Categorie archief: geschiedenis

koloniale schilderkunst [ 3 ]

zeventiende en achttiende eeuwse schilderkunst uit Amerika
The Freake Limner
The Freake Limner ca. 1670
Justus Engelhardt Kühn a native of Germany, is first documented as having applied for naturalization at Annapolis in 1708. He became the churchwarden at St. Ann’s at Annapolis in 1717; he died six months later. Scholar J.H. Pleasants wrote that a creditor’s inventory of his estate, which was administered by Charles Carroll I, the “Settler”, indicates that Kühn was a lover of books, music and clothes, lived beyond his means and augmented his portrait-painting career by painting coats of arms. Pleasants suggests that the elaborate scenic backgrounds in portraits of children painted by Kühn may have been inspired by Italianate engravings or by memories of the formal gardens of German estates.
 
Bron: marylandartsource.org
Justus Engelhardt Kühn
Justus Engelhardt Kühn ca. 1710
Henry Darnall III en Eleanor Darnall

Rex de blije labrador

gelezen: Rothko uit De Kracht van Kunst van Simon Schama

De kracht van KunstSimon Schama schrijft heerlijke boeken over cultuurgeschiedenis. Overvloed en onbehagen (The Embarrassment of Riches, 1987) en Landschap en herinnering (Landscape and Memory, 1995) hebben we al in huis en afgelopen zaterdag voegde Michaela daar De kracht van kunst (The Power of Art, 2006) aan toe. Vier jaar geleden maakte Schama voor de BBC de televisieserie Simon Schama’s Power of Art waaruit dit boek is voortgekomen. Hij behandelt in deze serie acht kunstenaars: Caravaggio, Bernini, Rembrandt, David, Turner, Van Gogh, Picasso en Rothko waarbij hij telkens probeert het moment te vinden waarop het leven van de kunstenaar in zijn werk terecht komt. Volgens Schama openbaart zich dáár de kracht van kunst. Ik ben via de achterdeur in het boek naar binnengestapt, bij Marc Rothko. Hieronder een proeve van Schama’s rake en vaak humoristische beschrijvingen:

De schilders die de criticus Harold Rosenberg action painters had gedoopt, richtten hun pijlen op de laffe fletsheid van het naoorlogse Amerika, waar het leven volgens hen niet langer echt was, maar virtueel. Wat voor wereld zagen ze om zich heen? De Koude Oorlog en de oorlog in Korea, twee supermachten die elkaar in een dodelijke greep hielden; en in het eigen land paranoia en angst, communisten onder het bed, paddenstoelwolken met één druk op de knop. Dat was alleen te verdragen door struisvogelgedrag te verheffen tot een manier: de ideaalwereld van de suburb, geruite spencers en enkelsokjes; een Buick op de oprit en een vrouwen in de keuken die koekjes bakt en pleisters plakt; kleine Billy op de slagplaat en Susie met sproeten die hem op haar gele puntschoenen staat toe te juichen; vader gaat ‘s ochtends naar het werk met een messcherp gestreken vouw in zijn broek en schuift ‘s avonds zijn pantoffels aan voor een martini; het hele gezin zo monter als Rex de blije labrador, tong uit de bek en overal voor in, en altijd, altijd op de achtergrond het blauwe flikkerlicht en de ingeblikte lach van de tv. Wat moest je anders, als grootmacht? Het was kiezen tussen zelfmedicatie of zelfmoord.
 
uit: The Power of Art (Rothko) van Simon Schama
1950's ads
de geïdealiseerde suburbia uit de Koude Oorlog (image credits: plan59.com )
het hele gezin zo monter als Rex de blije labrador, tong uit de bek en overal voor in (…) Wat moest je anders, als grootmacht? Het was kiezen tussen zelfmedicatie of zelfmoord

Simon Schama in The Power of Art

the golden age of advertising [ weburbanist.com ] | plan59.com

Weltgericht

Bauernkriegspanorama van Werner Tübke in Bad Frankenhausen

Werner TübkeNeo Rauch, een van de kopstukken van de Neue Leipziger Schule, heeft in de hedendaagse schilderkunst inmiddels de status van superstar bereikt. Zijn plaatsgenoot Werner Tübke (1929-2004) is veel minder bekend. Sinds 1965 doceerde hij aan de Leipziger Kunsthochschule en van 1973 tot 1976 was hij rector van de Leipziger Hochschule für Graphik und Buchkunst. Het Bauernkriegspanorama (Frühbürgerliche Revolution in Deutschland), zijn bekendste werk, is te zien in het panoramamuseum van Bad Frankenhausen. Werner Tübke maakte het in opdracht van het Ministerie van Cultuur van de voormalige DDR tussen 1976 en 1987. Oppervlakkig gezien is het werk megalomane staatspropaganda: een schilderij zonder begin, einde en midden, 123 meter in het rond en 14 meter de hoogte in. Maar als je beter kijkt, zie je dat het werk juist niet in dienst staat van de socialistische heilstaat, maar een somber wereldbeeld predikt.

Weltgeschichte vollzieht sich
als Weltgericht.

Eduard Beaucamp (in FAZ)

Bauernkriegspanorama
Bauernkriegspanorama (detail)
image credits: panorama-museum.de

In 1975 herdacht men in de DDR de boerenoorlog (1524-1525) die toen 450 jaar geleden had plaatsgevonden. Voor de socialistische heilstaat was de opstand van de boeren tegenover het feodale gezag onder de bezielende leiding van Thomas Müntzer een voorafbeelding van de socialistische revolutie. In Müntzer zag men in de DDR een voorloper van Karl Marx, Rosa Luxemburg en Lenin. Iedere DDR-burger wist hoe hij eruit zag, want vanaf 1975 stond hij op het biljet van vijf Mark.

