Ooit las ik dat Alexander von Humboldt de laatste uomo universale is geweest, maar vanmorgen las ik in de krant dat Carl Friedrich von Weizsäcker dit geweest moet zijn. Zijn ouders waren gezegend met twee beroemde zonen, net als de ouders van Alexander von Humboldt en August Wilhelm Schlegel . Carl Friedrich’s jongere broer Richard von Weizäcker was van 1984 tot 1994 bondspresident. Over Carl Friedrich wordt wel eens beweerd dat hij Hitler bijna een atoombom heeft geleverd, maar dat verhaal is nogal overtrokken. Vast staat dat hij door de verschrikkingen van Hiroshima en Nagasaki zijn leven als kernfysicus een andere draai heeft gegeven en daarna zijn leven heeft gewijd aan de filosofie en de wereldvrede.

Meer dan twintig jaar geleden kocht ik eens een boek van hem: Zum Weltbild der Physik (1943), dat in 1959 in een Nederlandse bewerking als Aula Pocket is verschenen. Uit dit vroege werk (hij was ongeveer 30 toen hij het schreef) blijkt al snel zijn hang naar universele kennis en zijn drang om wetenschap, filosofie en religie met elkaar te verbinden. Daarin treedt hij duidelijk in de voetsporen van zijn voorganger Gottfried Wilhelm Leibniz. Een van de hoofdstukken handelt dan ook over de Theodicee. In een ander hoofdstuk verbindt hij de filosofie van Immanuel Kant aan de quantumfysica. Later in zijn leven onderzoekt hij, net als de fysicus Wolfgang Pauli steeds dieper de relatie tussen moderne fysica en esoterische tradities, in het bijzonder de oosterse mystiek. Bij het grote publiek zijn deze inzichten vooral bekend geworden door boeken van Fritjof Capra en Gary Zukav.

Carl Friedrich von Weizäcker
studeerde van 1929 tot 1933 natuurkunde, wiskunde en astronomie met en onder Werner Heisenberg en Niels Bohr. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij mee aan het Duitse atoomprogramma dat tot doel had om energie op te wekken en een atoombom te ontwikkelen. Na afloop van de oorlog werd hij, samen met de andere wetenschappers uit dit programma, gearresteerd en geïnterneerd in Engeland. Von Weizsäcker stelde altijd dat hij en de betrokken wetenschappers afgesproken hadden dat Nazi Duitsland nooit een atoombom zou krijgen, een bewering waaraan sommige historici twijfelen.

In 1946 keerde hij terug in Duitsland en was hij samen met filosoof Jürgen Habermas onder andere werkzaam als docent filosofie aan de Universiteit Hamburg en als onderzoeker en directeur bij de instituten van het Max-Planck-Gesellschaft. De dreiging van een atoomoorlog, de noord-zuid tegenstelling en milieuvraagstukken stonden centraal in deze instelling. Carl Friedrich was na de oorlog aanhanger van het pacifisme. Von Weizsäcker gold als de laatste Duitse “homo universalis”, zowel onderlegd in fundamentele kwesties van de kwantumfysica als in de (natuur)filosofie.

Bron: nl.wikipedia.org

Deze dagen is het 62 jaar geleden dat Berlijn in een hel veranderde. Zaterdagdagavond heb ik met Ronald samen gekeken naar der Untergang, gebaseerd op het boek van Joachim Fest. Ooit zag ik die andere film over Hitler’s laatste dagen: The Bunker uit 1981 met Anthony Hopkins als Hitler.
Met die vertolking van Hitler kreeg ik bijna medelijden. Bruno Ganz, die ooit een engel speelde boven Berlijn (Der Himmel über Berlin (1987) van Wim Wenders) speelt nu een duivel in de hel onder Berlijn. Ook hij zet een afgetakelde man neer, maar zijn Hitlervertolking blijft kil en weerzinwekkend. Met de schitterende Duits-Roemeense Alexandra-Maria Lara als Hitler’s laatste secretaresse Traudl Junge. Inmiddels zijn alle getuigen van Hitler’s zelfmoord niet meer in leven, op één na, de telefonist Rochus Misch Hij leeft nog steeds in Berlijn en hoopt in juli 90 jaar te worden.

Drie jaar geleden was ik met Kees op de plek waar de Neue Reichskanslerei stond aan de Voss-Straße. Daaronder bevond zich de bunker. Nu is het een onbeduidend parkeerplaatsje tussen wat nieuwbouwblokken in. De sporen zijn uitgewist. In de DDR-tijd is het volgestort met beton.

Stalin wilde koste wat kost Berlijn veroveren en stookte zijn soldaten als lucifers op. Toen in het voorjaar de bruggenhoofden aan de Oder veiliggesteld waren, kon de opmars naar Berlijn op Duits grondgebied beginnen. Maar voordat het leger van Zjoekov Berlijn kon bereiken, was er nog een laatste obstakel: de Seelower Höhen. Vier dagen lang, van 16 tot 19 april 1945, vond hier een genadeloze slachting plaats, waarbij 12.000 Duitse en 70.000 Russische soldaten werden gedood. Het Rode Leger was met ruim 1 miljoen manschappen in een verpletterende meerderheid en de Duitsers waren kansloos. Maar de Duitsers hadden een strategisch voordeel en moesten voor het eerst vechten op eigen grondgebied, waardoor er uiteindelijk toch nog bijna zesmaal zoveel Russische soldaten om het leven kwamen.

Op 18 november vorig jaar kwam de Slag om de Seelower Höhen weer in het nieuws toen ongeveer duizend neonazi’s zich daar verzamelden. Sindsdien is er een burgerinitiatief Seelow gegen Rechts dat demonstreert tegen extreem rechts.

Schlacht um die Seelower Höhen [ de.wikipedia.org ] | Berlin, the downfall