Omroep ONS richt zich op ouderen met nostalgie-tv en moet het vooral hebben van herhalingen van series uit de jaren zestig en zeventig. Deze maand is het bij omroep ONS western-maand en dat betekent dat we kunnen kijken naar westernseries als Bonanza (1959-1973) en Cimarron Strip (1967-1968), maar ook naar een aantal speelfilms.
Woensdag was Shalako (1968) te zien, een Europese western, maar toch uitdrukkelijk geen spaghettiwestern. Ik zou Shalako een “superstarwestern” willen noemen. De hoofdrollen worden gespeeld door Sean Connery en Brigit Bardot die in 1968 op het toppunt van hun roem stonden. Ook Honor Blackman, die in Goldfinger (1964) de rol van Pussy Galore vertolkte, zit in de cast. De filmsterren, met als climax de romantische scenes tussen Connery en Bardot, nemen de centrale plaats in. Het verhaal, gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1962 van Louis l’Armour, wordt daar losjes omheen gelegd.
still uit Broken Arrow met James Stewart en Debra Paget. In de western is het landschap de hoofdrolspeler op de achtergrond.
Zoals in bijna elke western blijven de mooie plaatjes van woeste landschappen essentieel. Dat blijft voor mij de grote aantrekkingskracht van de western: de combinatie van weidse landschappen en eenlingen (meestal te paard). Eigenlijk speelt in bijna elke western het landschap de hoofdrol. Zelfs in een “superstarwestern” als Shalako.
Een andere western die ik onlangs zag, is Broken Arrow (1950) met James Stewart, Jeff Chandler en Debra Paget in de hoofdrollen. De film werd in 1949 opgenomen in Technicolor en speelt zich af tijdens de Apacheoorlogen. De personages Tom Jeffords, Cochise, Gerinomo en generaal Howard hebben echt bestaan. Het verhaal is gebaseerd op de roman Blood Brother (1947) van Elliott Arnold. Het bijzondere van deze western is dat de native Amerikanen voor het eerst niet afgeschilderd worden als bloeddorstige wilden, maar als mensen. Tom Jeffords (1832-1914) treedt op als verbindende figuur die een vertrouwensband heeft met Cochise, het opperhoofd van de Apachen. In de ontwikkeling van de western zal de balans na 1950 langzaam gaan omslaan. Veertig jaar later, in Dances with wolves (1990), zijn de blanke kolonisators de bloeddorstige wilden en de indianen juist edele en wijze mensen die in harmonie met de natuur leven.
Plummer werd sinds 1965 achtervolgd door zijn rol in The Sound of Music. Het Swiebertje-effect is universeel en geldt dus niet alleen voor Swiebertje.
The Sound of Music is zo’n grote filmklassieker, dat bij het overlijden van acteurs uit deze musicalfilm steeds hun rol in The Sound of Music als eerste genoemd wordt. Toen Eleanor Parker (1922-2013) in 2013 overleed, werd ze in de filmhistorie vooral bijgezet als “de actrice uit The Sound of Music”. En in 2016 was het overlijden van de tamelijk onbekende Amerikaanse actrice Charmian Carr (1942-2016) wereldnieuws omdat zij in deze musical als 23-jarige de rol van de 16-jarige Liesl speelde.
Er bestaat een wijdverbreide afkeer van The Sound of Music. Paul Verhoeven vond het een draak van een film die in 1966 regisseur David Lean (Dr. Zhivago) de oscar voor de beste film en beste regie voor zijn neus had weggekaapt. Christopher Plummer noemde de film ooit the Sound of Mucus. Velen met hen kunnen deze mierenzoete musicalfilm maar slecht verdragen.
Zelf ben ik als peuter gevormd door de muziek van The Sound of Music. Mijn ouders draaiden de langspeelplaat in 1965 en 1966 grijs terwijl ik in de box zat en geen kant op kon.
Zelf ben ik als peuter gevormd door de muziek van The Sound of Music. Mijn ouders draaiden de langspeelplaat in 1965 en 1966 grijs terwijl ik in de box zat en geen kant op kon. Zo is de muziek van Rodgers en Hammerstein aangestampt op de bodem van bestaan. Het is een steen die ik nooit meer wentelen kan, om met Nietzsche te spreken. En dat wil ik ook niet, want ik hou van de muziek, ook al is ze suikerzoet. Ik beschouw het niet eens als guilthy pleasure, maar als een pleasure zonder meer. Mijn grote favoriet was als 3-jarige en nu als 57-jarige nog altijd de ouverture en in het bijzonder My favourite things. Dat is gelijk ook mijn favoriete compositie van Rodgers en Hammerstein. Voor de improvisaties van My Favorite things van John Coltrane of Carlos Santana mag je mij wakker maken.
