Categorie archief: documentaires

het verdriet van Saksen

gisterenavond is op de ZDF Die Deutschen II van start gegaan
aflevering 1 : Karl der Große und die Sachsen

Die Deutschen 2Sinds de twintigste eeuw definitief achter ons ligt, lijken onze oosterburen bevrijd van een historische fixatie op 1933-1945. De serie Die Deutschen die de ZDF in het najaar van 2008 uitzond was een duidelijk teken dat de Duitse geschiedenis van vóór 1933 weer in beeld mag komen. Afgelopen weken herhaalde de ZDF de eerste reeks op de late zondagavond en sinds gisteren draait er nu een tweede reeks van tien afleveringen elke zondag- en dinsdagavond van half acht tot kwart over acht. De eerste aflevering gaat over Karel de Grote en zijn strijd tegen de Saksen, in het bijzonder zijn persoonlijke strijd met de Saksische leider Widukind.

WidukinddenkmalGrote Germanen
Op de Wilhelmsplatz in Herford staat een beeld van Widukind dat oorspronkelijk uit 1899 stamt. In het laatste kwart van de negentiende eeuw werden uit alle hoeken en gaten van de Duitse geschiedenis Teutoonse helden tevoorschijn getoverd die van de superioriteit van het Duitse Rijk over Frankrijk moesten getuigen. Zo identificeerde men zich in het Duitse Keizerrijk bij voorkeur met de Saksische Widukind en niet met de Frankische Charlemagne. In de bossen bij het nabijgelegen Detmold werd het immense monument voor Hermann opgericht, een Cherusk die door nationalisten tot Grote Germaan was bevorderd. Het beeld van Widukind werd in 1942 omgesmolten, maar in 1959 stond er alweer een nieuwe. Het beeld van Heinrich Wefing is aandoenlijk. Doordat Widukind overdreven groot is, ziet zijn paard eruit als een ezeltje. Niet bepaald het rijdier en beeld van een heerser dus.

In het jaar 785 wist Karel de Grote de Saksen eindelijk aan zich te onderwerpen en de manier waarop lijkt veel op de expansiedrift van de jonge islam: onderwerping aan het geloof door het zwaard. Tijdens het Blutgericht von Verden zouden 4500 Saksen zijn onthoofd. Tussen 1934 en 1936 richtten de nazi’s bij Verden aan de Aller 4500 stenen op, de Sachsenhain ter nagedachtenis aan de 4500 Saksen die hier de dood vonden. Voor de nazi’s werd deze pikzwarte bladzijde uit de geschiedenis van de verspreiding van het Christendom vooral een herinnering aan de martelaren van het Germaanse heidendom. Maar de televisieserie Die Deutschen maakt geen verbindingen met het nationaal-socialisme en probeert de Duitse geschiedenis te presenteren zonder deze in het haast eeuwige licht van de Tweede Wereldoorlog te plaatsen. Dinsdagavond is alweer de tweede aflevering over Frederik II en de kruistocht.

Sachsenhain bij Verden
deel van de Sachsenhain bij Verden
het land van Bartje, maar dan wat oostelijker
Zwischen 1934 und 1936 ließ der Reichsführer SS, Heinrich Himmler, für den Sachsenhain 4.500 Findlinge zusammentragen und entlang eines zwei Kilometer langen Rundwegs aufstellen, als Gedenkstätte für die angeblich 4.500 heidnischen Sachsen, die von Karl dem Großen beim Blutgericht von Verden an dieser Stelle hingerichtet worden sein sollen. Die Bauern der Umgebung wurden verpflichtet, jeden Findling, den sie fanden, dort bereitzustellen. Unter den Findlingen befinden sich auch Rinnen- und Opfersteine, was den Schluss nahelegt, dass durch die Maßnahme eine größere Anzahl Megalithgräber im Umland unwiederbringlich zerstört wurde. Da die geforderte Anzahl von 4.500 Findlingen nicht beschafft werden konnte, wurden die Lücken mit Bruchsteinen aufgefüllt.
 
