerken, stations, huizen) maar ontwierp ook de interieurs en de meubelen en ornamenten. Een selectie daarvan is in ‘De Lelijke tijd’ te zien.
 
Bron: trouw.nl
KMMA Tervuren
Ook in Belgiëen in Nederland werd aan het begin van de twintigste eeuw nog in historische stijlen gebouwd. Het Africamuseum in Tervuren van de Franse architect Charles Girault en het Vredespaleis in Den Haag van Louis M. Cordonnier ook een Franse architect, werden na 1900 gebouwd en resp. in 1910 en 1913 voltooid. Beide gebouwen staan er nog …

De Lelijke Tijd [ volkskrant.nl ] | eclecticisme [ nl.wikipedia.org ]

hoog, hoger, hoogst [ 12 ]

de eerste gietijzeren prefab bouw in SoHo New York ca. 1855

Laatst weer eens gelezen in American Visions van Robert Hughes over de geschiedenis van de Amerikaanse kunst. In het hoofdstuk Steden van Cement schrijft hij over de tweede helft van de negentiende eeuw. Het was voor mij een verrassing te lezen dat de oorsprong van de wolkenkrabber teruggaat tot vóór de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865). Het begon dus niet met de architect Louis Sullivan in de 1890′s maar al vier decennia eerder…

crystal palace 1851
Crystal Palace (1851) in Londen was het eerste grote gebouw dat gietijzeren prefab bouw introduceerde. Deze manier van bouwen zou dat niet alleen de Eiffeltoren maar ook de hoogbouw in de Verenigde Staten voortbrengen.
De belangrijkste uitdrukking ervan was de ijzeren-kooiconstructie waaruit de wolkenkrabber voortkwam, die aan het eind van de 19e eeuw gezichtsbepalend zou worden voor New York en Chicago. Die kooi werd niet op één specifiek moment uitgevonden, maar binnen een daarvoor noodzakelijk cultureel kader. Dat kader was niet de staaltechniek, maar hout. (…)
 
(…) De enorme groei van de Amerikaanse steden tussen 1840 en 1860, van San Francisco tot Chicago en ten slotte New York, was het gevolg van het (houten) ballonskelet – en de oorzaak van talloze rampzalige branden. Via het houten ballonskelet kwamen Amerikanen vervolgens op skeletbouw ter vervanging van massieve draagmuren. Vervolgens maakte de gezaagde balk in dat idee plaats voor gietijzeren balken en stijlen.
 
Deze techniek was uit Europa overgekomen. Het opzienbarendste voorbeeld ervan was Crystal Palace, in 1851 gebouwd door Joseph Paxton. IJzeren kooien werden op grote schaal toegepast in grote, gelijkvloerse marktgebouwen in Engeland en Europa: Covent Garden, Les Halles en de Boqueria in Barcelona. Maar in Amerika zou men gietijzer gaan toepassen in hoogbouw. Dat gebeurde voor het eerst in New York omstreeks 1855, in het industriegebied dat nu bekend staat als SoHo.
 
Bron: Amerika’s visioenen, Uitgeverij Balans 1997, blz. 274

Het eerste gebouw waarin de modulaire bouw met ijzer werd toegepast, was het Harpers & Brothers Building in New York ontworpen in 1854 door James Bogardus.

Harper & Brothers Building 1854
Harper & Brothers Building 1854

Harper & Brothers Building bestaat allang niet meer, maar toch zijn er in New York gelukkig nog oude ijzeren gebouwen van vóór de Amerikaanse Burgeroorlog bewaard gebleven. Op de blog The Masterpiece Next Door kwam ik een stukje tegen over Bruce Building in Canal Street. Mogelijk is het gebouwd door pionier James Bogardus. Het dateert uit 1856-57.

Bruce Building 1856-57
254-260 Canal Street
Of the thirty-seven buildings known to be or suspected to have been designed by cast-iron pioneer James Bogardus, only five survive. Of the remaining five, the Bruce Building is closer to “suspected” than “known,” as we have no direct proof of Bogardus‘ involvement; however, Bogardus did list Bruce as a client a year after this building was completed, and the Medusa heads topping the fourth-story arches are known to be characteristic of his work. I think it’s also possible there’s significance in Bruce’s background, as several of James Bogardus‘ largest known works were built for publishers, including the Sun Iron Building and the Harper & Brothers Publishing Plant; perhaps it was thought of as a minor specialty of Bogardus. It’s not much of a stretch to imagine the intuitive appeal a cast-iron building might have to someone who works with movable type, as both the printed page and something like the façade of 254-260 Canal Street are the fruits of individual pre-fabricated metal parts that can be mixed ‘n’ matched in infinite permutations.
 
