Categorie archief: Rusland

De Krimoorlog [ 8 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes

KrimoorlogOrlando Figes heeft een derde van zijn boek nodig om de aanloop naar de Krimoorlog te beschrijven. Met het Verdrag van Adrianopel dat in 1829 de Russisch-Turkse Oorlog van 1828-1829 beëindigde, was bepaald dat de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije tijdelijk een protectoraat van Rusland zouden zijn. Onenigheid over de positie van orthodoxe christenen in het Jeruzalem, dat toen deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk, had de tsaar doen besluiten Moldavië en Walachije in de zomer van 1853 opnieuw te bezetten om druk uit te oefenen en stelt in het najaar een ultimatum. Met rugdekking van de westerse grootmachten Engeland en Frankrijk verwerpt de sultan het Russische ultimatum en op 4 oktober 1953 verklaart hij onder druk van islamisten, die hem dreigen met een islamitische revolutie, de oorlog aan Rusland.

Het is spannend om te lezen over het lange voorspel van de Krimoorlog. Het Ottomaanse Rijk, Rusland, Oostenrijk, Pruisen, Frankrijk en Engeland, geen van allen wilden ze een oorlog. En toch waren er partijen die wél oorlog wilden en uiteindelijk het meeste gewicht in de schaal legden. De Krimoorlog is de eerste oorlog geweest waarbij de pers als bespeler van de publieke opinie een rol speelde, met name in Engeland. Door de stormachtige technologische ontwikkelingen in de jaren dertig en veertig (spoorwegen, telegraaf en stoomscheepvaart) was er een nieuwe wereld ontstaan. Alles ging ineens veel sneller. Rusland had een voorsprong op het Ottomaanse Rijk, maar West-Europa had weer een voorsprong op Rusland wat de technologische ontwikkelingen betreft.

London News
De Krimoorlog is de eerste oorlog waarbij de pers (met name in Engeland) als beïnvloeder van de publieke opinie een rol speelde.

Dat er ondanks de behoedzaamheid van alle grootmachten om het Concert van Europa bij elkaar te houden, tóch oorlog kwam, heeft veel te maken met de rol van de media in Engeland. Terwijl de Times, van oudsher de conservatieve stem van Engeland beslist niet tegen Rusland was, keerde de liberale pers zich steeds meer tegen Rusland en werd pro-Turks. De jonge koningin Victoria moest niets van het onchristelijke Ottomaanse Rijk hebben en was eerder geneigd zich op te stellen aan de kant van de christelijke tsaar.

Sinds 1852 was er een coalitie van conservatieven en liberalen die geleid werd door Lord Abderdeen. De eerste minister stond eerder aan de kant van de koningin en degenen die beslist geen oorlog met Rusland wilden.Maar de liberale politicus Palmerston wist via de liberale pers de publieke opinie voor zich te winnen en de russofobie en patriottisme aan te wakkeren. Voor de liberalen stonden de handelsbelangen (in het Ottomaanse Rijk) centraal en daardoor voerden ze een agressieve buitenlandse politiek. Godsdienst speelde daarbij geen rol.

AberdeenIn maart 1854 verklaarde Groot-Brittannië de oorlog aan Rusland en werd zo betrokken bij de Krimoorlog. Aberdeen bleek niet goed in staat te zijn om met de oorlogsvoering om te gaan en sommige regeringsleden vonden de oorlogsvoering niet agressief genoeg. In januari 1855 diende parlementslid John Arthur Roebuck een motie in waarin hij voorstelde om een onderzoekscommissie op te richten die de manier van oorlogsvoering van Aberdeen moest controleren. Het voorstel van Roebuck werd door het parlement aangenomen en Aberdeen beschouwde dit als een motie van wantrouwen, waarna hij ontslag nam als premier.
 
Bron: nl.wikipedia.org

De Krimoorlog [ 6 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes

KrimoorlogIn het voorjaar van 2014 schreef ik op deze blog een paar stukjes over de Krimoorlog (1853-1856). Na de inlijving van de Krim door Poetin wilde ik meer weten over dit schiereiland in de Zwarte Zee dat van zo’n grote strategische betekenis is. Verliep de annexatie in 2014 vreedzaam, in het verleden was dat vaak anders. Het dieptepunt in de strijd om de Krim was de oorlog die ernaar genoemd is, hoewel de naam Krimoorlog eigenlijk niet juist is. De Krim was tussen 1853 en 1856 wél het voornaamste strijdtoneel, maar er werd ook gevochten in de Kaukasus, de Donaudelta en zelfs was er een Britse blokkade voor Sint Petersburg in de Finse Golf. In Rusland heet deze oorlog dan ook Восто́чная война (Oosterse Oorlog).

