De tekenaar, graveur en schilder Hendrick Goltzius was een echte maniërist, een 16e eeuwse navolger van de Renaissance. Maniërisme, dat is Michelangelo over the top. Veel anabole steroïden dus. Een van Goltzius’ bekendste prenten, de Farnese Hercules, ziet er eerder uit als een Michelinmannetje dan als een levend wezen. (Een andere Hercules ziet eruit alsof hij door een zwerm bijen gestoken is en werd in de volksmond de Knollenman genoemd.) Goltzius was als kind van zijn tijd nu eenmaal gebonden aan deze stijl en kwam er ook niet meer van los. Hij stierf (waarschijnlijk) op nieuwjaarsdag 1617 als een gerespecteerd meester samen met een heel tijdperk. Inmiddels had het maniërisme plaats gemaakt voor de barok.
De reden waarom ik nu over Goltzius schrijf, is dat ik op dit moment veel naar zijn techniek aan het kijken ben. Evenals Dürer is hij een meester in de tekening en de gravure. Zijn prenten hebben voor mij dan ook meer waarde dan zijn schilderijen die technisch wel erg goed zijn, maar toch teveel ingekleurde tekeningen blijven. Logisch, want Goltzius was een tekenaar, een meesterlijk tekenaar. Het mooist vind ik zijn houtsneden met landschappen die hij maakte tussen 1595 en 1600 en waar je net als bij Van Gogh in een kolkend lijnenspel de natuur tevoorschijn ziet komen.
In 1590-91 reisde hij naar Italië, waar hij enkele maanden in Rome verbleef en waar hij de beroemdste antieke beelden natekende. De kennismaking met de werken uit de oudheid en Renaissance betekende een ommekeer in Goltzius’stijl, die soberder en realistischer werd. Na zijn terugkeer in 1591 ontstonden zijn meest beroemde prenten, de zogenaamde ‘Meisterstiche’, taferelen uit het leven van Maria gemaakt op de manier van oude meesters als Albrecht Dürer en Parmigianino. Tegen 1600 begon Goltzius ook te schilderen. Zijn schilderijen hebben meestal mythologische onderwerpen. Zijn tekeningen, waarvan Teylers Museum een groot aantal bewaart, hebben belangrijk bijgedragen aan de ontwikkeling van de kunst in zijn tijd, vooral door zijn weergave van het landschap en de (naakt)figuur.
Bron: teylersmuseum.nl
pen en inkt op bruin papier
(Teylers Museum Haarlem)
In 2003 was er in het Metropolitan Museum in New York een tentoonstelling over het leven en werk van Hendrick Goltzius. Een deel van de werken zijn nog altijd online te bekijken. Rechts de catalogus bij deze tentoonstelling.
De Haarlemse Maniëristen
Hendrick Goltzius , Carel van Mander , Dirck Volkertsz. Coornhert en Cornelis van Haarlem Andere maniëristen:
Bartholomeus Spranger en Jacques de Gheyn II (overgang naar het naturalisme van de 17e eeuw)