The sound of music past eigenlijk niet goed in de jaren zestig. In zekere zin is deze musical een laat hoogtepunt van de geest van de jaren 40 en 50 met verliefde paartjes in lustprielen terwijl zwijmelende strijkers hen begeleiden. Dit beeld zien we letterlijk in de scene waarin Rolf en Liesel het duet “sixteen, going up seventeen” zingen. Dit is rococo in de twintigste eeuw. Wanneer Rolf inzet met: “You wait, little girl, on an empty stage/ For fate to turn the light on/ Your life, little girl, is an empty page/That men will want to write on” en Liesl smachtend tegen hem aanvlijt met “Toooo wriiiiite oooon” is het bijna ondenkbaar dat de jaren zestig dan al halverwege zijn en de seksuele revolutie al op gang begint te komen.
Rolf en Liesl in hun lustprieel met sixteen, going up seventeen
De seksuele revolutie is een kantelpunt geweest in de geschiedenis en was misschien nog wel ingrijpender dan de Franse Revolutie. Het was geen omwenteling in de verhouding tussen standen, maar in de verhouding tussen man en vrouw. In zedelijk opzicht wordt de twintigste eeuw door de jaren 60 in twee stukken gesneden: de tijd vóór de seksuele revolutie en de tijd erna. En dit ene liedje “sixteen, going up seventeen” markeert de breuklijn en geeft misschien ook wel aan waarom velen the Sound of Music niet meer kunnen pruimen. Liesl is in haar roze baljurkje niet alleen een levende barbiepop, maar vertegenwoordigt ook de jonge vrouw van vóór de seksuele revolutie, die door de jongeman van vóór de seksuele revolutie het hof wordt gemaakt. Dat gaat heel anders dan na 1970. Rolf heeft het over het beschrijven van Liesls tabula rasa, haar onbeschreven blad. En in de geest van het zoete rococo was dit al heel gewaagde taal!
Voor de mens die de seksuele revolutie achter zich heeft liggen, en dat zijn wij allemaal, is dit bijna onverdraaglijk sentimenteel gekwetter. De tijd dat jongens op een galante manier meisjes het hof maken, is verleden tijd. Toch heeft deze suikerzoete romantiek iets heel moois. Het bedekt een werkelijkheid door deze te romantiseren en te poëtiseren zodat alles gaat zingen. Wanneer we de werkelijkheid direct uit de kleren laten gaan en deze recht in het gezicht kijken, blijft er van deze poëzie weinig tot niets meer over. Een aflevering van First Date zegt genoeg: Boy meets girl is vooral consumptie geworden in plaats van een betovering.
De Duitsers hebben een sterk historisch bewustzijn. Ook Duitse postzegels getuigen daarvan. Sinds 1949 heeft de Deutsche Bundespost (na 1992 de Deutsche Post) bijna tweehonderd herdenkingspostzegels uitgegeven met historische plaatsen en gebeurtenissen en nog veel meer met historische figuren. Wie Duitse postzegels verzamelt, krijgt zo ook een geschiedenisles.
Deze keer: De Reformatie op de Duitse postzegel
Duitsland is het land van de Reformatie. Op 31 oktober 2017 was het precies 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen vastspijkerde op de kerkdeur van de slotkerk van Wittenberg. Het was een kantelmoment in de geschiedenis van West-Europa.
emissie uit 2017 ter gelegenheid van 500 jaar Reformatie
Nu was het in 2017 niet de eerste keer dat de beeltenis van Maarten Luther op een Duitse postzegel verscheen. In 1983 verscheen een postzegel ter gelegenheid van zijn 500e geboortedag. En Luther was ook een van de beroemde Duitsers in de serie frankeerzegels die vanaf 1961 verscheen.
Met deze langlopende frankeerzegel ben ik als kind in de jaren zestig opgegroeid. Van Maarten Luther (1483-1546) had ik nog nooit gehoord. Ik dacht dat het een boef was in de gevangenis, waarbij ik de tralies miste…
Nog eerder verscheen Luther op een postzegel uit 1952. Zo heeft de Deutsche Bundespost in de afgelopen 70 jaar vier postzegels uitgegeven met zijn portret erop.
nogmaals Luther: Tag des Lutherischen Weltbundes uit 1952.
Ook van zijn tijdgenoten die bij de kerkreformatie betrokken waren, verschenen postzegels, o.a. van Luthers vrouw Katharina van Bora.
vier persoonlijkheden uit de Reformatie: Martin Bucer (1491-1555), Katharina von Bora (1499-1552), Calvijn (1509-1564) en Philipp Melanchthon (1497-1560).
twee erfgenamen van Luther, de protestantse theologen Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) en Karl Barth (1886-1968).
Volgens Hannah Arendt trok er door het denken van haar leermeester Martin Heidegger een storm. “Hij komt uit het oeroude en wat hij achterlaat, is iets volmaakts, dat zoals al het volmaakte terugvalt aan het oeroude.” Wij gingen bij de beroemde blokhut in Todtnauberg kijken of Arendt gelijk had.
In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en daar alleen ben je onsterfelijk. Zolang je maar niet vergeten wordt, leef je voort. Maar als je bent weggezonken in het collectieve geheugen, kun je met een lemma op wikipedia.org weer boven water komen.