5 Mark DDR
Thomas Müntzer op 5 DDR Mark

In 1524 sloegen in Schwaben de brandhaarden van verzet over naar andere delen van Duitsland en al snel woedde er een verschrikkelijke boerenoorlog waarbij kloosters, kerken en kastelen geplunderd en gebrandschat werden. Uiteindelijk zou op 15 mei 1525 op de Frankenberg in Thüringen de strijd beslist worden. Müntzer en zijn boeren waren omsingeld door een grote overmacht, voornamelijk huurlingen in dienst van rijksgroten. Kerkhervormer Luther die niet wilde dat zijn leer voor politieke doeleinden misbruikt werd, koos partij voor het wereldlijk gezag tegen de boeren. Een christen moest de overheid dienen en zijn kruis dragen, vond hij. De boeren werden op de Frankenberg verpletterend verslagen en Thomas Müntzer werd gevangen genomen, gemarteld en tenslotte onthoofd. Daarmee was hij voor de DDR een proto-martelaar van de revolutie geworden. In 1972 schreef de staat een opdracht uit om een kunstwerk te maken ter herdenking van Thomas Müntzer en de Bauernkrieg. De Thüringse kunstenaar Werner Tübke, rector van de Leipziger Hochschule für Graphik und Buchkunst, mocht de klus gaan klaren.

Bauernkriegspanorama
Bauernkriegspanorama (detail)
image credits: panorama-museum.de

In 1976 beëindigde Tübke zijn baan als rector en begon hij aan zijn levenswerk. Hij had de opdracht aangenomen op voorwaarde dat hij de grootst mogelijke artistieke vrijheid zou krijgen. Het zou geen traditionele historieschildering worden, waarbij de historische gebeurtenissen worden weergegeven “wie es eigentlich gewesen ist”. Tübke had een Teatrum Mundi (een wereldtoneel) voor ogen en greep terug naar Jeroen Bosch met zijn allegorische landschappen. Vaktechnisch baseerde hij zich op Albrecht Dürer en Lucas Cranach de Oudere. Eerst maakte hij een uitgebreide studie van de kunst uit het eerste kwart van de zestiende eeuw en daarna begon hij de immense voorstelling te componeren. Uiteindelijk presenteerde hij zeven jaar later een model aan het politbureau. Nadat zijn werk was goedgekeurd begon men in 1983 aan het eigenlijk werk. Een groep van vijftien schilders en kunststudenten was een jaar lang getraind om Tübke‘s stijl eigen te maken en daaruit koos Tübke er tenslotte vijf (o.a. Eberhard Lenk) met wie hij de 1722 vierkante meter zou gaan schilderen. Zelf zou hij tweemaal zijn werk moeten onderbreken omdat zijn duimspier was gescheurd.

Bauernkriegspanorama
Bauernkriegspanorama (detail)
image credits: panorama-museum.de

Tenslotte werd in september 1987 het panorama voltooid. Twee jaar later, ter gelegenheid van de vijfhonderdste geboortedag van Thomas Müntzer werd het panoramamuseum geopend door de vrouw van Erich Honnecker (Honnecker zelf lag doodziek op bed). Het was 14 september 1989. Een paar weken later viel de muur…

Bauernkriegspanorama
Bauernkriegspanorama (detail)
image credits: panorama-museum.de

Frühbürgerliche Revolution in Deutschland heeft tegenwoordig verschillende interpretaties gekregen. Opvallend is dat deze loodrecht op de officiële visie van de DDR staan. Werner Tübke heeft niet het ochtendgloren van de socialistische heilstaat geschilderd, maar geeft juist een apocalyptisch beeld op de wereldgeschiedenis. Die ewige Wiederkehr des Gleichen. Zoals Thomas Müntzer zijn vrederijk op aarde op de Frankenberg ten onder zag gaan, zo zag Tübke dat ook de DDR geen eeuwige heilstaat was.

Bauernkriegspanorama
Bauernkriegspanorama (detail)
image credits: panorama-museum.de
Das thüringische Bauernkriegspanorama (1976 bis 1987) ist keine didaktische Großillustration, sondern eine historische Parabel menschlicher Irrungen und Wirrungen mit Durchblick auf gesellschaftliche Unruhen, Umbrüche und Glaubenskämpfe der Moderne, auf eine Welt nicht im Aufbruch, sondern im Taumel einer Spätzeit: Weltgeschichte vollzieht sich als Weltgericht. All diesen Auftragsbildern liegt ein tiefer Dissens zum ideologischen DDR-Parteiprogramm zugrunde. Mit der „Erbe“-Debatte ließen sich die Projekte bemänteln und rechtfertigen. In fast allen seinen „Historienbildern“ hat Tübke seine skeptische, ja geschichtspessimistische Anschauung und nicht das Fortschritts-Wunschbild der DDR entfaltet – die Auffassung von einer Wiederkehr des Gleichen, das aber niemals das Gleiche ist.“
 
Bron: Eduard Beaucamp in : FAZ 29. Mai, 2004
Briefmarken 1989
DDR postzegels uit 1989 ter gelegenheid van Müntzer’s 500e geboortedag

panorama-museum.de | Bauernkriegspanorama [ de.wikipedia.org ]