le ballon rouge is een sprookjesachtige film over de vriendschap tussen een jongetje en een rode ballon. Dit simpele gegeven heeft Albert Lamorisse uitgewerkt tot een boeiende film met schitterende fotografie. Je ziet nog de zwaar aangezette licht-donkercontrasten uit de zwart-wit fotografie, maar juist het contrast tussen het grauwe stadsbeeld en de rode ballon is het meest opvallende in deze film die dus absoluut in kleur gezien moet worden.

Le ballon rouge is opgenomen in de Parijse voorstad Belleville die zich in 1956 in een verpauperde staat bevond. In de jaren zestig werd bijna de hele wijk afgebroken en opnieuw opgebouwd. Meer dan negentig procent van wat je in de film ziet, bestaat niet meer. Voor mij is er een duidelijke overeenkomst met Mon Oncle (1958) van Jacques Tati. Deze film speelt zich af tegen het decor van het verdwijnende oude stadbeeld in de jaren vijftig en zestig. Vorig jaar liet Maarten ‘t Hart in Zomergasten een fragment zien uit le ballon rouge die hij in 1956 met zijn vader in de bioscoop zag. Het was de eerste film die hij in zijn leven zag en het was gelijk een openbaring.

The Red Balloon [ en.wikipedia.org ]

Visuele vervorming is in het digitale tijdperk een kwestie van de juiste Photoshopfilters. Maar in 1950 ging alles nog analoog en werden voor trucages glasplaten en spiegels gebruikt. Maar voor Spiegel van Holland gebruikte Bert Haanstra een simpele truc die zo oud is als de wereld. Hij laat ons kijken naar de weerspiegeling in het water. In eerste instantie levert dit een omgekeerd beeld op. Maar dan past Haanstra weer een simpele truc toe. Hij laat een man aan de kant zijn gezicht draaien zodat deze de waterkant op zijn kop ziet en wij nu naar de wereld kijken alsof de reflecties de werkelijke wereld zijn. En dat levert een adembenemend schouwspel op, vooral wanneer je even vergeet dat je naar reflecties kijkt. “Dit is wat we zien”, zo leidde Piet Vroon twintig jaar geleden bij Zomergasten een fragment in. En inderdaad, je kunt Spiegel van Holland bekijken als een variatie van Plato‘s allegorie van de grot. De modernistische klanken van voornamelijk blaasinstrumenten door componist Max Vredenburg versterken de vloeibare en dansende spiegelwereld.

berthaanstra.nl

In The Summer Man gaan we met MAD MEN 46 jaar terug in de tijd. 1965 was een vruchtbaar jaar. Nog nooit werden er in Nederland zoveel kinderen geboren. Voor de 45ers en 46ers, heeft het vierde seizoen van MAD MEN een extra dimensie. In juni 1965 was ik net twee geworden, jong genoeg om de eerste ruimtewandeling door een Amerikaan (3/6), de slag bij Dong Xoai (11/6), het eerste grote protest tegen de Vietnamoorlog (16/6) en de verloving van Beatrix en Claus (28/6) volledig aan mij voorbij te laten gaan.

Volgens mij was 1965 een mooi jaar, op de ‘waterscheiding’ tussen twee tijdperken, waarbij de oudere generatie was gaan botsen met de babyboomers. Wat de beatniks tien jaar eerder niet gelukt was, namelijk het veroorzaken van een culturele omwenteling, zou de protestgeneratie uit de tweede helft van de jaren zestig wéll voor elkaar krijgen. De fabrikanten en de marketingjongens gingen met de jeugd mee, want in de grenzeloze behoeften van de jongeren zagen ze het grote geld. Een tekst als I can’t get no satisfaction was natuurlijk de ongeschreven oneliner van elke copywriter. In de tegendraadse jongerencultuur en in hun muziek vonden de marketeers een machtige bondgenoot. In William Bradley‘s recensie over deze episode van MAD MEN kwam ik een zeldzame opname tegen van de superhit Satisfaction uit 1965.

Wat mij verbaast bij deze opname is het tamme publiek. De jongens en de meisjes blijven op hun stoel zitten. Ze weten nog niet hoe het moet. En toch is dit dezelfde generatie die je twee jaar later blowend en slikkend, halfnaakt en met lange haren the summer of love ziet vieren. Ergens tussen 1965 en 1967 moeten dus de remmen los gegaan zijn. Was het nu de LSD of de anticonceptiepil?

Het was natuurlijk vooral de muziek. De architecten van de massaconsumptie kregen de dankbaarste doelgroep in hun schoot geworpen: welvaartskinderen die de dag wilden plukken in een aards paradijs. De maakbaarheidsgedachte van de jeugd dat je de wereld kunt veranderen, sluit aan bij het verlangen van fabrikanten en marketeers om met hun producten de wereld te “verbeteren”.

What happened in 1965? [ thepeoplehistory.com ]