Reclame moet leuk zijn. Maar wat is leuk? In 2004 zag ik in het Historisch Museum van Berlijn op de tentoonstelling Strategien der Werbekunst 1850-1933 een prehistorisch reclamespotje uit 1910 met het tijdloze Maggi-flesje dat zo oubollig was, dat ik er meer om moest lachen dan om de peperdure ‘minispeelfilm’ van een verzekeringsmaatschappij die vooral door de Gouden Loeki trendbepalend is geworden. Vanavond in Andere Tijden terug naar de spruitjeslucht van 1967 toen het eerste STER spotje op de Nederlandse buis verscheen. ‘Hoe televisiereclame in veertig jaar van braaf en burgertruttig tot sexy en shocking werd en hoe humor en amusement steeds meer worden ingezet voor diepvrieskroket en doperwt in pot.’

Reclamefilms

De geschiedenis van de moderne massareclame in Nederland begint rond 1850. Als de belasting op dag- en weekbladen in 1869 wordt afgeschaft, verschijnen er steeds meer affiches in het straatbeeld op reclamezuilen en schuttingen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog verschijnt het eerste reclame plaatjesalbum van Verkade naar Duits voorbeeld. Blue Band start in 1923 de eerste grote reclamecampagne. Onder de leus ‘versch gekarnd’ verschijnen overal affiches, emaillborden en advertenties met het ‘ Blue Band meisje’ . In hetzelfde jaar wordt ook de ‘Vereeniging voor reclame’ opgericht.

Bron: geschiedenis.vpro.nl

Vorige maand besteedde ik even aandacht aan de nu draaiende tentoonstelling Binnen de grenzen van het Affiche in Museum Mesdag overal de relatie tussen beeldende kunstenaars en reclame. Meer Nederlandse reclameposters vond ik nog in het Reclame Arsenaal en op mijn plaatjeslog Johannes in Retroland staan bergen Amerikaanse vintage posters.

150 jaar reclame in Nederland | Virtuele reis door de Nederlandse reclamegeschiedenis
Andere Tijden Archief

In het zomernummer (nr. 4 2006) van Archeologie Magazine stond een special over de Eeuwige Stad. In 1980 en 1981 was ik er samen met mijn broer. Het eerste museum dat we toen bezochten, was het Museo dell’ Ara Pacis waar de Ara Pacis staat, het Altaar van de Vrede. Dit monument werd vlak voor de geboorte van Christus gemaakt in 13-9 v. Chr. in opdracht van de senaat ter herdenking van de succesvolle veldtochten van keizer Augustus in Galliëen Spanje. Pas in de vorige eeuw werd het altaar weer opgegraven en onder Mussolini werden de delen die verspreid waren geraakt weer bij elkaar gebracht. Hij identificeerde zich uiteraard graag met Ceasar en evenals keizer Augustus vierde hij een overwinning graag met een monument opgedragen aan de Vrede.

 

Een ander museum dat we in 1980 bezochten, was het Musei Capitolini, toen nog een rommelige beeldenzolder maar inmiddels een volwassen museum. Ik kocht er toen een serie ansichtkaarten met bustes van beroemde personen: Socrates, Augustus, Cicero, Nero en Livia. Puntgave beelden en verbluffend naturalistisch.

De Capitolijnse Musea zijn ongetwijfeld dé musea voor Romeinse beeldhouwkunst. Hoogtepunten zijn o.a. de bronzen Lupa Capitolina uit de vijfde eeuw voor Christus (hierboven), de hal van de keizers, de hal van de filosofen en de stervende Galliër (onder).

De Stervende Galliër is een van de bekendste beelden van de klassieke oudheid en van de hellenistische periode. Men heeft over het beeld geen gegevens tijdens de middeleeuwen. De eerste gegevens die men vindt over het beeld dateren van 1623. Het marmeren beeld was toen een onderdeel van de collectie van de Ludovisi familie in Rome. Tijdens deze periode (17e eeuw) ontstonden er echter een aantal verkeerde interpretaties over het beeld. Men dacht dat het beeld een verslagen gladiator was. Dit leidde tot verschillende namen voor het beeld, zoals de stervende of gewonde gladiator, de Romeinse gladiator en de stervende murmillo.

In 1797, tijdens de invasie van Italië, werd het beeld door Napoleon Bonaparte meegenomen naar Parijs. In 1815 werd het beeld terug naar Rome gebracht en werd het geplaatst in de Musei Capitolini. Er zijn verschillende kopieën van het beeld te bewonderen o.a. in het Museum of Classical Archaeology aan de universiteit van Cambridge, de Courtauld Institute of Art aan de universiteit van Londen, maar ook in Berlijn, Praag en Stockholm.

Bron: nl.wikipedia.org

Het beroemde bronzen ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius staat sinds 1990 binnen in de Musei Capitolini In 1980 zag ik het nog staan op het Campidoglioplein voor het Capitool waar het in 1538 in opdracht van paus Paulus III door Michelangelo geplaatst was. Tegenwoordig staat er een kopie. Toen Andrei Tarkovsky het beroemde beeld in zijn film Nostalgia (onder) in 1983 een rol liet spelen, werd het origineel gerestaureerd.

