Categorie archief: geschiedenis

het wereldlandschap

tentoonstellingscatalogi De uitvinding van het landschap (2004)
en Panorama op de wereld (2001)

Panorama op de wereld. Van Bosch tot RubensIn 2004 was in het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen de tentoonstelling De uitvinding van het landschap te zien. Drie jaar eerder zag ik in het Noord-Brabants Museum in ‘s-Hertogenbosch de tentoonstelling Panorama op de wereld. Van beide tentoonstellingen ben ik nu de catalogus weer eens aan het lezen. Op het eerste gezicht lijken deze twee grote landschapstentoonstellingen sprekend op elkaar omdat de ontwikkeling van de landschapsschilderkunst in de zestiende eeuw centraal staat.

Vlaamse landschapsschilderkunst van Patinir tot RubensVan Bosch tot Rubens was het in 2001 in ‘s-Hertogenbosch en Van Patinir tot Rubens was het in 2004 in Antwerpen. De Noord-Brabantse hoofdstad legde daarbij vanzelfsprekend de nadruk op Jeroen Bosch terwijl de Zuid-Brabantse hoofdstad de nadruk legde op Pieter Paul Rubens. Antwerpen was van 1500 tot 1585 het centrum van de wereld. Ook voor de kunst was de stad belangrijk, niet alleen als centrum maar ook als knooppunt tussen de kunst van het Noorden en de Italiaanse kunst.

Zo werden bijvoorbeeld de tekeningen die Pieter Brueghel de Oude (overigens geboren in Noord-Brabant) in 1554 van zijn reis naar Italiëmeebracht, door de Antwerpse graveur en drukker Hieronymus Cock onder de naam ‘twaalf grote landschappen’ als losse prenten verspreid en hadden veel invloed. Het zijn wereldlandschappen met een hoge horizon en een vogelvluchtperspectief. Tegelijkertijd lopen Brueghel‘s twaalf grote landschappen al vooruit op het naturalistische landschap van de zeventiende eeuw dat vooral in de Noordelijke Nederlanden tot grote bloei zou komen.

Pieter Brueghel de Oude
Pieter Brueghel de Oude Hieronymus
Dit is een goed voorbeeld van een panoramisch wereldlandschap waarin de kluizenaar rechtsonder een nietig figuurtje is.
De Vlaamse landschapsschilderkunst kende vanaf haar ontstaan op het einde van de 15e en begin 16e eeuw, een lange evolutie. De landschappen ontwikkelden zich van pittoreske of fantastische achtergronddecors tot zelfstandig meesterwerken waaronder zeestukken, dorpsgezichten, woudlandschappen en havenzichten. Omstreeks 1500 ontstaat het wereldlandschap. Dit type landschap ligt aan de oorsprong van de landschapsschilderkunst, Joachim Patinir en Henri met de Bles zijn pioniers van dit genre. Karakteristiek voor het wereldlandschap is haar gezichtspunt: de blik wordt langs bergen en rivieren naar de horizon geleid. De menselijke figuur verzinkt in dit weidse panorama.
 
Bron: codart.nl
Joachim Patinir
nogmaals Hieronymus in de woestijn
door Joachim Patinir

Goethe Landschaftliche Malerei (1818/1832)
Goethe schrijft hier over het zestiende eeuwse ‘wereldlandschap’ waarin je ergens in een hoekje een heilige Hieronymus of Maria Magdalena kunt ontdekken…

het groene Haagje van het oosten

de natuurlijke ligging van Arnhem

Met de herdenkingen rond de Slag om Arnhem zijn er behalve de veteranen en hun familie weer heel wat belangstellenden die een blik werpen over de Rijn, Betuwe en de Waal naar Nijmegen, de zusterstad die van september 1944 tot mei 1945 frontstad was. In en rond Arnhem heb je verschillende fraaie uitzichten. Bij het Museum voor Moderne Kunst bijvoorbeeld. Westelijker op de Westerbouwing bij Oosterbeek kijk je ook dwars over de Betuwe heen. En op Hoogte 80 (Geitenkamp) kijk je tot in Duitsland (zie hieronder).