Bron: de.wikipedia.org
die Deutschen
op de ondersteunende website bij de televisieserie is veel multimedia te vinden waaronder een indrukwekkende geanimeerde tijdbalk

Die Deutschen II

1. Karl der Große und die Sachsen
2. Friedrich II. und der Kreuzzug
3. Hildegard von Bingen – die Macht der Frauen
4. Karl IV. und der Schwarze Tod
5. Thomas Müntzer und der Krieg der Bauern
6. August der Starke und die Liebe
7. Karl Marx und der Klassenkampf
8. Ludwig II. und die Bayern
9. Rosa Luxemburg und die Freiheit
10. Gustav Stresemann und die Republik


Die Deutschen II [ zdf.de ]
| Widukind Museum

tussen Brussel en Moskou

maandagavond gezien bij Tegenlicht: Polen ziet beren

Katyn logoEen maand na de vliegramp bij Smolensk op 10 april 2010 waarbij de Poolse president Lech Kaczynski en bijna honderd politici omkwamen, zag ik de Poolse film Katyn. Deze film maakte diepe indruk op mij en ik ben mij sindsdien veel bewuster geworden van het Poolse drama. Maandagavond wilde ik daarom per se de documentaire Polen ziet beren bij Tegenlicht zien. Ook in deze documentaire werden beelden getoond van de macabere vondst van de nazi’s in 1943 in de bossen nabij Katyn, in de buurt van Smolensk. Daar bleken duizenden Poolse officieren, geestelijken en intellectuelen in april 1940 door de sovjets te zijn vermoord. Op nog twee andere plaatsen in de toenmalige Sovjet-Unie vonden massamoorden plaats. In totaal werden ruim twintigduizend Polen in koele bloeden vermoord, de bloem van de natie. Stalin wilde een onthoofd Polen, zowel militair als intellectueel.

Katyn DVDDe film Katyn gaat vooral ook over het drama dat in 1945 begon, toen de sovjets Polen ‘bevrijd’ hadden, nadat ze eerst de nazi’s hun gang hadden laten gaan in Warschau. De Poolse hoofdstad was in 1944 met de grond gelijk gemaakt. Van de ruim één miljoen inwoners die Warschau voor de oorlog telde, waren er nog duizend overgebleven. De sovjets had het Poolse verzet bewust niet willen helpen. Na de bezetting van Polen die in 1945 begon, gaf Stalin de nazi’s de schuld van het bloedbad van Katyn. Dat was de officiële versie die elke Pool moest aanhangen. Wie de waarheid over Katyn aan het licht wilde brengen, was een vijand van de staat en werd opgepakt. De haat en het wantrouwen tegen de Russen zit bij de Polen daarom nog heel diep. Dat komt niet alleen door wat er na 17 september 1939 is gebeurd, de dag die door de Polen de Vierde Deling wordt genoemd. Na het duivelse Molotov-Ribbentrop pact van 23 augustus 1939, de Duitse inval op 1 september én de inval van het Rode Leger in het oosten, werd Polen door Hitler en Stalin gedeeld.

Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
de Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
blauw naar Pruisen, geel naar Oostenrijk en groen naar Rusland

Deze deling van Polen in 1939 was niet iets nieuws. Het was Polen al drie keer overkomen in het laatste kwart van de achttiende eeuw, om precies te zijn in 1772, 1793 en 1795. De hele negentiende eeuw is de staat Polen tevergeefs te zoeken op de kaart van Europa. Pas in 1919 na het Verdrag van Versailles werd Polen als soevereine staat weer zichtbaar om twintig jaar later opnieuw te worden verzwolgen door twee sterkere buren. De tragiek van Polen wordt gedeeld door andere landen in Midden-Europa. Door de geografische ligging valt Midden-Europa in de invloedssfeer van Rusland en West-Europa. Ondanks het feit dat Polen sinds 1989 weer een soevereine staat is, is er aan deze situatie niet veel veranderd. Voor veel Polen was het de zoveelste teleurstelling in Europa dat de er zo weinig Europese leiders afwezig waren tijdens de begrafenis van de Poolse regeringstop die tijdens de vliegramp bij Smolensk waren omgekomen. De regeringsdelegatie was naar Smolensk gereisd nota bene om de massamoord van Katyn te herdenken, precies zeventig jaar geleden.

Zo werd aan een bestaand Pools trauma op onwaarschijnlijke wijze een nieuw toegevoegd, een meer dramatische samenloop van omstandigheden is niet denkbaar. Het kon dan ook geen toeval zijn, dachten veel Polen. Dit kwam Rusland, onder Poetin al jaren bezig om zijn invloed op vroegere satellietstaten in Oost-Europa en de Kaukasus terug te winnen, wel heel goed uit. Onduidelijkheid over de oorzaak van de ramp – Rusland weigert tot op heden Polen volledig te informeren over de uitkomsten van het onderzoek – gaf voedsel aan wantrouwen, speculaties en complottheorieën. Waarom verschenen de meeste Europese regeringsleiders niet op de begrafenis van Kaczynski? Was de aswolk van die IJslandse vulkaan niet een handig excuus om maar weg te blijven? Polen voelde zich, als vanouds, bedreigd en in de steek gelaten.
 
Bron: tegenlicht.vpro.nl

In deze documentaire kwam ook een schilderij van de negentiende eeuwse Poolse historieschilder Jan Matejko ter sprake. Dit schilderij is een historische voorstelling van de eerste Poolse deling. In het midden staat de laatste Poolse koning Stanisław August Poniatowski. Rechts vooraan ligt de Poolse edelman Tadeusz Rejtan die theatraal zijn borst ontbloot en probeert de Sjem te blokkeren uit protest tegen de opdeling van zijn land. Achterin op het balkon zit de Russische afgevaardigde. Polen werd in drie keer opgedeeld tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen, waarbij Rusland het leeuwendeel kreeg.

Matejko
Rejtan-Upadek Polski Jan Matejko, 1866
olieverf op doek 282×487 cm
Zamek Królewski w Warszawie
Tadeusz Rejtan (1742 – 1780) was a Polish nobleman. He was a member of the confederation of Bar and a member of the Polish Sejm from the constituency of Nowogródek. In September 1773, as member of the Partition Sejm, Rejtan famously tried to prevent the legalization of the first partition of Poland. He is said to have bared his chest and laid himself down in a doorway, blocking the way with his own body in a dramatic attempt to stop the other members from entering (or leaving) the chamber where the debate on the partition was being held. Despite his efforts, the partition of Poland was legalized soon afterwards. He was, and to the present day is being considered a shining example of a Polish patriot.
 
Bron: strony.com
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
Tadeusz Rejtan blokkeert de deuropening
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
de laatste koning Stanislaw August Poniatowski beveelt Tadeusz Rejtan de weg vrij te maken
De drie Poolse delingen
Het verdrag dat leidde tot de Eerste Poolse Deling werd gesloten op 17 februari 1772. Met de uitvoering werd officieel begonnen op 5 augustus 1772. Al daarvóór waren buitenlandse troepen Polen binnengevallen. Polen-Litouwen verloor door het delingsverdrag de helft van zijn bevolking en een derde van de totale oppervlakte. Rusland kreeg delen van Litouwen en Wit-Rusland ten oosten van de Westelijke Dvina en de Dnjepr, in totaal circa 93.000 km² met 1,3 miljoen inwoners. Oostenrijk annexeerde Klein-Polen, het westen van Podoliëen Galicië, in totaal circa 85.000 km² met 2 miljoen inwoners. Pruisen tenslotte ging er met het economisch meest waardevolle gebied vandoor. Het annexeerde het Netzedistrict, Ermland en West-Pruisen (Pommerellen en Kulmerland), in totaal 36.500 km², maar nog zonder de stad Danzig (Gdańsk), die Catharina de Grote te waardevol vond om aan Pruisen af te staan. In de decennia die volgden op de Eerste Deling trachtte Stanislaus August door hervormingen zijn staat te versterken. De zeer vooruitstrevende grondwet van 3 mei 1791 leidde echter tot een roep om Russische interventie. Rusland en Pruisen vielen hierop Polen binnen en besloten op 23 januari 1793 tot de Tweede Poolse Deling, die de Poolse Sejm gedwongen goedkeurde. De Tweede PoolseDeling bracht Rusland Litouws Wit-Rusland en het westen van Oekraïne met de rest van Podoliëen Wolynië. Pruisen kreeg de steden Danzig en Thorn (Toruń), Groot-Polen en een deel van Mazovië(Zuid-Pruisen). Naar aanleiding van de Tweede Poolse Deling brak in 1794 een opstand uit onder Tadeusz Kościuszko. Rusland en Pruisen, en ditmaal ook weer Oostenrijk, grepen deze aan om ook de rest van Polen te annexeren. De Derde Poolse Deling maakte op 24 oktober 1795 een einde aan de Poolse staat. Rusland annexeerde Koerland, de rest van Litouwen ten oosten van de Memel en de rest van Wolynië. Pruisen kreeg met Nieuw-Silezië en Nieuw-Oost-Pruisen de rest van Mazoviëen de Poolse hoofdstad Warschau. Oostenrijk kreeg de rest van Klein-Polen (West-Galicië) met Krakau. Daarmee was er een einde gekomen aan het zelfstandige Polen. Deze zelfstandigheid zou, afgezien van kortstondige (vazal)staten als het Hertogdom Warschau (1807-1813/1815) en de Republiek Krakau (1815-1846), pas in de Eerste Wereldoorlog weer worden hersteld.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Brief uit Polen [ tegenlicht.vpro.nl ] | Upadek Polski [ historiasztuki.blox.pl ]

de scores van Scorsese

gezien op Canvas: Emotions through music met Martin Scorsese
of targeting the emotional center

Bernard HerrmannWanneer je over filmmuziek spreekt, kun je moeilijk om de invloed van Richard Wagner heen. In de documentaire Emotions through music doet Martin Scorsese dat ook niet. Aan de hand van de scores bij zijn films neemt hij ons mee op reis door de geschiedenis van de filmmuziek. Scorsese ontwijkt evenmin de regisseur Cecil B. DeMille, bekend om zijn bombastische drama’s met kamerbrede muziek in de geest van de negentiende eeuw. Niet alleen uit eerbetoon omdat aan Scorsese in januari de Cecil B. DeMille-Award werd toegekend, maar ook omdat je de films van DeMille door hun epische dramatiek Wagneriaans kunt noemen. Scorsese verwijst nog op een andere manier naar Wagner met de legendarische filmcomponist Bernard Herrmann (1911-1975) die vlak voor zijn dood de score voor Taxi Driver (1976) had geschreven. In 1958 had Bernard Herrmann de muziek bij Vertigo van Alfred Hitchcock gecomponeerd. In de score van Vertigo horen we de echo van Liebestod uit Wagner‘s Tristan und Isolde.

VertigoThe heart of obsession
 
Hitchcock‘s film Vertigo is about obsession, which means that it’s about circling back to the same moment, again and again … And the music is also built around spirals and circles, fulfilment and despair. Herrmann really understood what Hitchcock was going for he wanted to penetrate to the heart of obsession. (Martin Scorsese over de score bij Vertigo van Bernard Herrman)
ertrinken,
versinken, -
unbewusst, -
höchste Lust!

uit: Liebestod van Wagner

Oscar-winnaar Martin Scorsese (na zes nominaties lukte het in 2007 eindelijk toch met The Departed) praat in deze documentaire over de muzikale invloeden in zijn leven en in zijn films. Hij is één van de weinige regisseurs voor wie muziek niet gewoon als achtergrond bij de beelden dient, maar een cruciale rol speelt in de evolutie en de evocatie van emoties in zijn films. Tijdens zijn jeugd in Little Italy in New York maakte hij kennis met vele soorten muziek, van jazz over funk tot klassiek. Hij praat over zijn liefde voor o.a. Mascagni en Bach en vertelt over zijn persoonlijke inbreng in de soundtrack van film als Taxi Driver, Raging Bull, Casino, The Age of Innocence, Mean Streets and The Aviator. Het gesprek is rijkelijk geïllustreerd met fragmenten uit zijn films zodat de documentaire zowel film- als muziekliefhebbers zal aanspreken.
 
Bron: programmas.canvas.be

bernardherrmann.org | filmmuziek.be | filmmuziek [ nl.wikipedia.org ]