Michaela kwam gisteren met deze CD aan. “Misschien is het iets voor je blog”. Premiers Symptômes van het Franse duo Air is elektronische muziek die je in het hokje downtempo mag plaatsen. Dat is een subgenre van ambient music. Voor mij is dit album van Air vooral smaakvolle retro, die je in een cocon aangenaam laat afdrijven in een ontspannen “jaren zestig” stemming. Nicolas Godin and Jean-Benoît Dunckel weten dat ze teruggrijpen naar de softe sixties.

De tweede track Boccacio ’70 heeft de naam van de gelijknamige film uit 1965 met Marcello Maistroani en Virna Lisi en de CD cover refereert aan het levensgevoel dat de schilder David Hockney in A Bigger Splash (1967) zo treffend visualiseerde. Premiers Symptômes is ideale chill-out music voor op de stretcher aan de rand van de swimming pool met hier en daar een vervreemdend geluidseffect. Don’t forget your Martini.

Premiers Symptômes [ en.wikipedia.org ]

Nooit zal ik de documentaireserie de Schok van het Nieuwe van Robert Hughes uit 1981 vergeten. Het ging over de geboorte van de moderne kunst. Dat bleek een heftige bevalling te zijn geweest voor onze (over)grootouders. Om de schok die de moderne kunst destijds teweeg bracht opnieuw te ervaren, kun je nog altijd het beste naar kubistische schilderijen kijken en daarbij luisteren naar fragmenten uit de Sacre du Printemps van Igor Stravinsky. Nog vóór de Eerste Wereldoorlog, barstte het geweld reeds los in de schone kunsten. Picasso schilderde vrouwenlichamen die uit granaatscherven leken te bestaan. Het klassieke schoonheidsideaal van de slapende Venus was ingewisseld voor schreeuwend primitivisme.

Het nieuwe was eigenlijk een terugkeer naar het oude. Nietzsche maakte de twintigste eeuw niet meer mee, maar zijn “profetie” over de twintigste eeuw bleek griezelig in de juiste richting. Hij meende op de drempel te staan naar het tijdperk van Dionysus waarin de oerkrachten van de natuur tot uitbarsting zouden komen. Het voorspel begon in 1890, het jaar waarin Nietzsche krankzinnig werd. Rüdiger Safranski schrijft in zijn boek Romantiek – een Duitse affaire dat er in die jaren een toverwoord bestond “waarmee je alles kon laten zingen”. Dat woord was “leven”. Men begon het Victoriaanse korset van zich af te stropen en ging weer natuurlijk ademhalen. Overal in de kunst drong het nieuwe élan door. Na het symbolisme en de Jugendstil barstte er na 1900 een stroom van -ismen los. De bekendste stroming uit het begin van de twintigste eeuw, is het kubisme. Het was een fundamenteel nieuwe manier van kijken, die door Paul Cézanne geïntroduceerd was. Toen deze visie geradicaliseerd werd, ontstonden de eerste abstracte schilderijen.

De terugkeer naar het heidendom is al zo oud als het humanisme en de Renaissance, maar aan het einde van de negentiende eeuw gaat de terugkeer verder dan ooit. De hoekige, scherpe vormen en de felle kleuren riepen de primitieve kunstuitingen uit de oertijd en van natuurvolkeren in herinnering. Men vond in navolging van Nietzsche in de archaïsche kunst de dionysische afgrond van het bestaan, waar alle leven uit ontstond, maar die ook alle leven weer verslond. Nu de levenssappen weer waren gaan stromen, keerde men terug naar de bron. Die bron werd gevonden in het lichaam. Rond 1900 was er een seksuele revolutie, die misschien nog niet de maatschappelijke breedte kende als vijfenzestig jaar later, maar wel de wereld op zijn kop zette. De Sacre du Printemps die op 29 mei 1913 in Parijs plaatsvond, liet dat het publiek horen en zien. Men was diep geschokt. Verfijnde melodielijnen en harmonie hadden plaatsgemaakt voor opzwepende ritmen en schrille dissonantie. Zo klonk het als Dionysos uit zijn hol kwam.

bekijk de uitvoering met de choreografie van Sasha Waltz