Als de zestiende eeuw de eeuw van het boek is, de zeventiende eeuw de eeuw van de schilderkunst, de achttiende eeuw de eeuw van de muziek, de negentiende eeuw de eeuw van de fotografie, dan is de twintigste eeuw zonder enige twijfel de eeuw van de film.

Honderd jaar geleden werd er met het nieuwe medium gepionierd door de gebroeders Louis en Auguste Lumière, George Méliès en Edwin Porter. Vanaf The Life of an American Fireman uit 1902 van Edwin Porter begint de klassieke Hollywoodstijl gestalte te krijgen. Na Porter heeft vooral D.W.Griffith de filmtaal verder ontwikkeld en omstreeks 1915 waren de belangrijke principes ontdekt, zoals de flashback, het establishing shot en de naar hem genoemde Griffith last minute rescue.

De ontwikkeling van de filmtaal, is vooral de ontwikkeling van de filmmontage. Want juist de wijze en het ritme waarop beelden met elkaar verbonden worden, bepalen het filmische verhaal. Terwijl in Amerika de klassieke Hollywoodstijl geboren was, werd in de jonge Sovjet Unie nog volop geëxperimenteerd met het nieuwe medium en herkende men er een nieuwe kunstvorm in. Een van de bekendste Russische cineasten uit de jaren twintig is Vsevolod Pudovkin.

Once ranked alongside Eisenstein among the masters of the Soviet silent cinema, Pudovkin’s critical stock has fallen in recent years, and few of his films are now well known. Nevertheless, the invention and dynamism of Mother (1926) suggest a distinct talent, with a grasp of montage principles which does at times rival Eisenstein. Given the obscurity of most of his later films (including a lengthy career in sound cinema), revaluation might well uncover some forgotten gems. In the silent era, Pudovkin also acted; an especially striking performance is visible in Kuleshov’s The Extraordinary Adventures Of Mr West In The Land Of The Bolsheviks (1924).
 

Mother 1926
Pudovkin’s first feature length fiction film, an adaptation of a story by Gorky about a peasant mother who comes to embrace revolutionary ideals, is regularly cited as a classic of Soviet silent cinema for its imaginative montage. Certainly the editing is superbly judged, but Pudovkin’s visual sense is here above all architectural, and at its best reminiscent of Fritz Lang. The oppression of the workers is visualised both in the confined interiors of their homes and in the towering pinnacles of factory and prison, while the finest montage sequences intensify the visual claustrophobia, until it is exploded in the famous climax: marching rebels cross-cut with the breaking up of an ice floe. Gripping and moving.
 
Bron: thecontext.com

Vorige week schreef ik hier al iets over twee films die onlangs in het kader van de tentoonstelling Rembrandt-Caravaggio in het Filmmuseum vertoond werden (waaronder Jos Stelling’s Rembrandt fecit 1669). Afgelopen dagen heb ik mij, met behulp van mijn DVD-speler, drie keer in de zeventiende eeuw gewaand. Twee keer met een film over het leven van Rembrandt en één film over Vermeer. Ik had ze alle drie al eens gezien, maar wilde ze graag terugzien, juist nu ik met zeventiende eeuwse schildertechnieken bezig ben. Ik beoordeel de films meer als tableau vivants dan als speelfilms, laat staan actiefilms. Toch zou ik The Girl with a Pearl Earring met deze kwalificatie daarmee onrecht doen, omdat er in deze film werkelijk goed geacteerd wordt en er veel aandacht is voor de couleur locale, juist ook in de buitenscenes. De Rembrandtfilm van Charles Matton is in dit opzicht zo ongeloofwaardig dat een filmrecensent zijn rolprent spottend “Madamme Tusaud in Madurodam” heeft genoemd.

De films blinken uiteraard uit in fotografie, figuratie en casting. De Rembrandtfilm van Jos Stelling vind ik niet alleen wat camerawerk en belichting, maar ook wat casting betreft beter dan die van Charles Matton. Waar Stelling boerse Hollandse meiden neerzet, komt Matton met bloedmooie modellen die Rembrandts dienstmeisjes vertolken. Prachtig om naar te kijken, dat wel, maar de wereld van Rembrandt is nu eenmaal niet geïdealiseerd maar recht uit het leven gegrepen. Stelling heeft dat goed begrepen. Voor mij heeft hij ook de ultieme Hendrickje Stoffels gecast.

Het verschil met beide Rembrandtfilms en The Girl with a Pearl Earring is dat de laatste gebaseerd is op een novelle en daarom een verhaallijn bevat. We maken zo kennis met de Delftse schilder vanuit het perspectief van een dienstmeid. Alle films over Rembrandt blijven steken in gedramatiseerde documentaires over zijn leven. Maar ik zei het al, ik beoordeel deze films eigenlijk uitsluitend op de fotografie en niet op het verhaal of het acteerwerk. Maar dat er in een film over het leven van Rembrandt niet goed geacteerd zou kunnen worden, is al in 1936 met de vertolking van Charles Laughton voor eens en voor altijd weerlegd.

  

bespreking van The Girl with a Pearl Earring
girlwithapearlearringmovie.com
overzicht van films over het leven van Rembrandt.

In het kader van het Rembrandtjaar draait het filmmuseum een aantal Rembrandtfilms. Omdat ook Caravaggio als inspirator in de belangstelling staat (in de tentoonstelling Rembrandt-Caravaggio in het VanGogh Museum) wordt ook de film Caravaggio van Derek Jarman getoond. Twintig jaar geleden zag ik deze in het filmhuis in Arnhem en kan mij ervan herinneren dat het een echte schilderijenfilm was. Je moet er van houden.