In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en alleen daar ben je onsterfelijk. Dat geldt in het bijzonder voor schrijvers. Immers, wie schrijft die blijft. Zolang we hen blijven lezen en gedenken, leven zij voort. En wanneer ze zijn weggezonken in het collectieve geheugen, kunnen ze met een lemma op wikipedia weer even tot leven worden gewekt. Vandaag: Cornelis Kraijenhoff (1758-1840)
Meestal lees je een biografie omdat je een persoon wilt leren kennen, maar het kan ook omgekeerd. Een biografe vertelde mij ooit dat een biografie de beste manier is om een tijd van binnenuit goed te leren kennen. Het tijdsbeeld komt dan door en in allerlei vaak onverwachte details tevoorschijn. Mijn motivatie om de biografie van Cornelis Kraijenhoff (1758-1840) te kopen, heeft weinig te maken met Kraijenhoff met wie ik (nog) helemaal niets heb. Maar ik heb wel steeds meer met de tijd waarin hij leefde, de periode 1760-1840. Nu besloeg zijn leven precies dat tijdvak, dus ik hoop dat ik via zijn leven nog meer verbonden wordt aan de tweede helft van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw. Overigens ben ik niet bang dat Kraijenhoff mij zal teleurstellen, want hij was natuurkundige, arts, generaal, waterbouwkundige en cartograaf. Een zeer veelzijdig mens dus.
vandaag 262 jaar geleden viel Fort Necessity in handen van de Fransen
in de aanloop naar de Zevenjarige Oorlog (1756-1763)
By 11:00 am on the 3rd of July 1754, Louis Coulon de Villiers came within sight of Fort Necessity. At this time, the Virginians were digging a trench in the mud. The pickets fired their muskets and fell back to the fort, whereupon three columns of Canadian soldiers and Indians advanced downhill towards the fort. However, Coulon had miscalculated the location of the fort and had advanced with the fort at his right. As Coulon halted and then redeployed his troops, Washington began to prepare for an attack.
Coulon moved his troops into the woods, within easy musket range of the fort. Washington knew he had to dislodge the Canadians and Indians from that position, so he ordered an assault with his entire force across the open field. Seeing the assault coming, Coulon ordered his soldiers, led by Indians, to charge directly at Washington‘s line. Washington ordered the men to hold their ground and fire a volley. Mackay’s regulars obeyed Washington’s command, and supported by two swivel cannons, they inflicted several casualties on the oncoming Indians. The Virginians, however, fled back to the fort, leaving Washington and the British regulars greatly outnumbered. Washington ordered a retreat back to the fort.
Fort Necessity – The War that Made America
Coulon reformed his troops in the woods. The Canadians spread out around the clearing and kept up heavy fire on Fort Necessity. Washington ordered his troops to return fire, but they aimed too high, inflicting few casualties, and the swivel cannon fared no better. To add to the garrison’s troubles, heavy rain began to fall that afternoon, and Washington’s troops were unable to continue the firefight because their gunpowder was wet.
Louis Coulon de Villiers, who did not know when British reinforcements might arrive, sent an officer under a white flag to negotiate. Washington did not allow the Canadian officer into or near the fort, but sent two of his own men, including his translator Jacob Van Braam, to negotiate. As negotiations began, the Virginians, against Washington’s orders, broke into the fort’s liquor supply and got drunk.Coulon told Van Braam that all he wanted was the surrender of the garrison, and the Virginians could go back to Virginia. He warned, however, that if they did not surrender now, the Indians might storm the fort and scalp the entire garrison.
Van Braam brought this message to Washington, who agreed to these basic terms. One of Louis Coulon de Villiers’ aides then wrote down Coulon’s surrender terms and then gave them to Van Braam, who in turn gave them to Washington. Washington, who could not read French, had Van Braam translate it for him, and in the document it said that Jumonville had been “assassinated”. However, Van Braam may have skipped over this word; otherwise Washington would have likely sent it back to Coulon and asked that the word be removed. Both Washington and Mackay signed the surrender document.
de rococo van de basiliek van Ottobeuren (1757-1766)
Mijn eerste confrontatie met de basiliek van Ottobeuren was in 1986. In 2010 keerde ik nog eenmaal terug. Ottobeuren geldt als een hoogtepunt van kerkelijke rococo in Zuid-Duitsland. Het is een stijl waar we gemakkelijk de neus voor ophalen: teveel krullen en teveel roze billen. Toch probeer ik het rococo al een paar jaar serieus te nemen. Wat is er precies gebeurd halverwege de achttiende eeuw? Waarom veranderden kerkinterieurs in een kermis? De barok kon er ook wat van, maar tijdens het rococo werd het toch een beetje beschamend. Engeltjes leken rechtstreeks uit het boudoir van Madame de Pompadour de kerk binnen gevlogen. En de bisschop had het allemaal goed gevonden!
middenschip van de basiliek van Ottobeuren
Wat is er precies gebeurd halverwege de achttiende eeuw? Waarom veranderden kerkinterieurs in een kermis?
Het is meestal bevrijdend om vooroordelen even tussen haakjes te plaatsen. Als ik dat doe met mijn vooroordelen over rococo (“behaagziek”, “vals”, “sentimenteel”) dan gaat er een wereld voor mij open. Het verschilt niet eens zoveel van de glamour uit Hollywood of de eye candy in de glossies. Vergeet even dat het kitsch zou zijn en laat je bedwelmen zoals de gelovigen in de achttiende eeuw. De hemel lijkt open te breken. En zo was het letterlijk ook geschilderd.
Ottobeuren detail
Een vondst van het rococo is het zogenaamde “Bild Insel”, het fresco dat omgeven door schuimend rocaille drijft op een roomblanke ondergrond. De fresco’s zijn geschilderd in de kleuren van een Italiaanse ijssalon: pistache, frambozen en meer zoets. Het is echt een lekkernij voor het oog. De rocaille stuwt zich als een branding van slagroom om de stichtelijke taferelen. Het huisje van knibbel, knabbel knuisje. Maar dan binnenstebuiten gekeerd.
Ottobeuren detail
In het rococo van de achttiende eeuw werd het Evangelie niet alleen verkondigd als een blijde boodschap maar ook als een lekkere boodschap. De gelovige moest verleid worden. Dat was niet nieuw want in de barok bestond dat ook. Je zou zelfs de hele barok kunnen zien als de visuele propaganda die tijdens de contrareformatie door de kerk van Rome werd ingezet om de protestanten weer terug te winnen voor de moederkerk. Daarbij lag de nadruk op het individuele en vooral op de emotie. Ten hemel gerichte blikken van martelaars in extase. “Het katholicisme. De eerste. De beste. En dat proef je!”
Ottobeuren detail
In het rococo van de achttiende eeuw werd het Evangelie niet alleen verkondigd als een blijde boodschap maar ook als een lekkere boodschap.
Het rococo volgde in de jaren dertig de barok op. Europa was enigszins tot rust gekomen en de grote godsdienstoorlogen lagen achter de rug. Er was een nieuwe geest van waaien, de geest van de Verlichting. De sombere, donkere tonen van het barok maakten plaats voor lichte en heldere kleuren. Kerkelijke en wereldse kunst gingen nog meer door elkaar lopen. Anders gezegd: de wereldse kunst drong nog verder de kerk binnen.
En zo kon het gebeuren dat kerken, die oorspronkelijk plaatsen van gebed waren geweest, eruit gingen zien als de ultieme plaats van vermaak: de kermis annex bordeel.
Volgens Hannah Arendt trok er door het denken van haar leermeester Martin Heidegger een storm. “Hij komt uit het oeroude en wat hij achterlaat, is iets volmaakts, dat zoals al het volmaakte terugvalt aan het oeroude.” Wij gingen bij de beroemde blokhut in Todtnauberg kijken of Arendt gelijk had.
In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en daar alleen ben je onsterfelijk. Zolang je maar niet vergeten wordt, leef je voort. Maar als je bent weggezonken in het collectieve geheugen, kun je met een lemma op wikipedia.org weer boven water komen.
