Religie staat weer midden in de belangstelling. Onlangs publiceerde Journal of Religion & Society een onderzoek dat Gary F.Jensen deed naar het verband tussen geweld en religieuze overtuiging. Hij kwam daarbij tot de conclusie dat mensen eerder gewelddadig zijn wanneer ze geloven in het bestaan van een duivel en een hel.

Ik vind zo’n onderzoek bij voorbaat al verdacht: een wetenschappelijk onderzoek heeft voor velen het aura van objectiviteit (lees: hoogste waarheidsgehalte.) Een conclusie van een dergelijk onderzoek leidt vaak tot een versimpeling van de werkelijkheid. Ik vind het ook bedenkelijk wanneer wetenschap zich met religie gaat bemoeien, want de Rede gaat zich dan bijna onvermijdelijk verheffen boven het hart en de macht van het getal gaat tellen. Tenslotte is het onzinnig om religie in het algemeen te onderzoeken. Er zijn zoveel soorten van religieuze overtuiging dat je nooit religie op één hoop kunt gooien.

Toch gebeurt dat steeds vaker. Na 11.09.01 zijn velen ervan overtuigd geraakt dat (elke!) religie gevaarlijke kanten heeft en dat het daarom veiliger is om in de redelijkheid van de Verlichting te blijven. Dat is merkwaardig, want de geschiedenis leert ons dat de Verlichting helemaal niet zo betrouwbaar is. In de achttiende eeuw begon het christelijk geloof langzaam af te brokkelen en begon men te vertrouwen op de Rede. Men geloofde dat er door de Rede een nieuwe (betere) mens zou ontwaken en dat er een nieuwe (betere) maatschappij opgebouwd zou worden. Maar al snel na de omwenteling van 1789 werd er een schrikbewind ingesteld en rolden de koppen van het schavot. Het is goed om hieraan herinnerd te worden wanneer er geroepen wordt dat de islam een Voltaire nodig heeft en door de Verlichting heengejaagd moet worden. Bovendien zijn de twee verschrikkelijke ideologieen van de twintigste eeuw, het communisme en het fascisme, rechtstreekse erfgenamen van de Verlichting en predikten ze een nieuwe wereld en een nieuwe mens. Elke heilstaat heeft zijn eigen goelag, zijn eigen concentratiekamp zoals in 1794 met het schrikbewind al duidelijk werd. Wanneer de mens met iets beters denkt te komen dan het traditionele geloof, schept hij zijn eigen hel.

Je hoort de laatste jaren soms ook spreken over Verlichtingsfundamentalisme, van de overtuiging dat (elke) religie een potentieel gevaar is en dat deze platgespoten dient te worden met een spuitje van de Rede, zoals Kuitert bij het christelijk geloof heeft willen doen. Geloven mag (want de Verlichting noodzaakt ons om tolerant te zijn), maar de waarheidsclaim die bij het geloof hoort, mag eigenlijk niet. Daarom mag er in de Verlichting eigenlijk geen andere autoriteit zijn dan de Rede, die elk geloof als projectie, als helende verbeelding beschouwt en dus boven het geloof gaat staan. Zeker weten!

Uit het onderzoek van Gary F. Jensen zou blijken dat mensen die geloven in het bestaan van een hemel, een hel, God en een duivel eerder geneigd zijn tot haatprediking en geweld. Een dergelijke onderzoeksresultaat zal onmiddellijk de volgende gedachten bevestigen:
“het is verkeerd (primitief, achterlijk) om in het bestaan van de duivel en een hel te geloven. Mensen die in het bestaan van de duivel en in een hel geloven, zijn potentieel gevaarlijker dan mensen die hier niet in geloven.”
Sinds ons land sterk geseculariseerd is, associeren we reflexmatig de duivel en de hel met de Midddeleeuwen en met de primitieve, onderontwikkelde mens waar de geseculariseerde mens definitief bovenuitgestegen zou zijn. Het is typische arrogantie van de Verlichting die met minachting naar het ‘Middeleeuwse geloof ‘ kijkt.