Het standbeeld van Marcus Aurelius is het enige ruiterstandbeeld dat ongeschonden bewaard is gebleven tot in onze dagen. In de tijd dat het geplaatst werd (het werd opgericht in 176 na Chr.) waren er talloze ruiterstandbeelden, maar deze zijn in later tijd allemaal verwoest door de christenen. Volgens de overlevering is het standbeeld tot in onze dagen bewaard gebleven omdat het geïdentificeerd werd met keizer Constantijn de Grote, die zich tot het christendom bekeerd had en vele kerken had laten bouwen.

Het is nog steeds onbekend waar het beeld oorspronkelijk gestaan heeft. Omdat het gaat om een ere-standbeeld, zou het gestaan kunnen hebben op het Forum Romanum of op het plein van dynastische tempel die de zuil van Marcus Aurelius omgaf (de huidige piazza Colonna). Volgens bronnen zou het beeld in elk geval vanaf het einde van de 9e eeuw na Chr. gestaan hebben bij het pauselijk Lateranenpaleis. Maar in 1538 werd het in opdracht van paus Paulus III op het Capitool geplaatst, omdat daar sinds 1143 het stadsbestuur gevestigd was. Vervolgens werd het in 1539 aan Michelangelo toegestaan om het beeld een andere plaats te geven in zijn nieuwe ontwerp van het plein. Zo werd het de spil van het nieuwe architektonische complex.

Bron: wiebekoo.nl

Archeologie Magazine

Vanmiddag bezocht ik met mijn broer de tentoonstelling in het Museum het Valkhof over de opgravingen in Herculaneum. Vijfentwintig jaar geleden bezochten we samen het zusterstadje van Pompeï. Dat was toen nog grotendeels bedolven onder een dikke laag lava en as die op sommige plaatsen wel 25 meter dik was. Diep onder de grond bevond zich wel een gangenstelsel dat de koning van Napels in het midden van de achttiende eeuw had laten graven, om een groot aantal kunstwerken naar boven te halen. Twee eeuwen later bleek tijdens het blootleggen van de ruïnes dat deze onderneming rampzalig is geweest: het gangenstelsel had zich dwars door muren heengevreten, soms bekleed met kostbare mozaieken. Nu worden het Bourbongaten genoemd, om Carlo III van Bourbon, de Spaanse koning van Napels te gedenken.

In Herculaneum werden in tegenstelling tot Pompeï nauwelijks lichamen gevonden. Pas in 1982 werden aan de zee een aantal boothuizen opgegraven waarbij vele lichamen werden gevonden. De vluchtende inwoners hadden zich daar nog proberen in te schepen, maar werden door de lava, brokstukken en dampen spuwende vulkaan ingehaald. Een van de aangrijpendste ‘objecten’ op de tentoonstelling zijn de skeletten van een man, een jonge vrouw en jongen van ongeveer 15 jaar die in een van de botenhuizen zijn gevonden. Net als in Pompeï verraden de houdingen het drama. Daarbij komt nog dat de jongen een vergroeid opperbeen had waardoor hij waarschijnlijk moeilijk kon lopen…

De inwoners van Herculaneum stierven binnen enkele seconden. Toch waren de mensen niet onvoorbereid. Op de 24ste augustus hadden de hele dag donkere wolken en het gedonder van de Vesuvius de bewoners al gewaarschuwd. Velen pakten hun waardevolle spullen en vluchtten in de richting van het strand. De zee was de enige uitweg en ongetwijfeld waren al velen in boten via zee gevlucht.
 
Een groep van zo„n 300 mensen wachtte nog en zocht bescherming in de boothuizen. Anderen probeerden een grote boot die op het strand lag te water te laten, toen om 1 uur ’s nachts een gloeiend hete wolk van 500 ºC van as, vulkanische stenen en gas over de stad raasde. De nog op redding wachtende inwoners hadden geen schijn van kans.
De bewoners stierven doordat ze de gloeiend hete as en de gassen inademden: ze kregen een thermische shock. Door blootstelling aan de immense hitte verdampte in enkele seconden het lichaamsvocht.
De vluchtelingen op het strand waren op slag dood, letterlijk getroffen door de „brandende wolk„. De mensen in de boothuizen zaten beschut, maar ademden de fijne en gloeiend hete as in en stikten. Vervolgens werd de stad getroffen door nog eens vijf van dergelijke pyroclastische golven.
 
Bron: museumhetvalkhof.nl

Thuisgekomen toch maar eens een kijkje genomen op de site denkvooruit.crisis.nl

De Japanse galerie Nukaga uit Tokyo bezit de volledige reeks van Le Antichità di Ercolano Esposte die verscheen tussen 1754 en 1792 op initiatief van koning Carlo III van Napels. De collectie gravures is in Japan gedigitaliseerd en nu online toegankelijk De opgravingen die vanaf het midden van de achttiende eeuw in Herculaneum en Pompeï werden ondernomen, zouden grote invloed hebben op het classicisme dat tussen 1770 en 1830 in de mode was. De Duitse archeoloog Johann Winckelmann speelde daarbij een leidende rol. In de laatste zaal van de expositie wordt hier aandacht aan geschonken.

Pink Floyd – Live At Pompeii – The Director’s Cut
Overigens heeft Pink Floyd zie stukje van zaterdag 16 december (hieronder) in 1971 een legendarisch concert gegeven in de arena van het nabij gelegen Pompeï.

Op de Director’s Cut die ik vorig jaar op DVD kocht, staan ook computersimulaties uit 1998 van de beroemdste vulkaanuitbarsting uit de geschiedenis, die nu ook in het Valkhof Museum te zien zijn.

museumhetvalkhof.nl | Le Antichità di Ercolano Esposte