Categorie archief: boeken

ten hemel schreiend brutalisme

zojuist verschenen: Het reële paradijs van Albert Gielen
socialistische architectuur en stedenbouw in Praag 1948-1989
GielenIn het eeuwenoude Praag hebben tal van ingrijpende perioden en gebeurtenissen hun sporen nagelaten in de architectuur van de stad. Een bijzonder ingrijpende periode is die van het communisme, dat van 1948 tot 1989 het land in zijn ijzeren greep hield. Het twintigjarig jubileum van de Fluwelen Revolutie in oktober a.s. is een goede aanleiding om de balans op te maken en zowel de geïnteresseerde thuisblijver als de bevlogen reiziger te helpen de sporen van het communisme – hoe fel bekritiseerd ook – terug te vinden en als zodanig te herkennen.
 
De Praagse architecten van na de Tweede Wereldoorlog wilden in de stijl van het functionalisme blijven werken, maar de communistische heersers waren hier fel tegen gekant. Het tij leek te keren toen Tsjechoslowakije op de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958 tal van nieuwe impulsen op het gebied van architectuur liet zien. Heel voorzichtig trachtte het land weer aan te knopen bij de internationale architectuur. Tijdens de Praagse Lente leek de aansluiting met het Westen gevonden te zijn, maar de militaire inval in 1968 deed alles weer teniet en daarmee was de Praagse lente voorbij. Er begon een ‘normalisatieproces’ en het reëel socialisme werd ingevoerd, zoals het socialisme in de oostbloklanden werd genoemd. Deze gids neemt de lezer mee naar de architectuur uit deze turbulente periode, niet alleen naar de afzonderlijke bouwwerken, maar ook naar de veel bekritiseerde uitbreidingswijken waar meer te zien is dan men in eerste instantie verwacht.
 
Bron: tsjechie.net
Officieel was kritiek verboden tijdens de – communistische – tijd van de bouw, maar in feite
werd de toren verafschuwd
omdat het te overheersend was
op de skyline van Praag
Žižkovská televizní věž
Žižkovská televizní věž
Toen ik in 1993 Praag bezocht, was ik ontdaan van dit horizonvervuilende gedrocht midden in de stad. Brutalistische oostblok architectuur is meestal ten hemel schreiend. Ironisch genoeg werd de televisietoren pas voltooid in 1992 na de Fluwelen Revolutie, terwijl bijna iedereen het verafschuwde. Nu het socialistische ding er eenmaal stond werd in 2000 een dappere poging gedaan het op te leuken met beelden van kruipende baby’s.
Žižkovská televizní věžis een televisietoren in de Tsjechische hoofdstad Praag. De constructie werd gebouwd tussen 1985 en 1992 op een heuvel in de wijk Žižkov. Naar deze wijk is de toren, die een hoogte heeft van 216 meter, genoemd. De Žižkovtoren valt op door zijn ongewone uiterlijk. Aan drie betonnen palen hangen blokken waarin de radiozenders, de observatieruimtes en het torenrestaurant zijn gevestigd. Het torenrestaurant hangt op een hoogte van 63 meter, een ander uitzichtpunt op 95 meter hoogte.
 
David ČernýSinds het jaar 2000 zijn de drie palen van de toren versierd met beelden van kruipende baby’s, ontworpen door de Tsjechische beeldhouwer David Černý. Zoals vele brutalistische bouwwerken in Centraal- en Oost-Europa werd de TV-toren niet op prijs gesteld door de Praagse bevolking. Officieel was kritiek verboden tijdens de – communistische – tijd van de bouw, maar in feite werd de toren verafschuwd omdat het te overheersend was op de skyline van Praag.
 
Bron: nl.wikipedia.org

keeping up appearances

gekeken naar Mad Men (tweede seizoen) op DVD

De televisieserie Mad Men geeft een grondige inkijk in de schijnwereld van de American Dream. De intro met de in elkaar stortende reclamewereld en de reclameman in vrije val doet al vermoeden dat de zeepbellen die de reclamejongens blazen in hun eigen leven uit elkaar spatten. De tv-serie laat vooral zien hoe het is om te leven op de oppervlaktespanning van die zeepbel.

mad men intro
de intro van Mad Men
Dan River 1962
Dan River Ad 1962
De zeepbel van ‘het gelukkige gezinnetje’ wordt door de reclame nog altijd geblazen… Het is een beeld waar we ‘allemaal’ in willen blijven geloven

Bijna een halve eeuw later is er van de American Dream weinig over. Dat maakt deze serie ook tot pure nostalgie. Nog een keertje je vingers aflikken bij al het mahonie, chroom en pastelkleurige staartvinnen. De Cadillac Coupe de Ville bijvoorbeeld. De serie is tot in de puntjes verzorgd. Zet het beeld op een willekeurig moment stil en bestudeer alle details, ook op de achtergrond. Het klopt allemaal! Mad Men werkt als een tijdmachine.

Cadillac
Cadillac Coupe de Ville 1962
Cadillac
Don Draper in zijn 1962 Cadillac

All-American Ads '60sThe mood of advertising in the sixties was cheerful, optimistic, and at times, revolutionary. This nostalgic and diverse collection of print ads explores the wide, wonderful world of 60s Americana. (Bron: taschen.com)

De meeste advertenties die voor de intro van Mad Men zijn gebruikt, staan ook in All-American Ads ’60s, een bundeling advertenties onder redactie van Jim Heimann en verschenen bij Uitgeverij Taschen.