Deze serie begon op 9 april 2010, precies 145 jaar na het einde van de Civil War, misschien wel het grootste trauma uit de Amerikaanse geschiedenis. Het laatste artikel verscheen op 3 juli 2013. Dat was precies 150 jaar na de Slag bij Gettysburg, het keerpunt in de oorlog.
Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook daarna bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Geschiedvervalsing. Omdat het moest.
Met de Goethezeit wordt in Duitsland de periode 1770-1830 aangeduid. Niet alleen de filosofie, literatuur, beeldhouwkunst, architectuur en muziek kwamen in het Duitse taalgebied tot bloei maar ook de romantische landschapsschilderkunst.
Tot in de 19e eeuw was de reis naar Italië voor veel kunstenaars een verplicht nummer. Tijdens de Grand Tour werden Venetië, Florence en Rome bezocht waar de meesters bestudeerd werden. Maar het Italiaanse landschap bleek voor veel kunstenaars aantrekkelijker.
Nu de overheid zich als mecenas heeft teruggetrokken worden veel kunstenaars weer afhankelijk van rijke opdrachtgevers en verzamelaars. Net als vroeger dus, toen veel kunstenaars vaak tegen wil en dank de lakeien van de heersende klasse waren.
De Philokalia is een verzameling geestelijke geschriften die tussen de vierde en veertiende eeuw (in het Grieks) geschreven zijn en in de achttiende eeuw door de heilige Nikodimos van de berg Athos gebundeld zijn. Zijn tijdgenoot Paisius Velichkovsky maakte een vertaling in het Kerkslavisch.
In de Middeleeuwen was er eigenlijk maar één boek. Na de revolutie van de boekdrukkunst kreeg de Bijbel concurrentie van eigentijdse maar vooral ook van klassieke geschriften. De compilatie van mythen die Ovidius aan het begin van onze jaartelling in klassiek Latijn had samengesteld, werd een inspiratiebron voor ontelbare schilders.
Dante stelt zich het Inferno voor als een trechter die breed begint onder het aardoppervlak en dan toeloopt naar het ijskoude middelpunt van de aarde. Daar zetelt Lucifer. Er zijn negen kringen. Dante en Vergilius ontmoetten er steeds grotere zonden en grotere zondaars.
Chicago en New York werden eind 19e eeuw proeftuinen waar de skyscraper dankzij een stalen constructie steeds hoger kon worden. Er lagen ook twee Amerikaanse gedachten aan ten grondslag:
"Form follows function" en "The sky is the limit."
In de zomer van 2009 was in het Atomium in Brussel de tentoonstelling A la recherche du “Style Atome” te zien. Het is een swingende stijl uit de jaren vijftig die nog steeds beoefend wordt. Noem het geen retro. De atoomstijl is iets speciaals.
In 1963 begon de Franse striptekenaar Jean Giraud (1938-2012) samen met scenarist Jean-Michel Charlier (1924-1989) aan zijn levenswerk: Blueberry. Ze lieten zich daarbij inspireren door de spaghettiwestern. Het 50-jarige jubileum van zijn antiheld maakte Giraud net niet meer mee. Hij overleed in 2012.
Belgian woodcuts & Russian Luboks. Underground comics & Midcentury Modern. Genesis, Pink Floyd & Film Noir ...
These are a few of my favorite things ...
Meestal lees je een biografie omdat je een persoon wilt leren kennen, maar het kan ook omgekeerd. Een biografe vertelde mij ooit dat een biografie de beste manier is om een tijd van binnenuit goed te leren kennen. Het tijdsbeeld komt dan door en in allerlei vaak onverwachte details tevoorschijn. Mijn motivatie om de biografie van Cornelis Kraijenhoff (1758-1840) te kopen, heeft weinig te maken met Kraijenhoff met wie ik (nog) helemaal niets heb. Maar ik heb wel steeds meer met de tijd waarin hij leefde, de periode 1760-1840. Nu besloeg zijn leven precies dat tijdvak, dus ik hoop dat ik via zijn leven nog meer verbonden wordt aan de tweede helft van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw. Overigens ben ik niet bang dat Kraijenhoff mij zal teleurstellen, want hij was natuurkundige, arts, generaal, waterbouwkundige en cartograaf. Een zeer veelzijdig mens dus.