De Verlichting heeft een tegenreactie opgeroepen die we historisch zijn gaan kennen onder de naam Romantiek. Net als de Verlichting heeft deze zich in talloze varianten opgesplitst en leeft ze tot aan de dag van vandaag door. Een van die varianten van Romantiek kennen we als New Age, die over het algemeen afkerig is van het hoofd en de nadruk legt op het hart. New Age is een typisch Westers verschijnsel, ook al put het uit allerlei religieuze tradities. Ze onderscheidt zich duidelijk van het christelijk geloof omdat het niet gelooft in een persoonlijke God en ook niet in verpersoonlijking van ‘het kwaad’ en een hel. New Age heeft een grote aantrekkingskracht door een vriendelijke kosmologie en deelt met het boeddhisme het imago van vredelievendheid. New Age heeft nooit kruistochten gehad of heksen verbrand en als je kunt spreken over New Age avant la lettre, dan zie je voorlopers in gnostici, katharen en mystici die als martelaren van een onderdrukkend patriarchaal christendom worden gepresenteerd. Het is opvallend dat daar dan selectief naar gekeken wordt. katharen worden als de underdog gezien (en wie sympathiseert daar nu niet mee), als slachtoffers van een wrede geinstitutionaliseerde religie. Maar er wordt weinig of geen aandacht geschonken aan het dualistische wereldbeeld van de katharen en de negatieve visie op het (vrouwen)lichaam.

Het onderzoek van Gary F.Jensen zal degenen die in de Verlichting geloven of juist New Age aanhangen, waarschijnlijk bevestigen in hun visie dat het negatief is om te geloven in het bestaan van een duivel of een hel. Maar vergelijk het nu eens met een vijver in de speeltuin van een kinderdagverblijf. Is het negatief wanneer de begeleidsters de peuters waarschuwen voor die vijver? Wordt de speeltuin gevaarlijker van die waarschuwing?

Kali is een afgodin uit het hindoeistische pantheon. Vorige week stond er een bericht in de krant dat in India een 11-jarige jongen door priesteressen geofferd was aan deze demonische afgodin. Christus is gekomen om een einde te maken aan alle religies, waarbij vaak mensenoffers voorkwamen omdat men dacht daarmee bepaalde afgoden en demonen gunstig te stemmen. Kali moet blijkbaar nog steeds gunstig gestemd worden met mensenoffers. Dat is verwerpelijk en kun je absoluut niet op één hoop gooien met het geloof in het bestaan van een duivel en een hel.

Religious Cosmologies and Homicide Rates among Nations

Over vier weken hoopt paus Benedictus XVI een bezoek te brengen aan Turkije. Er is al een boek geschreven over deze komende gebeurtenis, waarin feiten en verzinsels met elkaar worden verweven in een slap genre bekend onder de naam ‘faction’. Dan Brown is er multi-miljonair mee geworden.

In Aanslag op de paus is een belangrijke rol weggelegd voor het bezoek van Benedictus aan het Patriarchaat van de Orthodoxe Kerk in Istanboel – een bezoek dat ook écht op de pauselijke agenda staat. Benedictus wil de banden met de orthodoxe Kerken nauwer aanhalen.
 
Kaya probeert aan te kaarten dat Benedictus met zijn komst de Turkse overheid onder druk wil zetten om aan het patriarchaat in Istanboel een oecumenische status te verlenen. De Turkse overheid wil daar niet van weten omdat dit een verregaande autonomie zou beteken. Een van de fundamenten van de Turkse staat is nu net het laïcisme: het onderwerpen van godsdienst aan de overheid. Om die reden houdt Ankara het slot op de deur van het orthodoxe priesterseminarie Chalki in Istanboel, en is het een verplichting dat de patriarch in Istanboel Turks is. In de praktijk betekent dit dat de Grieks-orthodoxe gemeenschap in Turkije bij gebrek aan instroom langzaam maar zeker doodbloedt. Juist omdat deze gemeenschap zo klein is, laten de autoriteiten in Ankara de patriarch met rust. Een gemeenschap die aan gewicht wint, zou wel eens voor problemen kunnen zorgen. En problemen kunnen krijgen.
 
Turkse ultranationalisten protesteren geregeld voor de poorten van het orthodoxe patriarchaat. Voor hen is het een voorpost van het onbetrouwbare Westen, en een spook uit het verleden. De Grieks-orthodoxe kerkleiders droomden hardop om op het puin van het Ottomaanse Rijk een nieuw Byzantium te bouwen. Voor de Turken zou in die opzet alleen maar een onherbergzaam stuk Anatoliëoverblijven. De Turkse ultranationalisten stellen het bezoek van de paus en zijn gevolg dan ook graag voor als het bezoek van missionarissen, die van zins zijn om Anatoliëte kerstenen. Precies dat argument lag aan de basis van twee aanvallen op katholieke priesters, eerder dit jaar aan de Zwarte Zee. In Trabzon werd de Italiaanse priester Andrea Santoro vermoord, in de stad Samsun werd zijn confrater Luis Brunissen gewond bij een aanval met een mes. De motieven voor de aanvallen waren vaag, maar kwamen telkens uit de hoek waar ultranationalisme en islamisme een gevaarlijke cocktail vormen.
 