Cadillac brochure 1962 [ tocmp.com ] | 405madisonavenue.com

opkomst, bloei & verval

een vergeten studie: der Weg aus dem Chaos (1931) van Paul Ligeti

Der Weg aus dem ChaosJaren terug ontdekte ik bij De Slegte een zeldzaam exemplaar van der Weg aus dem Chaos van de Hongaarse architect Paul Ligeti. Het is een zware linnen band uit het interbellum met een hoog Untergang des Abendlandes-gehalte. De eerste editie die in 1931 verscheen, is gelukkig niet gedrukt in Buchstaben met weerhaken. Ik kocht het boek onmiddellijk omdat ik geïnteresseerd ben in de conjunctuur van de (kunst)historische ontwikkeling waar deze studie juist op focust. Daarmee is het ook een curiosum geworden, want het ordenen van de geschiedenis in wetmatige modellen is al minstens een halve eeuw even bizar als not done. In onze postmoderne tijd denken we niet meer in termen van opkomst, bloei en verval maar in termen van pluriformiteit, complexiteit en relativiteit. Toch is het helemaal niet verkeerd om eens uit ons postmoderne kader te ontsnappen. Laten we het eens proberen: Zou postmodernisme een andere naam kunnen zijn voor arrogantie (van het heden over het verleden) verpakt in de bescheidenheid waarin het ‘Grote Woord’ ontbreekt? Ik ben het helemaal met Huub Mous eens die op zijn blog schrijft:

En toch, soms denk ik wel eens, waarom waagt niemand het meer aan een organische ontwikkelingstheorie van de geschiedenis. Een theorie over opkomst, bloei en verval, ook van onze beschaving. Bewust of onbewust gaat menigeen er nog altijd vanuit dat de westerse beschaving zich alleen maar in opwaartse lijn zal verder ontwikkelen of op zijn minst op een constant niveau zal blijven voortbestaan. Het postmodernisme mag dan de utopie en de vooruitgang uit ons denken weggevaagd hebben, dat er ooit nog sprake zal zijn van neergang en verval, dat is natuurlijk een andere zaak. Vandaag de dag is menigeen belast met de loodzware arrogantie van het leven in het hier en nu en het superieur achten van onze eigen tijd. Zonder voor een nieuw cultuurpessimisme te pleiten, denk ik wel eens dat een beetje meer bescheidenheid ten aanzien van het heden wellicht geen kwaad zou kunnen. Alle grote beschavingen zijn ooit ten gronde gegaan. Waarom zou onze superieure westerse beschaving een uitzondering op die regel vormen? Een beschaving, die zijn goden ziet sterven, zei Spengler, krijgt zicht op het eind van zijn levenscyclus. Een weg uit de chaos, die Paul Ligeti tussen al zijn schema’s en modellen ontdekte, hebben weinigen nog voor ogen.
 
Bron: huubmous.nl
der Weg aus dem Chaos
twee uitgaven van het boek waarvan de linker editie nu in Michaela’s boekenkast staat

Pa(u)l Ligeti (1885-1941) was een joods Hongaarse architect over wie nauwelijks iets bekend is. Der Weg aus dem Chaos verscheen in 1931 bij de prestigieuze uitgeverij Callwey in München. In 1926 was de oorspronkelijke tekst al in een Hongaarse editie verschenen, maar met de Duitse uitgave in 1931 kreeg deze studie een veel groter verspreidingsgebied. Ligeti was de leermeester van de modernistische architect Farkas Molnár die in 1945 in Budapest gedood werd tijdens de Russische beschietingen. Ligeti stierf vier jaar eerder in een concentratiekamp.

Een beschaving, die zijn goden
ziet sterven, krijgt zicht
op het eind van zijn levenscyclus.

Oswald Spengler

der Weg aus dem Chaos
Ligeti zag de geschiedenis van Duitsland als een golfbeweging met het Habsburgse Rijk rond 1500 als hoogtepunt. De ironie van dit wetmatige model is dat Ligeti kort na het verschijnen van zijn boek gelijk kreeg. In 1933 begon de zwartste bladzijde uit de Duitse geschiedenis die uitliep op een ondergang die ook Ligeti het leven kostte.

Op het web vond ik overigens nog een verwijzing naar deze vergeten studie: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti van Rajesh Heynickx:

The few short articles devoted to him, or the short mention of Der Weg aus dem
Chaos in studies on world history, have been mainly dominated by the idea that his philosophy of history and art theory was fascinating but intellectually negligible because it consisted of an incoherent patchwork of ideas. I want here to probe more fully the foundations of and justification for this treatment of Ligeti’s work. ( … ) To answer that question, I firstly want to offer an analysis of Ligeti’s art philosophy by delving into his intellectual sources and the graphical figures and charts he designed to elucidate his theories. Secondly, I will raise questions about the nature of writing (architectural) history and will discuss how our knowledge of twentieth-century aesthetics has been formed. More particularly, I will explore the mechanism by which historiographical narratives canonised some, and excluded other, strains of modernist thought.
 
Bron: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti