L’Estro Armonico

geluisterd naar Concerto in G minor van Antonio Vivaldi

L’Estro Armonico (“De harmonieuze inspiratie”) is de titel van een cyclus van twaalf concerti voor viool en strijkorkest van Antonio Vivaldi uit 1711. Het is gecomponeerd voor vier violen, twee altviolen, cello en continuo. De invloed van dit concert was zo groot, dat er in het begin van de achttiende sprake was van een zogenaamde Vivaldikoorts. Ook in de vroege concerten van Johann Sebastian Bach is de invloed van de Estro Armonico onmiskenbaar aanwezig.

Vivaldi Concerto grosso in g minor RV 578 op 3 nr 2

Het derde concert uit deze cyclus begint met een karakteristiek ritmisch spiccato dat ik vaker in de score van historische drama ben tegengekomen.

het romantische bewustzijn

geluisterd naar een hoorcollege van Maarten Doorman op CD

het romantische bewustzijnAls er de afgelopen jaren een boek is waarin ik niet alleen telkens lees maar waar ik ook in leef, dan is het Romantiek. Een Duitse Affaire van Rüdiger Safranski. Bij het verschijnen in 2008 werd het boek in Duitsland terecht bedolven onder lovende kritieken. In 2010 verscheen het in de Nederlandse vertaling van Mark Wildschut bij Uitgeverij Atlas. Zowel de eerste druk in het Duits als de eerste druk in het Nederlands liggen regelmatig naast het nachtkastje. Safranski heeft zijn boek in twee delen opgesplitst. Het eerste deel behandelt de historische Romantiek die we in Duitsland kunnen situeren tussen 1790 en 1820. Overigens gebruikt hij de Sturm und Drang uit de jaren zeventig van de achttiende eeuw als opmaat voor de Romantiek in Duitsland.

Het tweede deel gaat over wat Safranski “het romantische” noemt, de doorwerking van de Romantiek tot in onze eigen tijd. Maarten Doorman noemt dit “het romantische bewustzijn”. In 2004 schreef hij in zijn boek de romantische orde dat we nog steeds in de Romantiek leven en dat het ons niet lukt ons daaraan te ontworstelen.

Het lag min of meer voor de hand dat ik naast Safranski’s boek over de Romantiek ook dat van Maarten Doorman zou gaan lezen. Toevallig liep ik tegen zijn hoorcollege aan dat op CD verschenen is bij NRC academie, dus besloot ik bij de professor aan de lippen te gaan hangen. Om Matthijs Nieuwkerk even te citeren in zijn aankondiging bij DWDD University.

Het hoorcollege duurt bijna zes uur en vormt de neerslag van het boek de romantische orde. De twintig hoofdstukken uit dit boek zijn verdeeld over zes blokken.

CD1. Inleiding: de romantische orde
H1. De romantiek is in ons en om ons heen
H2. Wat is romantiek? De romantische orde
H3. Komt de romantiek ooit ten einde?
 
CD2. Mensbeeld van de romantiek: subject en authenticiteit
H4. Dangerous Liaisons
H5. Het romantische subject
H6. De kritiek op het romantische ik
H7. De gevangenis van het ik
 
CD3. Woodstock: drugs, verbeelding en ironie
H8. Jeugd, sex en terug naar de natuur
H9. Spiritualiteit, drugs, muziek
H10. Verbeelding en ironie
 
CD4. Een romantische blik op wetenschap
H11. Einsteins genie en het licht bij Goethe
H12. De strijd tussen romantiek en wetenschap
H13. Een onuitroeibaar vooroordeel
 
CD5. Orde en chaos in de kunsten
H14. De grenzenloze romantiek
H15. Het romantisch grensverkeer
H16. Nieuwe regels en kritiek
 
CD6. Nationalisme als romantische geest van de politiek
H17. Fichte, Rousseau, Herder
H18. De natie als verzinsel en kompas
H19. Immigratie, nationalisme, romantiek
H20. Nationalisme in het nieuwe Europa
 

Het hoorcollege van Maarten Doorman is een prachtige aanvulling op het tweede deel van Romantiek. Een Duitse Affaire. Safranski trekt in zijn behandeling van het romantische in zeven hoofdstukken de historische Romantiek door van 1830 tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw. Hij beperkt zich daarin ook tot Duitsland, want in zijn boek blijft Romantiek een Duitse affaire.

Maarten Doorman heeft een grotere reikwijdte. Hij kijkt niet alleen verder dan Duitsland maar richt zich vooral ook naar de kritiek op het romantische bewustzijn sinds de jaren zestig. In het derde blok Woodstock: drugs, verbeelding en ironie stelt hij dat “1968″ geen revolutie was maar eerder een laatste opleving van de historische Romantiek.

Tegelijkertijd stelt Doorman dat de meeste kritiek op de Romantiek in het structuralisme van postmodernisme van de laatste vijftig jaar ook weer binnen de romantische orde valt. Het lukt dus niet goed om ons van het romantische bewustzijn te bevrijden. Het is even ongemerkt aanwezig als onze hartslag. Het romantische bewustzijn is blijkbaar een grondtrek van onze westerse cultuur en bepaalt tot in hoge mate hoe we naar onszelf kijken.

maartendoorman.nl

la guerre de ’18-’48

Les Grandes Misères de la guerre (1633)
18 gravures van de Franse graveur Jacques Callot

Oorlog levert nooit iets goeds op, maar uitgevers zullen daar soms anders over denken. Oorlog blijft ons fascineren en er zijn bibliotheken vol over geschreven. Er is enorm veel keuze. Nu het honderd jaar geleden is dat de Eerste Wereldoorlog aan de gang was, liggen er in de boekhandel vele titels over deze oorlog. Dit voorjaar valt de herdenking van de eerste gasaanval uit de geschiedenis tijdens de Tweede Slag om Ieper samen met de herdenking van de Honderd Dagen van Napoleon die zoals bekend eindigde met de Slag bij Waterloo in juni 1815. Dus verschijnen er nu ook boeken over de oorlogen van Napoleon. De Verenigde Staten herdenken in april het einde van de Civil War. 150 jaar geleden kwam een einde aan de bloedigste oorlog die ooit in Amerika is uitgevochten. Oorlog is dus altijd aanwezig, ver van ons bed in Syrië en Irak, op internet, televisie en in de boekhandel.

