Categorie archief: geschiedenis

tweemaal Slag bij Quebec

De Slag bij Quebec (1759) door Benjamin West en Edward Penny

Benjamin WestRuim een halve eeuw voordat Jan Willem Pieneman zijn schilderij van de Slag bij Waterloo voltooide, maakte de Amerikaanse schilder Benjamin West een soortgelijk schilderij over een andere historische veldslag, de Slag bij Quebec. In Nederland is deze slag niet zo bekend, maar de Engelsen en Fransen en zeker de Canadezen en de Amerikanen weten deze slag moeiteloos te plaatsen in de Zevenjarige Oorlog. Deze oorlog werd niet alleen in Europa uitgevochten tussen Pruisen en Oostenrijk (met Sileziëals inzet) maar juist ook in Noord-Amerika. Engeland dat Pruisen steunde in zijn strijd tegen Oostenrijk, Frankrijk en Rusland, voerde de oorlog vooral op zee en overzee, met name in Noord-Amerika. Een van de veldslagen in de Zevenjarige Oorlog was de Slag bij Quebec in 1759. In 1763 kwam aan de oorlog een eind en sloten Engeland en de Frankrijk de Vrede van Parijs waarbij de Fransen Canada en alle gebieden ten oosten van de Mississippi moesten opgeven. Vijftien jaar later zou Frankrijk zich wreken op Engeland door de Amerikaanse kolonisten militair te steunen in de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog (1774-1783).

de dood van generaal Wolfe
de dood van generaal Wolfe, 1770
door Benjamin West
West verdeelde zijn doek in drie groepen. In het midden ligt Wolfe op de grond in de klassieke pose van de stervende held, zijn ogen omhooggericht, zijn bezorgde, treurende officieren boven hem als een boog die culmineert in een bollend vaandel dat met zijn hemelwaartse beweging de aanstaande weg van de ziel aangeeft. Het doet ook denken aan het lege kruis in een kruisafname, waardoor Wolfes lichaam wordt geasscocieerd met het beeld van Christus’ offer.
 
Robert Hughes in Amerikaanse visioenen, blz 74
de dood van generaal Wolfe, detail
de dood van generaal Wolfe, detail

Benjamin Wests schilderij hangt in de National Gallery of Canada (Musée des beaux arts du Canada) in Ottawa. West was niet de enige die het tafereel schilderde. Edward Penny schilderde zeven jaar eerder al de sterfscene van de Engelse generaal. Maar Benjamin West maakte er in 1770 pas een echt meesterwerk van.

de dood van generaal Wolfe
de dood van generaal Wolfe, 1763
door Edward Penny
This 1763 painting depicts the death of General James Wolfe. This work by Edward Penney is probably much closer to the truth of how Wolfe died than Benjamin West’s more famous painting. Of all the accounts of the general’s last moments, Captain John Knox’s version is generally accepted as the most credible. Knox stated that „various accounts have been circulated of General Wolfe’s manner of dying, his last words, and the officers into whose hands he fell; and many, from a vanity of talking, claimed the honour of being his supporters after he was wounded; but Lieutenant Brown, of the grenadiers of Louisbourg and the twenty-second regiment with Mr. Henderson, a volunteer in the same company, and a private man, were the three persons who carried his excellency to the rear; which an artillery officer seeing, immediately flew to his assistance; and these were all that attended him in his dying moments.„
 
Bron: cmhg-phmc.gc.ca

The Battle of Quebec | The Death of General James Wolfe at Quebec

achteruitkijkspiegel

eindeloos turen op tijdbalken…

Ik weet niet waar mijn belangstelling voor het verleden precies vandaan komt. Ongetwijfeld heeft het iets met de eigen identiteit te maken, met het opzoeken van mijn wortels en die van mijn voorouders. Door te graven in het verleden vinden we eigenlijk altijd scherven. Het verleden is veel te groot en ontsnapt aan ons beperkte zicht. Het is een onmogelijke opgave om de geschiedenis te kennen. Waarom zou je dan met jaartallen een net willen spannen over het verleden wanneer je weet dat je het nooit zult vangen? Maar met het grofmazige net dat we zélf kunnen knopen, kunnen we door de historische feiten die we daar mee vangen toch een beperkt overzicht van het verleden te krijgen.