Het boek van Orlando Figes heeft juichende kritieken gekregen. Figes maakte veel gebruik van Russische bronnen die tot voor kort niet voor westerse historici toegankelijk waren. Daardoor kan hij het Russische perspectief beter belichten. Inmiddels heb ik ruim honderd van de 656 bladzijden gelezen en ik zit nog steeds in de aanloop van de oorlog ergens in de jaren veertig van de negentiende eeuw. Het is opvallend hoeveel parallellen er te trekken zijn met onze tijd. Religie en economische belangen speelden in de Krimoorlog een centrale rol. Waarschijnlijk is dat met de meeste oorlogen zo, maar in de Krimoorlog komt een tegenstelling naar voren die nog altijd speelt, namelijk het conflict tussen de islam en de westerse wereld. Rusland speelde daarin een bijzondere rol.

Alexander IEnerzijds maakte Rusland deel uit van het Concert van Europa, de wereldorde die tijdens het Congres van Wenen in 1815 was vormgegeven. Samen met Engeland, Oostenrijk en Pruisen was Rusland de vierde grootmacht die Napoleon verslagen had. Tsaar Alexander I had een heel eigen visie op de Restauratie en nam in het najaar van 1815 het initiatief tot de Heilige Alliantie, een conservatief bondgenootschap tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen op christelijke grondslag. De liberale Engelsen waren ironisch over de ambities van Alexander I. Zijn verlangen naar een christelijk Europa vonden ze even wereldvreemd als lachwekkend. Op het Congres van Wenen werd met het herstellen van de monarchieën in Europa de revolutionaire geest weer terug in de fles gedwongen. Daar had je geen Heilige Alliantie voor nodig, vond men in Londen.

In 1815 was er in het Concert van Europa dus al geen klinkende harmonie tussen Engeland en Rusland. De situatie doet enigszins denken aan die van 130 jaar later toen de Verenigde Staten en de Sovjet Unie door de omstandigheden als geallieerden in elkaars armen gedreven waren, maar in de meeste gevallen tegenover elkaar lagen. Tussen Engeland en Rusland groeiden tussen 1815 en 1850 spanningen, met name in Azië waar beide grootmachten hun invloedssfeer wilden vergroten. De Cold War tussen Engeland en Rusland heette in de negentiende eeuw The Great Game.

Nicolaas IIn Engeland greep de russofobie om zich heen als een epidemie. De Engelsen waren er als de dood voor dat Rusland via Perzië en Afghanistan een bedreiging zou worden voor hun koloniale rijk in India. De Russische buitenlandse politiek in Centraal Azië werd vanuit Londen met grote argwaan gevolgd en de goede voorwendselen waarmee de Russen op de Balkan handelden werden met nog grotere argwaan bekeken. Nicolaas I, de opvolger van zijn broer Alexander I had zich namelijk uitgeroepen als de verdediger van het orthodoxe geloof en als de beschermheer van de orthodoxe christenen binnen het Ottomaanse Rijk. Maar voor de Engelsen was dit vooral een rechtvaardiging voor de Russische expansie op de Balkan. Ook Oostenrijk keek sinds 1829 met argusogen naar de Russische aanwezigheid in de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije.

kaartje_Balkan1853
Servië en de Donauvorstendommen Walachije en Moldavië kregen met het Verdrag van Adrianopel (1829) hun onafhankelijkheid van het Ottomaanse Rijk. Rusland mocht de protector zijn van de Donauvorstendommen tot grote ergernis van Oostenrijk.

Orlando Figes beschrijft de aanloop naar de Krimoorlog in details en begint al in de achttiende eeuw. Het was namelijk onder de regering van Katharina II (1762-1796) dat de Russische opmars naar het Zuiden begon. Tijdens de Russisch-Turkse Oorlog van 1768 tot 1774 werd niet alleen het Kantaat van de Krim onafhankelijk van het Ottomaanse Rijk maar kreeg Rusland volgens het Verdrag van Küçük Kaynarca ook de status van beschermheer van alle orthodoxe christenen binnen het Ottomaanse Rijk. Deze bepaling zou in de negentiende eeuw grote gevolgen hebben.

De Krimoorlog [ 1-5 ]

Russische landschappen [ 1 ]

zaterdag gezien in Assen: Передви́жники
Russisch Realisme rond Repin 1870-1900

Een van de meest geniale Russische schilders uit de tweede helft van de negentiende eeuw is voor mij Fyodor Vasilyev (1850-1873). Op de tentoonstelling in Assen hangen twee bijzondere landschappen van hem. Het ene is een plattelandstafereel uit 1869 in de traditie van het 17e eeuwse Hollandse realisme. Het is met een warm palet geschilderd en laat duidelijk de lyrische benadering van Vasilyev zien.

Fyodor Vasilyev
Fyodor Vasilyev
plattelandstafereel (1869)

Het andere landschapsschilderij is een rivierlandschap (aan de Wolga) met boten. Repin zou dit thema ook gebruiken, maar daarbij veel meer de nadruk leggen op het sociale aspect. Hij bekommerde zich om het lot van de moderne galeislaven. Vasilyev schildert het tafereel in zijn karakteristieke warme kleuren en doet aan Turner denken. Het gaat het hem niet om de mensen maar om een visioen van licht en kleur.

Fyodor Vasilyev
Fyodor Vasilyev
boten op de Wolga (1870)

Tussen 1870 en 1873 schilderde Repin zijn bekendste schilderij. De Wolgaslepers wordt wel eens de Russische Nachtwacht genoemd. Het doek is 281 cm lang en 131,5 cm hoog.

De wolgaslepers
Ilya Repin
De wolgaslepers (1873)
Ivan Yendogurov
Ivan Yendogurov
het begin van de lente (1885)

Fyodor Vasilyev | Ivan Yendogurov

Peredvizhniki

gezien op Oudjaarsdag: Передви́жники Russisch Realisme rond Repin 1870-1900
Drents Museum Assen, nog tot 2 april 2017

Peredvizhniki – Russisch Realisme rond Repin 1870-1900 is de laatste tentoonstelling die ik dit jaar bezocht. Verschillende schilderijen van Repin en andere Russische schilders van de Peredvizhniki kende ik al uit Sint Petersburg maar er was ook veel nieuw werk. Een schitterende tentoonstelling en bovendien prachtig ingericht. Omdat er op deze tentoonstelling enorme doeken hangen, is er veel ruimte voor de bezoekers overgelaten.

peredvizhniki
De intro van de tentoonstelling Peredvizhniki
peredvizhniki
rechts het beroemde portret van V.Stasov (1883)
van Ilja Repin
peredvizhniki
Sadko (1876) van Ilya Repin
Het schilderij is 323 cm hoog en 230 cm breed.
peredvizhniki
Het grootste schilderij op de tentoonstelling is de kus ceremonie (1895) van Konstantin Egorovich Makovsky
Nikolai Kasatkin
Het verzamelen van steenkool door de armen bij een oude mijnschacht (1894) door Nikolai Kasatkin

Vasily Veresjtsjagin
Door zijn status als militair, ging Veresjtsjagin mee op verschillende veldtochten. Van 1867 tot 1884 kwam hij onder meer in Turkestan, de Himalaya, India en Tibet (1873) en nog een keer India (1884). In het bijzonder nam Veresjtsjagin deel aan de Russisch-Turkse Oorlog, waaronder het beleg van Pleven, waar zijn broer omkwam. Hijzelf raakte levensgevaarlijk gewond bij de oversteek van de Donau bij Roese. Na de oorlog vestigde Veresjtsjagin zich in München. Daar produceerde hij zijn schilderijen in een zodanig tempo dat hij ervan werd beschuldigd assistenten te hebben. Zijn onderwerpen, een poging om vrede te bereiken door de verschrikkingen van oorlog te tonen, trokken een sensatiebelust publiek, dat normaal gesproken nooit in kunst was geïnteresseerd. Bron: nl.wikipedia.org

Vasily Veresjtsjagin
Na de overwinning (1868) van Vasily Veresjtsjagin is een voorloper van de oorlogsfoto. Veresjtsjagin is net als zijn leermeester Jean-Léon Gérôme vertrouwd met het oriëntalisme.

peredvizhniki [ drentsmuseum.nl ]

verlaten jeu de boule

De charge van de lichte brigade tijdens de Slag om Balaklava (1854)
in Opgespoorde wonderen (2003) van Rudy Kousbroek

opgespoorde wonderenIn 1855 maakte de Engelse fotograaf Roger Fenton de eerste oorlogsfoto uit de geschiedenis. Deze verscheen onder de titel The Valley of the Shadow of Death. Het is een ontstellend lege foto. We zien een kaal landschap dat gefotografeerd zou kunnen zijn door een of andere Marslander. Wanneer we beter kijken zien we op en langs het karrenspoor de stille getuigen liggen van de veldslag die hier op 25 oktober 1854 plaatsvond.

Rudy Kousbroek schrijft: “Het ongelofelijke van deze foto is geloof ik de stilte. De moorddadigheid van de kanonskogels is onzichtbaar en onhoorbaar, zoals de donderslagen die elk van hen moeten hebben begeleid. Het ziet er nu uit als een verlaten jeu de boules, maar de meeste van die kogels moeten op hun weg de lichamen van mensen en paarden hebben ontmoet; vooral paarden, want die zijn groter.”

Valley of the Shadow of Death
Roger Fenton, Valley of the Shadow of Death 1855
Salted paper print from glass negative
[ The J. Paul Getty Museum, Los Angeles ]
Het ziet er nu uit als een verlaten jeu de boules, maar de meeste van die kogels moeten op hun weg de lichamen van mensen en paarden hebben ontmoet; vooral paarden, want die zijn groter.

Hoe het er tijdens de veldslag op 25 oktober 1854 moet hebben uitgezien, toont ons de onderstaande prent: de charge van de Lichte Brigade in de richting van de Russische kanonnen. Van de 673 Engelse cavaleristen overleefden minder dan 200.

Battle of Balaklava
De charge van de Lichte Brigade in de richting van de Russische kanonnen William Simpson (schilder) en E. Walker (lithograaf) uitgegeven door Goupil & Cie, Paris en Day & Son, London. [ The Library of Congress ]

Rudy Kousbroek (1929-2010) was een van de grootste essayisten in ons taalgebied. In 1975 ontving hij de P.C. Hooftprijs voor essays. Hij was eredoctor in de filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2003 publiceerde hij zijn literaire fotocollectie Opgespoorde wonderen, waarvoor hij in september 2005 de Jan Hanlo Essayprijs ontving. In oktober 2005 verscheen de tweede serie, Verborgen verwantschappen en in maart 2007 de derde, Het raadsel der herkenning.
 
Bron: atlascontact.nl

Met Albrecht Adam in Rusland

Voyage pittoresque et militaire de Willenberg en Prusse jusqu’à Moscou
met honderd lithografieën van Albrecht Adam (1786-1862)

In 1812 reisden met Napoleon ook een aantal kunstenaars mee die als een soort fotojournalisten avant la lettre de visuele oorlogsverslaggeving deden. Een van hen was de Beierse schilder Albrecht Adam (1786-1862). In het boek 1812 – Napoleons fatale veldtocht naar Moskou van Adam Zamoyski staan enkele van zijn tekeningen. Op internet kwam ik nog veel meer tegen. Zoals zijn geïllustreerde memoires Voyage pittoresque et militaire de Willenberg en Prusse jusqu’à Moscou uit 1827-1833.

Albrecht Adam
litho van Albrecht Adam
Albrecht Adam
litho van Albrecht Adam
Albrecht Adam
litho van Albrecht Adam
Albrecht Adam
Napoleon’s Army in Russia The Illustrated Memoirs of Albrecht Adam [ Pen & sword, 2005 ]

Albrecht AdamIn 1812 nam Albrecht Adam (1786-1862), samen met Eugène de Beauharnais, deel aan Napoleons veldtocht naar Rusland en maakte veel schetsen die hij bij zijn terugkeer in München in 1815 tot 83 kleine veldslagscènes in olieverf verwerkte. De Russische campagne inspireerde hem ook tot het maken van een serie van 100 lithografieën, getiteld Voyage pittoresque et militaire de Willenberg en Prusse jusqu’à Moscou (1827–33), die hij maakte met de hulp van zijn zonen Benno en Franz.
 
Bron: nl.wikipedia.org

met Faber du Faur in Rusland

Rußland 1812 foliant met 55 lithografieën (1843)
van Christian Wilhelm von Faber du Faur

In 1812 reisden met Napoleon ook een aantal kunstenaars mee die als een soort fotojournalisten avant la lettre de visuele oorlogsverslaggeving deden. Een van hen was de Württembergse jurist, generaal-majoor en militaire schilder Christian Wilhelm von Faber du Faur (1780-1854). In het boek 1812 – Napoleons fatale veldtocht naar Moskou van Adam Zamoyski staan enkele van zijn litho’s. Op internet kwam ik nog veel meer tegen. Zo vond ik Rußland 1812 een foliant met 55 litho’s. Het boek werd in 1843 in Stuttgart uitgegeven.

Faber du Faur
Litho van Faber du Faur uit 1843
Dit lijkt wel het déjeuner sur l’herbre van Manet uit 1863, maar dan ontbreekt de naakte mevrouw en speelt het tafereel zich in Rusland af.
1812 nahm Christian Wilhelm von Faber du Faur am Rußlandfeldzug unter Napoleon als Oberleutnant im französischen III. Armeekorps teil, dem ein Teil des württemberger Rheinbundkontingents unterstellt war. Er fertigte dabei fast täglich Skizzen an, die er 1831 zusammen mit Major Kausler veröffentlichte. Das Werk Mit Napoleon in Russland enthält eine Vielzahl farbiger Zeichnungen, die den gesamten Feldzug und den Rückzug darstellen und damit den Charakter eines Augenzeugenberichtes erhalten. Er wurde Mitglied der französischen Ehrenlegion und war einer der nur 1000 württembergischen Soldaten, die den Feldzug gesund überstanden.
 
Bron: de.wikipedia.org
Faber du Faur
litho van Moskou door Faber du Faur
Faber du Faur
litho van Faber du Faur (detail)
Faber du Faur
litho van Faber du Faur