Callot
Les Grandes Misères de la guerre
Plaat 5: Le pillage

Een oorlog die nu ver achter ons ligt, maar tot de Napoleontische oorlogen aan het begin van de negentiende eeuw, gold als de meeste verscheurende oorlog die Europa in de nieuwe geschiedenis heeft gekend, is de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Deze begon als een godsdienstoorlog maar werd uiteindelijk een machtsstrijd tussen Frankrijk en het Habsburgse Rijk met Duitsland als strijdtoneel. Het was een gruwelijke oorlog die Duitsland in 1648 ontredderd achterliet. De bevolking werd gedecimeerd. Nederland had er weinig last van. Integendeel, de Republiek begon in deze periode juist aan haar opmars en was rond 1650 uitgegroeid tot de machtigste handelsnatie ter wereld.

Callot
Les Grandes Misères de la guerre
Plaat 11: La pendaison

Doordat ons land haar Gouden Eeuw beleefde is de Dertigjarige Oorlog voor Nederland een tamelijk onbekende episode gebleven in de geschiedenis van het moderne Europa. Maar de Duitsers, die zich na een halve eeuw fixatie op 1933-1945 weer met hun nationale verleden kunnen bezighouden, zijn de Dertigjarige Oorlog niet vergeten. Eind december schreef ik hier over een special van het geschiedenistijdschrift GEO epoche die ik kocht over Der Dreißigjährige Krieg. Bij een Duits tankstation nota bene!

Callot
Les Grandes Misères de la guerre
Plaat 14: La roue

Vanaf 1633 werd de oorlog op Duits grondgebied voor een groot deel door Frankrijk gefinancierd. Kardinaal Richelieu had een verbond gesloten met de protestantse Zweden. In Lotharingen, het grensgebied tussen Frankrijk en Duitsland, werd ook gevochten. De Franse graveur Jacques Callot uit Nancy was in zijn eigen stad ooggetuige van de oorlog. Hij maakte er een aangrijpende serie gravures over onder de naam Les Grandes Misères de la guerre. In zijn gedetailleerde stijl met veel aandacht voor de mis-en-scène en emoties laat hij heel concreet zien wat oorlog betekent: brandschatting, plundering, marteling, schrikbewind, terechtstellingen, verkrachting, honger, ellende, verdriet. Het is een van de vroegste artistieke aanklachten tegen oorlog in de geschiedenis.

Callot
Les Grandes Misères de la guerre
Plaat 17: La revanche des paysans

Overigens wordt aangenomen dat Francisco Goya de etsen uit Les Grandes Misères de la guerre in zijn bezit had. Deze beïnvloedde zijn eigen aanklacht tegen de oorlog die Napoleon in Spanje voerde. Los Desastres de la Guerra is een serie van 82 prenten die Goya tussen 1810 en 1815 maakte. Maar ze werden pas uitgegeven in 1863 op initiatief van La Real Academia de Bellas Artes de San Fernando.

Les Grandes Misères de la guerre [ fr.wikipedia.org ]

volg de meester [ 58 ]

kopie van een portret door Cornelis Kruseman

In oktober 2012 maakte ik een kopie van een portret van Johannes van den Bosch geschilderd door Cornelis Kruseman in 1829. Ik begon vandaag met een nieuwe kopie met een toonschildering in witte tempera als basis. De grond is in transparante rauwe siena met daarover een dun laagje rauwe omber.

Cornelis Kruseman kopie
tweemaal een toonschildering in tempera met magere (links) en dikke (rechts) withoging. Beide dienen als onderschildering voor een uitgewerkt portret in olieverf.
Cornelis Kruseman kopie
rechter toonschildering na een glacis van zinkwit en rauwe siena om de overgangen te verzachten.

volg de meester [ 1-58 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

vrolijk anarchisme

vandaag overleed Peter Pontiac (1951-2015)

Peter Pontiac gold als Neerlands bekendste underground tekenaar. Ik maakte bijna veertig jaar geleden voor het eerst kennis met zijn werk. Op de achterkant van Muziek Expres nr. 240 (december 1975) had hij een militante John Lennon getekend.

Peter Pontiac 1974
de achterkant van Muziek Expres nr. 240 (december 1975), getekend door Peter Pontiac

Maar ik was pas twaalf en voelde me meer thuis bij Suske en Wiske dan bij underground comics. Begin jaren tachtig begon ik mij te interesseren voor strips voor volwassenen. Meestal waren dat strips van Franse, Italiaanse of Amerikaanse tekenaars zoals Moebius, Enki Bilal, Milo Manara en Robert Crumb.

Underground comics zijn er in verschillende smaken. De meest voorkomende zijn anarchistisch, psychedelisch, nihilistisch en pornografisch. Peter Pontiac excelleerde in de vrolijk anarchistische variant van underground comics.

peterpontiac.nl