Bron: epicharmus.com [ The Masterpiece Next Door ]
Architectural Iron Works
Architectural Iron Works
van Daniel Badger produceerde vóór de Burgeroorlog al gietijzeren prefab onderdelen

Een andere ijzeren prefab ‘wolkenkrabber’ uit de 1850′s is Haughwout Building op 488 Broadway, ontworpen door John Gaynor. De gietijzeren profielen werden gefabriceerd door Architectural Iron Works in New York van Daniel Badger. Deze fabriek had veel succes met de modellen van een Engelse ontwerper. Deze tekende catalogi vol met kroonlijsten, panelen en ballustrades die gebaseerd waren op historische stijlen. Ze gaven een facade klassieke uitstraling maar waren tegelijkertijd veel goedkoper dan beeldhouwwerk.

Haughwout Building 1857
488 Broadway
The E. V. Haughwout Building – 488 Broadway
The Haughwout Building was built in 1857, designed by architect John Gaynor. The cast iron was forged at Daniel Badger‘s famous foundry. Its entire facade is comprised of 92 keystone arches crowned by an entablature comprised of several bandsof intricate friezes. The building featured the world’s first Otis passenger elevator, hydraulically powered. It ushered in the city’s first fashionable housewares district around Broome Street. The Haughwout Emporium was world famous in its day as manufacturers and purveyors of cut glass, porcelains, mirrors , chandeliers and more. Their clients included the Lincoln‘s, and the Czar of Russia, among others. We are fortunate that this remarkable building exists today, because if Robert Moses had had his way in the 1960s, it would have been demolished for the proposed Lower Manhattan Expressway. Today the building’s ground floor is occupied by Staples, an office supply store.
 
Bron: sohonyc.com

Rise of the New York Skyscraper: 1865-1913Rise of the New York Skyscraper: 1865-1913
A confluence of technology (the elevator), social change (the increase in the number of office workers), and geology (a downtown limited in area by surrounding water) transformed New York City from an expanse of low buildings to a forest of skyscrapers. Landau, an art history professor at New York University, and Condit, a professor emeritus of art history at Northwestern, explore the development of the skyscraper from the 1868 Equitable Building, the first to use elevators for people rather than freight, to the Woolworth Building, which was called the “Cathedral of Commerce” and for which President Woodrow Wilson traveled to New York to activate the building’s lights during its grand opening.
 
Bron: amazon.com

meer wolkenkrabbers op deze blog

Thunderbirds life style

Close Up: de architectuur van John Lautner
herhaling vrijdagmiddag op Nederland 2 om 16.10

Elke vijfenveertigplusser herinnert zich waarschijnlijk nog de Tracy’s uit de Thunderbirds met hun aanstekelijke life style. De speelgoed SF-serie speelt zich af in het jaar 2065 maar ziet er erg 1965 uit. De Tracy‘s wonen op hun privé tropisch eiland niet in een gewoon huis maar in een bungalow die John Lautner ontworpen zou kunnen hebben: strak, veel glas en in een ongerepte natuur, liefst half zwevend boven een waterval. Over John Lautner ging het gisteren in Close Up. Zaterdagmorgen volgt de herhaling op televisie, maar de documentaire is ook permanent in kleinbeeld op internet te zien.

Elrod House
Tracy Island uit de Thunderbirds
en Elrod House van John Lautner
Elrod House is een villa die ontworpen is door de Amerikaanse architect John Lautner. Het huis is destijds gebouwd in opdracht van de binnenhuisarchitect Arthur Elrod. Het staat in Palm Springs in Californië. Dit huis is een voorbeeld van zijn zogenaamde ‘Free architecture‘, waarbij architectuur en natuur worden gecombineerd. Het staat op de richel van een bergwand en de rotspartijen lopen dwars door de muren, ramen en vloeren naar binnen. Door de combinatie van beton, glas en de rotsen heeft het iets van een moderne grot. Het belangrijkste onderdeel van de woning is de kegelvormige woonkamer. Het zwembad ligt gedeeltelijk in deze woonkamer, en gedeeltelijk buiten. Het bad biedt een prachtig uitzicht over Palm Springs en de San Jacinto Peak. Er is een glazen schuifpui waarmee het binnendeel afgesloten kan worden van de buitenwereld. Het huis werd als decor gebruikt in de James Bondfilm Diamonds Are Forever.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Elrod House Palm Springs

johnlautner.org