Deze serie begon op 9 april 2010, precies 145 jaar na het einde van de Civil War, misschien wel het grootste trauma uit de Amerikaanse geschiedenis. Het laatste artikel verscheen op 3 juli 2013. Dat was precies 150 jaar na de Slag bij Gettysburg, het keerpunt in de oorlog.
Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook daarna bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Geschiedvervalsing. Omdat het moest.
Met de Goethezeit wordt in Duitsland de periode 1770-1830 aangeduid. Niet alleen de filosofie, literatuur, beeldhouwkunst, architectuur en muziek kwamen in het Duitse taalgebied tot bloei maar ook de romantische landschapsschilderkunst.
Tot in de 19e eeuw was de reis naar Italië voor veel kunstenaars een verplicht nummer. Tijdens de Grand Tour werden Venetië, Florence en Rome bezocht waar de meesters bestudeerd werden. Maar het Italiaanse landschap bleek voor veel kunstenaars aantrekkelijker.
Nu de overheid zich als mecenas heeft teruggetrokken worden veel kunstenaars weer afhankelijk van rijke opdrachtgevers en verzamelaars. Net als vroeger dus, toen veel kunstenaars vaak tegen wil en dank de lakeien van de heersende klasse waren.
De Philokalia is een verzameling geestelijke geschriften die tussen de vierde en veertiende eeuw (in het Grieks) geschreven zijn en in de achttiende eeuw door de heilige Nikodimos van de berg Athos gebundeld zijn. Zijn tijdgenoot Paisius Velichkovsky maakte een vertaling in het Kerkslavisch.
In de Middeleeuwen was er eigenlijk maar één boek. Na de revolutie van de boekdrukkunst kreeg de Bijbel concurrentie van eigentijdse maar vooral ook van klassieke geschriften. De compilatie van mythen die Ovidius aan het begin van onze jaartelling in klassiek Latijn had samengesteld, werd een inspiratiebron voor ontelbare schilders.
Dante stelt zich het Inferno voor als een trechter die breed begint onder het aardoppervlak en dan toeloopt naar het ijskoude middelpunt van de aarde. Daar zetelt Lucifer. Er zijn negen kringen. Dante en Vergilius ontmoetten er steeds grotere zonden en grotere zondaars.
Chicago en New York werden eind 19e eeuw proeftuinen waar de skyscraper dankzij een stalen constructie steeds hoger kon worden. Er lagen ook twee Amerikaanse gedachten aan ten grondslag:
"Form follows function" en "The sky is the limit."
In de zomer van 2009 was in het Atomium in Brussel de tentoonstelling A la recherche du “Style Atome” te zien. Het is een swingende stijl uit de jaren vijftig die nog steeds beoefend wordt. Noem het geen retro. De atoomstijl is iets speciaals.
In 1963 begon de Franse striptekenaar Jean Giraud (1938-2012) samen met scenarist Jean-Michel Charlier (1924-1989) aan zijn levenswerk: Blueberry. Ze lieten zich daarbij inspireren door de spaghettiwestern. Het 50-jarige jubileum van zijn antiheld maakte Giraud net niet meer mee. Hij overleed in 2012.
Belgian woodcuts & Russian Luboks. Underground comics & Midcentury Modern. Genesis, Pink Floyd & Film Noir ...
These are a few of my favorite things ...
Woensdag was Shalako (1968) te zien, een Europese western, maar toch uitdrukkelijk geen spaghettiwestern. Ik zou Shalako een “superstarwestern” willen noemen. De hoofdrollen worden gespeeld door Sean Connery en Brigit Bardot die in 1968 op het toppunt van hun roem stonden. Ook Honor Blackman, die in Goldfinger (1964) de rol van Pussy Galore vertolkte, zit in de cast. De filmsterren, met als climax de romantische scenes tussen Connery en Bardot, nemen de centrale plaats in. Het verhaal, gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1962 van Louis l’Armour, wordt daar losjes omheen gelegd. 
Een andere western die ik onlangs zag, is Broken Arrow (1950) met James Stewart, Jeff Chandler en Debra Paget in de hoofdrollen. De film werd in 1949 opgenomen in Technicolor en speelt zich af tijdens de Apacheoorlogen. De personages Tom Jeffords, Cochise, Gerinomo en generaal Howard hebben echt bestaan. Het verhaal is gebaseerd op de roman Blood Brother (1947) van Elliott Arnold. Het bijzondere van deze western is dat de native Amerikanen voor het eerst niet afgeschilderd worden als bloeddorstige wilden, maar als mensen. Tom Jeffords (1832-1914) treedt op als verbindende figuur die een vertrouwensband heeft met Cochise, het opperhoofd van de Apachen. In de ontwikkeling van de western zal de balans na 1950 langzaam gaan omslaan. Veertig jaar later, in Dances with wolves (1990), zijn de blanke kolonisators de bloeddorstige wilden en de indianen juist edele en wijze mensen die in harmonie met de natuur leven.
