Categorie archief: geschiedenis

verlichtingsmoment

aan het lezen in: de culturele constructie van een burger
in Citizens (1989) van Simon Schama

CitizensIn Citizens (1989) neemt Simon Schama een lange aanloop naar 14 juli 1789. Pas in het tiende hoofdstuk komt hij aan bij de bestorming van de Bastille, traditioneel het begin van de Franse Revolutie. Geschiedenis beschrijft continuïteit die uit haperingen blijkt te bestaan. Revolutie wordt als de absolute doorbreking van de continuïteit beschouwd. Maar van dichtbij bekeken is een revolutie echter minder discontinu dan achteraf wordt voorgesteld. In de negen hoofdstukken en 375 bladzijden die voorafgaan aan het uitbreken van de revolutie op 14 juli 1789, neemt Simon Schama ons mee naar het Frankrijk van Lodewijk XVI die op 10 mei 1774 zijn grootvader Lodewijk XV was opgevolgd. Lodewijk XVI wilde een heel andere koning zijn. In hoofdstuk vier (de culturele constructie van een burger) wijst Schama op een gebeurtenis zes jaar voordat de revolutie uitbreekt, waarin er al afstand is genomen van het absolutisme.

Montgolfier
Versailles, 19 september 1783
eerste ballonvaart van gebroeders Montgolfier

Op 19 september 1783 heeft zich op het plein voor Versailles een enorme menigte verzamelt. Niet om de koning te zien, maar om twee wetenschappers, de gebroeders Montgolfier en hun uitvinding te aanschouwen. Het is echt een verlichtingsmoment. Wat er nieuw aan is, is dat het volk getuige is van de verovering van het luchtruim. Het is een democratische gebeurtenis en een vreedzame voorafspiegeling van 14 juli 1789. Ballonvaarders waren in de jaren tachtig de helden van hun tijd. Toen in 1927 Charles Lindbergh na de eerste transatlantische vlucht zijn triomftocht door Parijs maakte, was dat een herleving van de zegetochten van de ballonvaarders van de late achttiende eeuw.

Montgolfier
herdenkingspostzegels uit 1983 van de eerste ballonvaart door gebroeders Montgolfier in 1783

Er bestaat geen heldendom zonder heldendood. De twijfelachtige eer viel niet te beurt aan de gebroeders Montgolfier maar aan de pionier Pilâtre de Rozier. Op 15 juni 1785 deed hij een derde poging om het kanaal over te steken. Hij gebruikte daarvoor een combinatie van een waterstofballon en een hete luchtballon. Niet lang na het opstijgen vatte de ballon vlam en stortte de ballonvaarder naar beneden. Hij was het eerste slachtoffer in de luchtvaartgeschiedenis.

Pilatre de Rozier
herdenkingspostzegel van Pilatre de Rozier uit 1954
Franse ballonvaarders
In de late 18e eeuw waren Franse ballonvaarders de helden van hun tijd (kaarten van Romanet & cie, Parijs 1890-1900)

de vrijheid van 1830

De julirevolutie van 1830 volgens Delacroix en Schnetz

De vrijheid die het volk leidt van Eugène Delacroix (1798-1863) is een icoon van de historieschilderkunst. Voordat de Euro kwam stond La Liberté met haar ontblote borsten samen met Delacroix afgebeeld op het biljet van honderd francs. In Frankrijk heeft dit schilderij een religieuze status en is een substituut geworden voor de herrezen Christus uit het graf. De moderne westerse wereld laat zich niet meer aanvoeren door de mensgeworden God maar door de godin van de vrijheid. Sinds de Franse Revolutie is La Liberté de christelijke God gaan vervangen.

100 francs
biljet van 100 francs

Toen in juli 1830 opnieuw na 41 jaar barricaden opgeworpen werden, waren alle ogen weer gericht op Parijs. Ditmaal was er geen bestorming van de Bastille, maar een bestorming van het stadhuis, het Hôtel de Ville. Hét beeld van de julirevolutie van 1830 is het beroemde schilderij van Delacroix. Er zijn talloze schilderijen gemaakt van deze historische gebeurtenis, maar geen van allen bereikten ze de status van het schilderij van Delacroix.

Delcaroix
Eugène Delacroix de vrijheid die het volk leidt
De moderne wereld laat zich niet meer aanvoeren door de mensgeworden God maar door de godin van de vrijheid. Sinds de Franse Revolutie is La Liberté de christelijke God steeds meer gaan vervangen.

Een schilderij dat erg lijkt op dat van Delacroix, is Combat devant l’hôtel de ville van Jean-Victor Schnetz (1787-1870). Het laat ongeveer hetzelfde beeld zien: de barricaden waarop de tricolore wappert. Zelfs de Notre Dame de Paris is in beide schilderijen door de rook heen op de achtergrond te zien. Er is één groot verschil: het schilderij van Schnetz is geen allegorie.

Schnetz
Jean-Victor Schnetz
Combat devant l’hôtel de ville
Delcaroix
Eugène Delacroix detail
Jean-Victor Schnetz detail
Delcaroix
Eugène Delacroix detail
Jean-Victor Schnetz
Jean-Victor Schnetz detail

July Revolution [ en.wikipedia.org ]

Peinture du 19ème Siècle

Franse schilderkunst uit de 19e eeuw op fr-peint.blogspot.nl

Vorige week ontdekte ik de Engelstalige blog Peinture Française du 19ème Siècle die al vier jaar bijna dagelijks een schilderij van een Franse schilder uit de negentiende eeuw laat zien en bespreekt. Ruim duizend berichten geleden startte de blog in 2013 met het jaar 1800 en inmiddels zijn we beland in 1875. Meer dan driehonderd schilders zijn inmiddels voorbijgekomen. Impressionisten komen niet aan bod, zij zijn op het web en daarbuiten toch al oververtegenwoordigd.

Peinture Française du 19ème Siècle
Peinture Française du 19ème Siècle

Peinture Française du 19ème Siècle