Categorie archief: 17e eeuw

de nieuwe wereld

gisterenavond gezien op Canvas: The New World (2005)

The New World DVDThe New World vertelt op trage en poëtische wijze het verhaal van Pocahontas, een indiaanse uit de kolonie Virginia die in het moederland een beroemdheid wordt en in 1616 zelfs door Jacobus I ontvangen wordt aan het Engelse hof. Nog voordat ze de Nieuwe Wereld terug kan zien, sterft ze, waarschijnlijk aan de pokken.

De geschiedenis van de engelse kroonkolonies in de zeventiende eeuwse is vooral een religieus verhaal. In tegenstelling tot de Spanjaarden die vooral voor het goud naar Amerika voeren, hadden de Engelse kolonisten godsdienstige motieven. In de late zestiende eeuw waren er overal in Europa godsdiensttwisten en religieuze vervolgingen, ook in Engeland. Voor de puriteinen betekende de oversteek naar Amerika een uittocht uit het gehate moederland waar zij vervolgd werden. Zij hadden hun hoop gevestigd op de Nieuwe Wereld die voor hen veel meer was dan een nieuw continent. Ze identificeerden zich met de joden uit de Exodus die door God Persoonlijk een nieuw land waren gewezen. Amerika was voor de puriteinen dus het Beloofde Land. In Amerika’s Visioenen schrijft Robert Hughes over deze episode in de Engelse geschiedenis:

Dankzij de puriteinen is geen andere beschaving in de wereld zo bezeten van radicale nieuwheid als de Amerikaanse. Nieuwheid werd voor de Amerikanen wat de Oudheid voor de Europeanen was – een teken van verbondenheid, het kenmerk van een speciale relatie met de geschiedenis. Het werd mythisch. Dat kon alleen gebeuren doordat de puriteinen het met zoveel kracht en overtuiging lanceerden, dat het rijmde met de Amerikaanse revolutie en tot aan de dag van vandaag in Amerika doorklinkt.
 
Bron: Robert Hughes, Amerika’s Visioenen, blz.22

PocahontasHet verhaal gaat dat Pocahontas verhinderde dat haar vader de kolonist John Smith doodde in het jaar 1607. Dit kan echter niet; ze was toen nog maar 13 jaar en kan Smith toen niet hebben gekend, aangezien hij dat jaar in Engeland was. Ook sprak hij de taal van Pocahontas niet.Wat wel gebeurde, was een vriendschap tussen John Smith en de rest van de kolonie van Jamestown, Virginia. Pocahontas is daar wel eens geweest om met de kinderen te spelen en bij het schenken van voedsel.

In 1612 was Pocahontas gegijzeld door enkele kolonisten uit Jamestown, in de hoop dat ze haar konden ruilen voor kolonisten die in haar stam gevangen zaten. In die tijd leerde ze Engels en werd ze gedoopt door Alexander Whitaker. Het is mogelijk dat ze in die tijd al 2 jaar getrouwd was met iemand van haar stam, genaamd Kocoum. Toch trouwde ze na haar doop met John Rolfe, een van de drijvende krachten achter de tabakplantage in Virginia. Ze trouwden op 5 april 1614. Ze veranderde haar naam in Rebecca Rolfe. Ze woonden samen op Rolfes plantage, op de Varina boerderijen. Hun huwelijk was onsuccesvol in het terugwinnen van hun gevangenen, maar het zorgde wel voor een vrediger klimaat tussen de kolonisten en de stam van Pocahontas voor een aantal jaren.

De kolonies van Virginia vonden het moeilijk om investeerders te vinden voor hun werk. In 1616 werd Pocahontas naar Engeland gebracht, om daar koning James I en zijn hof te ontmoeten. Daar werd ze gepromoot als de “Indiaanse Prinses” en werd een fenomeen in Engeland. Ze was de eerste ster van de Nieuwe Wereld. Hierdoor werd geld vergaard voor de kolonies in Virginia. Rolfe kon toen terugkeren naar Virginia, maar tijdens de reis werd Pocahontas ziek en stierf. De oorzaak is niet helemaal zeker; tuberculose, longontsteking of pokken. Haar enige kind was Thomas Rolfe, geboren op de Varina boerderijen. Via hem zijn er nog afstammelingen, zoals Edith Wilson, waar geen afstammelingen meer van zijn.