Bron: katholieknieuwsblad.nl

rorate.com

Ik word nogal eens bespot omdat ik alles – het christelijk geloof, psychologie en boeddhisme – door elkaar zou gooien. Laatst werd er tijdens een bijeenkomst, door radicaal conservatieven, met posters tegen mij geprotesteerd.
 
Ik zal niet beweren dat het mij niets doet, maar ik wélét dat ik heel christelijk ben, dat ik vanuit mijn geloof leef. Mensen die ervoor openstaan horen het, en zij die het niet willen horen, horen het niet. Ik heb geen last van bewijsdrift, ik zie het niet als mijn opdracht mijzelf bij zoveel mogelijk mensen populair te maken.
 
Dat mijn boeken zo succesvol zijn, verklaar ik uit het feit dat ik een heldere taal spreek, dat ik niet veroordeel maar mensen neem zoals ze zijn en dat ik hen vanuit het christelijk geloof probeer te helpen zin aan hun leven te geven.
 
Bron: De Tien Geboden [trouw.nl]

Een van de redenen waarom de boeken van Anselm Grün zoveel mensen bereiken, is waarschijnlijk dat hij een brug slaat tussen de zoekende ziel en de wijsheid die er in de Christelijke Traditie bewaard wordt. Hij spreekt zelden over het katholicisme, protestantisme of evangelicale beweging, maar als Benediktijner monnik weet hij zich verbonden met een monastieke traditie die teruggaat tot de woestijnvaders van de vierde eeuw. Het enige boekje dat ik van hem heb, gaat over de strijd van de oude monniken tegen de demonen. (Omgaan met de Boze, verschenen in de serie Monastieke Cahiers van de Abdij Bethlehem in Bonheiden) en het valt mij op dat hij de Jungiaanse psychologie hierin combineert met de psychologie avant la lettre van de woestijnvaders. Eigenlijk verkondigt Grün een soort spirituele psychologie en gebruikt net als in de New Age veelvuldig het woord ‘helen’. Daar is natuurlijk niets mis mee, maar vaak valt een beetje teveel nadruk op het zelf dokteren aan de ziel en raakt Christus wat op de achtergrond. Daarom zijn de protesten uit conservatief christelijke kringen ook wel begrijpelijk.

Ik wil niet beweren niet Anselm Grün van oosterse en westerse mystiek één potje kookt, maar vaak is hij te weinig kritisch over oosterse mystiek. Natuurlijk weet hij dat er tegenwoordig een grote behoefte is om mystieke tradities met elkaar te verbinden en dat oosterse mystiek erg populair is. Je daarover kritisch uitlaten, betekent waarschijnlijk ook een groot deel van je publiek verliezen en Grün wil nu juist zoveel mogelijk mensen bereiken. Ik vind het jammer dat hij zich niet volledig uitspreekt over de christelijke visie op het bestaan en Jezus bijna als een gnostische messias presenteert:

Hij spreekt hier helemaal niet over de menswording van God, dat Christus mens geworden is om ons weer terug te brengen bij God. Door de zonde zijn we gevallen en alleen door het Offer van Zijn Heilig Lichaam en Bloed kunnen we weer bij God terugkeren. Het zou kunnen dat hij meent dat de religieuze zoeker van de 21e eeuw deze visie niet verdraagt. Dat hij als Benediktijner monnik het gnosticisme aanhangt, lijkt mij in ieder geval sterk.

Wat is het eigenlijke doel: zoveel mogelijk mensen willen bereiken en helpen ‘zin aan hun leven te geven’ of zoveel mogelijk mensen bij God willen brengen?

Anselm Grün schreibt:

“Im Ausatmen können wir uns vorstellen, wie wir all die Gedanken, die immer wieder hochkommen, einfach abfließen lassen. Wenn wir das eine Zeitlang tun, werden wir innerlich ruhig. Dann können wir den Atem mit einem Wort verbinden. Wir können z.B. beim Einatmen still sagen: ‘Siehe’ und beim Ausatmen ‘Ich bin bei dir’… Ich muss mich bei dieser Meditation gar nicht konzentrieren.”

Hier aber befinden wir uns voll im Trend der New-Age-Mystik. Gott ist nicht mehr eine Person, dem der Mensch im Anruf gegenübersteht, sondern eine Art kosmische Energie, die einen durch Atemtechniken, die noch dazu die ideale Voraussetzung für Passivität sind, immer mehr erfüllen kann.

Bron: vigi-sectes.org/catholicisme/esoteriklehrer-fuer-evangelikale.html

anselm-gruen.de | vier-tuerme-verlag.de