De psychedelische revolutie van 1966 leverde een aantal hippiefilms op waarvan Easy Rider uit 1969 het bekendst is. Maar er zijn ook een paar minder bekende en over het algemeen lager gewaardeerde films over de hippietijd. Een paar jaar geleden schreef ik hier iets over The Trip uit 1967. Deze week dompelde ik mij weer eens veilig onder in de trip van Peter Fonda. Hij speelt in deze film Paul Groves, een ambitieuze reclamejongen die in scheiding ligt met zijn vrouw Sally (Susan Strasberg) en in een persoonlijke crisis zit. Door een LSD-trip te maken, hoopt hij meer inzicht te krijgen in zichzelf. Het scenario werd geschreven door Jack Nicholson. Deze zou twee jaar later doorbreken in Easy Rider maar in 1968 was hij ook te zien in Psych-Out, weer een andere hippiefilm. De muziek speelt uiteraard een belangrijke rol in hippiefilms. De filmscore bij The Trip is van de Amerikaanse psychedelische bluesband The Electric Flag.

The Trip | Psych-out | Easy Rider | The Electric Flag

De detectiveromans van Raymond Chandler (1888-1959), James M. Cain (1892-1977) en Dashiell Hammett (1894-1961) werden in de jaren veertig vaak verfilmd als film noir. De bekendste van het drietal is Raymond Chandler, de geestelijk vader van de hard boiled privédetective Philip Marlowe. Deze figuur was sterk geïnspireerd door de privédetective Sam Spade die in 1930 de hoofdrol speelde in The Maltese Falcon van Dashiell Hammett. Beide tough guys zouden in de jaren veertig door Humphrey Bogart worden vertolkd, respectievelijk in The Maltese Falcon (1941) en The Big Sleep (1946).

Ook James M. Cain schreef twee detectiveromans die twee beroemde film noirs opleverden: The Postman always rings twice (1934) en Double Indemnity (1943). Laatstgenoemde roman werd in 1944 verfilmd door Billy Wilder die samen met Raymond Chandler het filmscript schreef. Van The Postman always rings twice verscheen in 1946 een verfilming en 35 jaar later volgde een remake. Bovendien had Luchino Visconti zijn eerste film Ossessione (1943) gebaseerd op de roman van James M. Cain uit 1934.

De twee romans van James M. Cain horen in een andere categorie dan het werk van Chandler en Hammett. In plaats van een privédetective (Sam Spade, Philip Marlowe) die een zaak moeten oplossen en daardoor verstrikt raken in een web van intriges, zijn de hoofdpersonen bij Cain mannen die verliefd worden op een femme fatale die hen verleid tot het plegen van een moord. Fred McMurray en John Garfield vallen in Double Indemnity en The Postman always rings twice voor een vrouw die hen noodlottig wordt: ze verleiden hun minnaar tot het vermoorden van hun echtgenoot.

Zondagmiddag zond de Belgische zender Een de klassieker met John Garfield en Lana Turner uit 1946 uit met een van de beroemdste introducties van een personage uit de filmgeschiedenis. John Garfield, die de zwerver Frank speelt, komt op een warme zomerdag langs bij een wegrestaurant. Er hangt een bord waarop een man gevraagd wordt voor de bediening. De eigenaar Nick (Cecil Kellaway) komt naar buiten gelopen en nodigt Frank uit naar binnen. Terwijl hij een hamburger klaarmaakt, biedt hij Frank het baantje aan tegen kost en inwoning maar deze is niet enthousiast. Als Nick even naar buiten moet, is Frank alleen in het restaurant. Dan rolt er een lippenstift over de vloer voor zijn voeten. Frank kijkt terug om te zien waar het vandaan komt. De camera beweegt over de vloer naar de deuropening waar twee damesbenen in beeld komen. Daarna zien we een shot van Frank die knock-out geslagen lijkt. Dan pas is er een opname van Cora (gespeeld door Lana “platinum blonde” Turner) die helemaal in het wit gekleed is en op een verschijning lijkt. In een film noir hoef je geen engel te verwachten, des te meer een schikgodin. Cora doet alsof ze geen interesse in hem heeft. Even later zien we Frank buiten terwijl hij het bord “man wanted” in het vuur gooit. Hij is blijkbaar van gedachten veranderd en wil blijven. Maar wanneer hij op dat moment Nick naar haar toe ziet lopen, beseft hij dat zij zijn vrouw is. Snel haalt hij het bord weer uit het vuur. Maar als hij haar nog een keer bekijkt, verbrandt hij het bord toch. Daarmee bezegelt hij zijn lot. Op dat moment is hij de man die gezocht en gevonden is en kan hij zijn noodlot niet meer ontkomen.

