Films over de Tweede Wereldoorlog zijn de laatste twintig jaar steeds verfijnder geworden. In The sinking of the Laconia een Engels-Duitse televisieproductie van Uwe Janson uit 2011 is een goed voorbeeld van deze nieuwe generatie oorlogsfilms. Hierin gaat het niet zozeer over wie goed is en wie fout, maar over de innerlijke strijd die gevoerd moet worden om in de waanzin van de oorlog de menselijkheid te behouden. Dus wordt er vooral ingezoomd op het geweten dat in een spagaat komt tussen de categorische imperatief (rekening houden met de zedelijke vrijheid van álle andere mensen) én het externe bevel alleen de belangen van je eigen volk te dienen. Scenarist Alan Blesdaele schreef zijn verhaal over het gekwelde geweten van U-Boot commandant Werner Hartenstein tegen de achtergrond van een historische gebeurtenis in september 1942 die de geschiedenis is ingegaan als het Laconia-incident.

Laconia Befehl
1. Jegliche Rettungsversuche von Angehörigen versenkter Schiffe, also auch das Auffischen Schwimmender und Anbordgabe auf Rettungsboote, Aufrichten gekenterter Rettungsboote, Abgabe von Nahrungsmitteln und Wasser haben zu unterbleiben. Rettung widerspricht den primitivsten Forderungen der Kriegsführung nach Vernichtung feindlicher Schiffe und deren Besatzungen.
2. Die Befehle über das Mitbringen von Kapitänen und Chefingenieuren bleiben bestehen.
3. Schiffbrüchige nur dann retten, wenn ihre Aussagen für das Boot von Wichtigkeit sind.
4. Bleibt hart. Denkt daran, daß der Gegner bei seinen Bombenangriffen auf deutsche Städte keine Rücksicht auf Frauen und Kinder nimmt!

Drie personen spelen de hoofdrol in het verhaal dat gebaseerd is op ooggetuigenverslagen: de Engels-Duitse Hilda (Franka Potente), de Duitse U-Boot commandant Werner Hartenstein (Ken Duken) en de Engelse Mortimer (Andrew Buchan). De film werd genomineerd voor een BAFTA.

Alan Blesdaele werkte bijna zeven jaar aan het script van The sinking of the Laconia met de historische gebeurtenissen en U-Boot commandant Werner Hartenstein als uitgangspunt. Sommige dialogen zijn echte pareltjes. Een van de passagiers van de Laconia die door de U-Boot van de gewetensvolle commandant Hartenstein gered is, is de Engelse vrouw Hilda, die eigenlijk Duitse is. Hoewel ze door hem gered is, klaagt ze de Duitse commandant aan voor de catastrofe die zijn U-Boot heeft aangericht.

Gustav Julius Werner Hartenstein (1908-1943)
The sinking of the Laconia [ imdb.com ]

Op de harde schijf van onze DVD-recorder blijken nog vier films van Billy Wilder te staan, die ik begin dit jaar heb opgenomen van de Belgische televisie. Some Like It Hot (Canvas, 25 december 2010), Sunset Boulevard (Eén, 16 januari 2011), Sabrina (Eén, 13 februari 2011) en The Apartment (Eén, 27 februari 2011).

Some Like It Hot (1959) wordt de beste filmkomedie aller tijden genoemd. Benedict Taschen gaf in 2001 een monumentaal boek uit over deze film. Billy Wilder (1906-2002) kon het vlak voor zijn dood nog inkijken. Toch vind ik The Apartment (1960) nóg leuker. Terwijl Some Like It Hot een zonnige komedie is (al vallen er ook doden), is The Apartment wranger. Jack Lemmon speelt een sukkel van het kantoor. Door de hilariteit die hij opwekt, zou je bijna vergeten dat hij een bestaand type vertegenwoordigt: de sneue vrijgezel die op elke manier zijn superieuren wil behagen. Hij gaat zover mee in het delen van hun schaamteloze corruptie, dat zijn buurman hem erop aanspreekt. “Be a Mensch!” Maar ook al doet hij alles voor promotie, in zijn hart blijft hij toch een brave man. En in het meisje van de lift vindt hij zijn gelijke. Ook zij zit verstrengeld in de corruptie op het kantoor en hunkert naar echte liefde. The Apartment heeft daardoor iets van een sprookje en in de nieuwjaarsnacht komt het toch allemaal goed.

The Apartment [ woest & vredig ] | The Apartment [ imdb.com ]

Die Nibelungen (1924) was een van de favouriete films van Adolf Hitler en Joseph Goebbels. In Siegfried (gespeeld door Hitlers landgenoot Paul Richter) zagen ze een afspiegeling van de ideale Germaan: blond, heldhaftig en zich van zijn taak bewust. Tegenwoordig is het moeilijk om naar Die Nibelungen te kijken zonder daarbij deze nare bijsmaak te krijgen. Toch blijft de esthetiek van deze film indrukwekkend. Ik hou het meest van de originele versie waarbij de beelden warmgeel zijn ingekleurd. In deze grondtoon en de dramatische belichting lijken onbekende schilderijen van Rembrandt tot leven gekomen, vooral in het eerste en meest sprookjesachtige deel van de film. Later in de film gaat de Art Deco meer het beeld bepalen.

Siegfried [ imdb.com ]