Vorig jaar bezochten we het Hermann Denkmal in het Teutoburger Wald. Niet zover daarvandaan ligt een ander nationalistisch monument uit het Duitse Keizerrijk: het Kaiser Wilhelm Denkmal aan de Porta Westfalica. Dit monument is net als het Hermann Denkmal een zware humorloze Teutoonse kolos. Lopend rond het bombastische bouwwerk dat elke vorm van zelfspot ontbeert, dringt het weer eens tot mij door dat de geest van de late negentiende eeuw tegengesteld is aan de geest van de postmoderne tijd. Monumentale beelden van dit moment zijn bijvoorbeeld kabouter buttplug of een metershoge drol. Beelden die alleen nog maar uit spot en provocatie lijken te zijn geboren. In dat perspectief is het 88 meter hoge monument voor Kaiser Wilhelm der Große een verademing. Maar dan bedenk ik mij dat dergelijke nationalistische pronkstukken de voorlopers waren van de Stalins, Lenins en Kim Jong-Ils. Toch maar de kolossale drol van Wim T. Schippers dan.

Kaiser Wilhelm Denkmal [ de.wikipedia.org ]

Gustav Theodor Fechner was een Duits natuurkundige uit de negentiende eeuw en samen met Wilhelm Wundt was hij een van de grondleggers van de experimentele psychologie. Aanvankelijk hield Fechner zich bezig met natuurkunde en fysiologie en publiceerde in de jaren dertig van de negentiende eeuw een paar omvangrijke werken, waaronder Repertorium der Experimentalphysik (1832) in drie delen en Das Hauslexicon (1834-1838) in acht delen.

Door zijn titanenarbeid kreeg hij tegen zijn veertigste een zenuwinzinking en kort daarop volgde een geestelijke crisis, waaruit hij tenslotte als filosoof tevoorschijn kwam. Zijn filosofie kenmerkt zich door het zogenaamde psychologisme, een filosofische grondhouding die de verschijnselen vanuit de ziel verklaren wil. Voor Fechner is niet alleen de mens een bezield wezen, maar ook planten hebben volgens hem een ziel zoals hij in Nanna oder über das Seelenleben der Pflanzen (1848) beschrijft. En in Zendavesta (1851) gaat hij zelfs zover om aan de minerale wereld (wat Carl Gustav Carus in 1841 het Erdleben genoemd had) een ziel toe te kennen. Je kunt Fechner‘s psychologisme de tegenhanger noemen van het Vulgärmaterialismus dat rond 1850 de positivistische natuurwetenschap was gaan beheersen. In plaats van materialistisch monisme dat alles herleidt tot deeltjes, gaat Fechner uit van spiritualistisch monisme dat de wereld wil verklaren vanuit de wereldziel.

biografie van Fechner (1892) door Kuntze

Na de Eerste Wereldoorlog heerste er in Duitsland een groot onbehagen. Het cultuurpessimisme bleek een voedingsbodem voor allerlei alternatieve en spirituele clubjes die hun verlossingsweg aanboden. New Age en shoppen op de relimarkt zijn dus niet alleen de laatste veertig jaar in de mode. Carl Christian Bry schreef hier in de jaren twintig al een kritisch boek over onder de titel Verkappte Religionen. Kritik des kollektiven Wahns Zijn proza heeft een korte, zakelijke en soms bijna dadaïstische toon en werd in 1925 een bestseller. Een jaar later overleed Bry in Davos op 33-jarige leeftijd aan tuberculose.

Carl Christian Bry [ de.wikipedia.org ]