The Postman always rings twice [ noiroftheweek.com ]

Na het zien van Noi Credevamo wilde ik die andere, beroemde film over de Risorgimento ook wel eens zien. Il Gattopardo verscheen in mijn geboortejaar en geldt als een van de meesterwerken van Visconti. Het is gebaseerd op het gelijknamige boek van Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Ik verwachtte een Italiaanse versie van Gone with the wind want alles speelt zich in dezelfde tijd af en het gaat net als de klassieker uit 1939 over de ondergang van de oude, feodale wereld.

Het verhaal begint in 1860. In het Koninkrijk van de beide Siciliën regeert vanaf 1859 Frans II, de opvolger van Ferdinand II. De Siciliaanse bevolking wil van de Bourbons af en in Palermo is een opstand tegen de koning van Napels. Vittorio Emanuel II, de koning van het Koninkrijk Sardinië wil deze opstand steunen en laat vanuit Genua de vrijheidsstrijder Giuseppe Garibaldi met honderden roodhemden in Marsala op Siciliëlanden. In korte tijd worden de Bourbons van het eiland verdreven. In de zomer van 1860 trekt Garibaldi met zijn verzetslegertje door Calabriënaar Napels in de Tocht der Duizend.

Il Gattopardo begint op het moment dat de roodhemden Palermo veroveren. Op het landgoed van prins Don Fabrizio Salina horen de aristocraten het nieuws en vrezen voor hun leven. Op het landgoed is een dode soldaat van de koning gevonden. Spoedig zal het volk onder de roodhemden van Garibaldi hen overspoelen. Terwijl zijn vrouw jammert over wat hen boven het hoofd hangt, probeert de prins zijn hoofd koel te houden. Als oude aristocraat mag hij zich dan wel graag teruggetrokken hebben in een lui romantisch leven, er huist ook een nuchtere realist in hem. Wanneer hij en zijn familie willen overleven, zal hij zich in de nieuwe situatie moeten schikken. “Als we willen dat dingen blijven zoals het is, moet alles veranderen.”

Een compromis met de liberalen uit het noorden is noodzakelijk voor het voortbestaan van de aristocratie in het zuiden. In oktober 1860 wordt er een plesbiciet (referendum) uitgeschreven, een gruwel voor de adellijke grootgrondbezitters. Maar een alternatief hebben ze niet. Iedereen op Siciliëstemt voor de aansluiting bij het Koninkrijk Sardinië, ook prins Don Fabrizio Salina. Anders dan in Gone with the wind gaat de feodale maatschappij op Siciliëniet in een verwoestende burgeroorlog ten onder, maar vindt er een transformatie plaats van een feodale naar een burgerlijke samenleving. De tijgerkatten (grootgrondbezitters) moeten voortaan hun macht delen met de jakhalzen (liberalen). 

De aristocraten worden gepersonifieerd door prins Don Fabrizio Salina, briljant gespeeld door Burt Lancaster. Hij speelt met veel schwung de man van middelbare leeftijd die weet dat zijn tijd voorbij is en met weemoed terugkijkt. Dertien jaar later zou Lancaster terugkeren in een soortgelijke rol in Novecento. Hoogtepunt van Il Gattopardo is de balscene aan het einde waarin Don Fabrizio Salina danst met de mooie Angelica Sedara (Claudia Cardinale). Hier wordt niet alleen de zwanenzang van de Siciliaanse aristocratie verbeeldt, maar ook de zwanenzang van de man die de onomkeerbaarheid van het leven heeft leren kennen. Terwijl de grootgrondbezitter Alfredo Berlinghieri in Novecento zichzelf verhangt om zijn einde als oude man niet mee te hoeven maken, verdwijnt prins Don Fabrizio Salina in Il Gattopardo langzaam uit beeld. Hij lost op als een schim uit het verleden. Na hem komen de jakhalzen.

The Leopard [ imdb.com ]