Arnhem
Presikhaef, de oostelijke Betuwe en het Reichswald gezien vanaf Hoogte 80 en de bocht in de Rijn bij Oosterbeek vanaf de Westerbouwing

De Veluwezoom is rijk bebost, maar dat is niet altijd zo geweest. Op een schilderij van een tijdgenoot van Rembrandt zien we dat de stuwwallen bij Arnhem en Doorwerth er 350 jaar compleet anders uitzagen. De bomen waren rond 1500 in opdracht van de Bourgondische vorst Filips de Schone gekapt en de schapen zorgden er daarna voor dat het kaal bleef.

Arnhem
Arnhem buiten de Rijnpoort ca. 1640
door Joris van der Haagen (1615-1669)

Honderd jaar later zien we dat de bomen op de stuwwal zijn teruggekeerd.

Arnhem
Arnhem het Onderlangs ca. 1741
door Jan de Beyer
Eeuwenlang waren de heuvels en de woeste heide- en zandvelden van Veluwe een last voor de stad. Je kon er niet op bouwen, het was geen geschikte landbouwgrond en het belemmerde het verkeer en vervoer. Vrijwel alle bomen werden rond 1500 in opdracht van de Bourgondische vorst Filips de Schone gekapt om een belegering van de stad mogelijk te maken. Nieuwe grootschalige boomaanplant vond plaats in de achttiende en negentiende eeuw. In die tijd werd Arnhem het „groene Haagje van het oosten„ en vestigden welgestelden, niet alleen overigens uit „s-Gravenhage, zich in de stad. Ze werden later gevolgd door de toeristen van de twintigste eeuw. De bossen en juist het contrast tussen heuvel en rivier, tussen Veluwe en Betuwe, gaven de stad reliëf.
 
Bron: arneym.nl/canonarnhemtot1900/stuwwal

If you can make it here …

gisterenavond gezien op Nederland 2: The New York Connection
aflevering 1: New York en the American Dream

Aardige documentaireserie waarin verschillende minireportages heden en verleden met elkaar verbinden. Dirk van Weelden bezocht zo een nazaat van de familie Staats die al vanaf de zeventiende eeuw aan de Hudson woont ten noorden van Manhattan in een huis dat waarschijnlijk het oudste uit deze streek is. De familie heeft een eigen kerkhof waar o.a. Joachim Staats (1654-1712) begraven ligt. Zijn grootvader Abraham Staats was een van de eerste kolonisten en kwam in 1617 al naar Nieuw-Nederland. De Amerikaanse nazaten die er nu wonen, behoren alweer tot de tiende generatie. Toch blijven ze hun Nederlandse wortels koesteren door bij hun huis de Nederlandse vlag te laten wapperen. Verder zien we Van Weelden in Manhattan waar hij aan de rand van Central Park een droomappartement van 51 miljoen bezichtigt. Nadat hij zich vergaapt heeft aan het adembenemende uitzicht, komt er een jonge vrouw binnen die belangstelling heeft. Haar rijke pa wil het misschien wel voor haar kopen. ‘Een verstandige beslissing’ meent de makelaar.

de afleveringen
er volgen nog drie afleveringen
op 27 september, 4 en 11 oktober
(klik op de afbeelding voor de eerste aflevering)
In The New York Connection gaat schrijver en filosoof Dirk van Weelden in het New York van vandaag op zoek naar de vroege geschiedenis van de stad. Hij onderzoekt welke lijnen getrokken kunnen worden van het Hollandse verleden naar het New York van nu. Hoe zag die samenleving er toen uit? Welke Hollandse elementen zien we nu nog terug? Historische vertellingen uit de 17e eeuw worden gekoppeld aan actuele thema’s.
 
Bron: avro.nl

The New York Connection [ avro.nl ]