Bron: nl.wikipedia.org

The New World [ official website ]

oorlog en vrede

gisterenavond gezien : die Deutschen: Wallenstein und der Krieg
en Verleden van Nederland : tussen Verval en Verlichting (1700-1815)

Terwijl morgen de beëindiging van de Eerste Wereldoorlog wordt herdacht, ging het gisterenavond in die Deutschen over de Dertigjarige Oorlog (1618 tot 1648). Ook uit die oorlog zou in 1648 net zoals in 1919 een nieuw Europa tevoorschijn komen. Niet alleen met de Vrede van Versailles in 1919 werd een nieuwe kaart van Europa getekend, in 1648 zorgde de Vrede van Münster ook al voor een nieuwe staatkundige orde in Europa.

de Vrede van Münster (1648) door Gerard ter Borch
Gerard ter Borch was in de jaren 1646-1648 in Münster aanwezig waar hij vele Nederlandse en buitenlandse afgevaardigden portretteerde. Bovenstaande schilderij van zijn hand is hét beeld dat wij van deze gebeurtenis hebben.

Wij hebben de godsdienstoorlogen tussen de katholieken en protestanten samengepakt tot de Tachtigjarige Oorlog (1568-1948). De Duitsers noemen deze de Dertigjarige Oorlog. Dat betekent niet dat de werkelijke oorlog in Duitsland een halve eeuw korter geduurd zou hebben. In ieder geval waren de godsdienstoorlogen daar gewelddadiger en verwoestender als waar dan ook. Uiteindelijk hadden alle partijen er in 1648 belang bij dat er een eind kwam aan de oorlog die vooral Duitsland volkomen uitgemergeld en versplinterd had. Met de Vrede van Münster werd de onafhankelijkheid van alle protestantse gebieden in het Duitse Rijk (dus ook de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden) officieel erkend en moest de Habsburgse keizer deze dus afstaan. Dit betekende niet alleen een overwinning voor de protestanten maar ook voor het katholieke, maar opportunistische Frankrijk. Want deze Europese grootmacht had er zeer veel belang bij dat de macht van de Habsburgers in Europa gebroken werd en dat Duitsland veranderde in een lappendeken van katholieke en protestantse deelstaatjes.

Wallenstein en keizer Ferdinand
Wallenstein en keizer Ferdinand willen heel Duitsland weer met geweld tot het katholicisme (en onderdanigheid) dwingen

Der abenteuerliche SimplicissimusDie Deutschen bracht gisterenavond de geschiedenis in gedramatiseerde vorm
weer tot leven. In Verleden van Nederland zagen we aansluitend Charles Groenhuijsen door de achttiende eeuw flaneren en verder waren er natuurlijk weer veel citaten en werd er daarbij weer veel en langzaam op prenten en schilderijen ingezoomd. De Nederlandse documentaire krijgt daardoor automatisch het studeerkamer-gehalte dat die Deutschen niet heeft. Ook al brengt deze serie de geschiedenis heel wat levendiger in beeld, toch zouden citaten hier en daar gerust mogen al is het maar om het hoge Archeon-gehalte wat te temperen. Een citaat uit de even realistische als humoristische schelmenroman Der abenteuerliche Simplicissimus van Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen die zich afspeelt tijdens de Dertigjarige Oorlog, zou bijvoorbeeld een prima literaire aanvulling zijn geweest.

Wallenstein und der Krieg [ diedeutschen.zdf.de ]
Zeittafel 1568-1660 | Zeittafel 1618-1711

schilderlijst 17e eeuw

1941, Huizinga, Nederlands beschaving in de zeventiende eeuw
1982 Svetlana Alpers, de kunst van het kijken (The art of describing)
1984 B. Haak, Hollandse schilders in de Gouden Eeuw
1987 Simon Schama, Overvloed en onbehagen (embarresment of the Riches)

Gouden Eeuw [nl.wikipedia.org]