willebroek.info
tijdbalk op willebroek.info

Voor mij is een tijdbalk zo’n net waarmee je de verleden tijd kunt vangen. Het is een soort doodskleed vol gaten dat over het lijk van de tijd ligt uitgespreid. Meestal heeft een tijdbalk een bewuste beperking en wordt bijvoorbeeld het overzicht beperkt tot de Nederlandse, Europese of Amerikaanse geschiedenis. Of de tijdbalk focust alleen in op kunst, wetenschap of politiek. Want het doel van de tijdbalk is het overzicht en dat is per definitie een groteske versimpeling van de werkelijkheid. Interessant wordt het wanneer het overzicht en de werkelijkheid elkaar weer gaan raken, wanneer ik in de veelheid van informatie het overzicht weer verlies en wordt teruggeworpen in het hier en nu, in de lévende tijd waarin ikzelf de enige ben die een stap naar voren kan zetten. Want ook al hou ik van het beeld in de achteruitkijkspiegel, de weg ligt vóór mij.

entoen.nu
de canon van Nederland

De canon van Nederland biedt een overzicht van de (Nederlandse) geschiedenis, samengevat in 50 ‘vensters’. Leerlingen (én leraren!) in de bovenbouw van het basisonderwijs worden geacht het uitzicht te kennen dat deze vensters op onze geschiedenis geven. Zonder historisch bewustzijn is er geen nationaal bewustzijn. En zonder nationaal bewustzijn zak je voor je ingeburgeringsexamen.

tijdbalk [ willebroek.info ] | de canon van Nederland [ entoen.nu ]

tweemaal Slag bij Waterloo

De Slag bij Waterloo door Jan Willem Pieneman en Louis Moritz

Napoleon BuonaparteOver vier jaar zullen er twee grote herdenkingen zijn. Het zal dan honderd jaar geleden zijn dat de Eerste Wereldoorlog begon en nog eens honderd jaar eerder het Congres van Wenen. Na de Napoleontische oorlogen en na de Eerste Wereldoorlog zou de kaart van Europa drastisch veranderen. Napoleon was in 1814 verbannen maar nog steeds niet definitief verslagen. Op 1 maart 1815 wist hij van Elba te ontsnappen en kwam nog eens voor honderd dagen terug op het Europese toneel. Op 18 juni 1815 na de Slag bij Waterloo moest hij voorgoed de aftocht blazen.

Op 1 maart 1815, toen het congres nog in volle gang was, wist Napoleon van Elba te ontsnappen. Al snel had hij weer een grote legermacht onder zijn bevel, waarmee hij opnieuw oprukte tegen de mogendheden. Uiteindelijk werd hij door Pruisische, Hollandse, Belgische, Nassause (onder aanvoering van de prins van Oranje) en Engelse legers verslagen bij Waterloo. Daarna aarzelde Willem niet langer en riep zich op 16 maart 1815 met instemming van de mogenheden uit tot Koning der Nederlanden, Willem I, nadat op 13 februari 1815 de Nederlanden definitief verenigd werden in het Traktaat van de 38 Artikelen. In september werd in Brussel de eenwording van de Noordelijke- en Zuidelijke Nederlanden plechtig gevierd.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Voor het nationale zelfbewustzijn van het piepjonge Verenigd Koninkrijk der Nederlanden was de aanwezigheid van de prins van Oranje tijdens de Slag bij Waterloo van enorm belang. Bovendien was Napoleon voorgoed verslagen op het grondgebied van het koninkrijk, want Belgiëen Nederland waren toen nog verenigd. De jonge prins van Oranje en latere koning Willem II (1840-1849) werd tot nationale held gemaakt. Dat hij tijdens de veldslag (aan zijn schouder) gewond was geraakt, sprak nog meer tot de verbeelding. Voor de historieschilders was er werk aan de winkel. Het bekendst is het heldhaftige schilderij dat Jan Willem Pieneman in 1824 voltooide. Het is een doek van on-Nederlandse afmetingen (576 x 836 cm!) en hangt nu in het Rijksmuseum.

Pieneman
Jan Willem Pieneman 1824
De slag bij Waterloo, 18 juni 1815
Olieverf op doek, 576 x 836 cm
Centrale figuur is de hertog van Wellington terwijl de gewonde prins Willem II links staat afgebeeld
Jan Willem PienemanJan Willem Pieneman werkte jaren aan ‘Waterloo‘. In de jaren 1819-1821 was hij verschillende malen langdurig bij de hertog van Wellington te gast om portretstudies van Wellington en diens officieren te maken. Op het schilderij zijn 69 personen herkenbaar. Het enorme schilderij was in 1824 af. Koning Willem I kocht het voor zijn zoon. Het zou komen te hangen in diens Brusselse paleis. Maar voor het daarheen verhuisde, werd het tentoongesteld in Amsterdam, Gent, Brussel en Londen. Pieneman verdiende daar – bovenop de verkoopsom van veertigduizend gulden – nog eens vijftigduizend gulden extra mee: een vermogen toentertijd.
 
Bron: rijksmuseum.nl/aria
Pieneman
De slag bij Waterloo detail
Prins Willem II raakte tijdens de veldslag gewond
Geen wonder dat dadelijk door Hollandse kunstenaars de afbeelding in prent en schilderij ter hand werd genomen, niet alleen van de slag bij Waterloo, maar ook van het voorafgaande wapenfeit bij Quatre Bras, waar op 16 juni – in strijd met Wellingtons bevelen – de Nederlandse troepen waren geconcentreerd en onder aanvoering van de Prins van Oranje, de Franse aanvallen zolang wisten te weerstaan, dat daardoor het latere verloop van de veldslag ten goede werd beïnvloed. Dankzij die uitkomst kon zijn insubordinatie achteraf als een heldhaftig en beleidvol optreden worden bejubeld.
 
Bron: dbnl.org

Een veel minder bekend schilderij ( maar dan ook veel minder groot) is van Louis Moritz (1773-1850). Ook hij beeldt de gewonde prins van Oranje af maar dan bijna in het midden. Op het schilderij van Pieneman is de hertog van Wellington de centrale figuur. Maar deze had door bemiddeling van koning Willem I dan ook persoonlijk model willen zitten voor de schilder. Pienemans enorme schilderij was een attractie en werd tentoongesteld in Amsterdam, Gent, Brussel en Londen

Louis Moritz
Louis Moritz
De slag bij Waterloo, 18 juni 1815
Tot de eersten, die bij ons Waterloo in beeld brachten, behoorde Louis Moritz, wiens roeping en ervaring als historieschilder met een voorkeur voor paarden, hem hiertoe bijzonder geschikt maakten. Hij toog samen met C.L. Hansen en J. Kamphuysen aan het werk in een ambitieuze onderneming: het schilderen van een groot panorama van de slag bij Waterloo, dat in 1816 te Amsterdam, in een rond gebouwtje op het Leidseplein en naderhand in enkele andere plaatsen werd tentoongesteld. Zijn aandeel bestond in het schilderen van de levensgrote figuren en paarden. De exploitant was blijkbaar E. Maaskamp, die in een brochure van 1816 een uitvoerige beschrijving van het panorama publiceerde met een schematische afbeelding ervan, waarbij de inhoud der voorstelling tot in bijzonderheden werd aangeduid. Over de latere lotgevallen van dit panorama tasten wij in het duister.
 
Het hier getoonde schilderij, dat niet gedateerd is maar vermoedelijk ongeveer gelijktijdig ontstond, kan een indruk geven van de manier, waarop Moritz het onderwerp behandelde. Ook al is het moment van Oranjes verwonding hier op iets andere wijze in beeld gebracht dan in het desbetreffende stuk van het panorama, de schilder heeft hier stellig met evenveel accuratesse de juiste toedracht gevolgd als hij deed in het grote tafereel, dat volgens Maaskamp door de Prins „met de uiterste oplettendheid„ werd bekeken en „met het hoogste welgevallen goedgekeurd„.
 
Bron: dbnl.org

De Slag bij Waterloo [ rijksmuseum.nl/aria ]