noli me tangere

Vandaag is het Pasen en vieren we de Opstanding van Christus
noli me tangere
icoon uit de Byzantijnse Traditie
de verschijning van Jezus aan Maria Magdalena bij het graf
En Maria stond buiten bij het graf, wenende. Als zij dan weende, bukte zij in het graf; En zag twee engelen in witte klederen zitten, een aan het hoofd, en een aan de voeten, waar het lichaam van Jezus gelegen had.En die zeiden tot haar: Vrouw! wat weent gij? Zij zeide tot hen: Omdat zij mijn Heere weggenomen hebben, en ik weet niet, waar zij Hem gelegd hebben. En als zij dit gezegd had, keerde zij zich achterwaarts, en zag Jezus staan, en zij wist niet, dat het Jezus was.
 
Johannes 20: 11-14
noli me tangere
Fra Bartolomeo 1506
Jezus zeide tot haar: Vrouw, wat weent gij? Wien zoekt gij? Zij, menende, dat het de hovenier was, zeide tot Hem: Heere, zo gij Hem weggedragen hebt, zeg mij, waar gij Hem gelegd hebt, en ik zal Hem wegnemen. Jezus zeide tot haar: Maria! Zij, zich omkerende, zeide tot Hem: Rabbouni, hetwelk is gezegd: Meester. Jezus zeide tot haar: Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren tot Mijn Vader; maar ga heen tot Mijn broeders, en zeg hun: Ik vare op tot Mijn Vader en uw Vader, en tot Mijn God en uw God. Maria Magdaléna ging en boodschapte den discipelen, dat zij den Heere gezien had, en dat Hij haar dit gezegd had.
 
Johannes 20: 15-18
noli me tangere
Antonio Rafael Mengs 1769
Jezus zeide tot haar: Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren tot Mijn Vader.

Johannes 20:17

twee Jezusfilms

vrijdag gezien op BBC 2: King of Kings (1961) van Nicholas Ray
en op DVD: Il Vangelo secondo Matteo (1964) van Pier Paolo Pasolini

king of kings DVDDe vier evangeliën in de Bijbel worden synoptische evangeliën genoemd. Ze lopen min of meer parallel en overlappen elkaar gedeeltelijk. Samen vertellen ze het verhaal van Jezus’ leven op aarde. Geldt dat ook voor de ontelbare beelden en afbeeldingen van Jezus? Kunnen we die ook synoptisch noemen? Geven alle iconen, beelden en schilderijen die er van Hem gemaakt zijn, samen een beeld van Jezus zoals Hij is?

Mógen we eigenlijk wel een beeld van Hem maken?

In de achtste en negende eeuw woedde er in het Byzantijnse Rijk een heftige strijd over deze kwestie. De iconoclasten meenden, in navolging van het tweede gebod dat er geen afbeelding van Jezus gemaakt mocht worden. Tegenover de iconoclasten stonden de iconodulen die ervan overtuigd waren dat Jezus wel afgebeeld mag worden en dat de icoon van Christus zelfs een grote en heilige getuigenis van het geloof is. God is immers mens geworden en daarmee heeft God Zélf als het ware het joodse gebod overtreden, dat God volledig transcendent hoort te blijven. Door de menswording van God in Christus, is de afbeelding van Christus én God dus mogelijk geworden.

Tegenover de iconoclasten stonden de iconodulen die ervan overtuigd waren dat Jezus wel afgebeeld mag worden en dat de icoon van Christus zelfs een grote en heilige getuigenis van het geloof is.

De Orthodoxe Kerk volgt nog altijd deze opvatting. In 843 eindigde de iconenstrijd in een overwinning van de icoon. Deze belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van de Kerk wordt ieder jaar op de Eerste Zondag van de Grote Vasten gevierd. De Orthodoxe Kerk omarmt de icoon maar wijst vrijstaande beelden af. Op het platte vlak van de icoon wordt de ruimtelijke illusie vermeden. De icoon moet doelbewust een doorgang blijven naar een geestelijke wereld en mag niet teveel versmelten met de wereld van de zintuigen.

bergrede
Jezus als “rugfiguur” in de bergrede
in King of Kings (1961)

Binnen de Traditie van de Kerk is men zich ervan bewust hoe verwarrend beelden kunnen zijn die ons te dicht naderen. Afgodsbeelden uit de oude culturen zijn voor ons stenen objecten. Maar voor die culturen waren het in de eerste plaats de woonplaatsen van die afgoden. De beelden waren bezield met een macht. Sommigen afgoden vroegen om mensenoffers en ontvingen deze ook.

Theater en film zijn kunstvormen die zich bij uitstek vermengen met de zintuiglijke wereld. We weten dat ze niet echt zijn, al kruipen ze onder de huid. Film is de kunstvorm die misschien wel het dichtst onze dromen benaderd. We kijken naar spookbeelden op een scherm, zoals we in een droom naar spookbeelden in ons hoofd kijken.

De icoon moet doelbewust een doorgang blijven naar een geestelijke wereld en mag niet teveel versmelten met de wereld van de zintuigen.

In elke film over Jezus zien we een Jezus die Jezus niet is. Anders dan bij de Christusicoon is er geen venster op een andere wereld waarin we Christus kunnen ontmoeten zoals Hij is. In een film over Jezus ontmoeten we hoogstens een historische figuur die in een historisch verantwoord Heilig Land rondwandelt.

il vangelo secondo Matteo
Margherita Caruso als de jonge Maria
in Il Vangelo secondo Matteo (1964)

Ik keek weer eens naar twee bekende Jezusfilms van ongeveer een halve eeuw oud. De eerste werd vrijdagmiddag door BBC 2 uitgezonden: King of Kings (1961) van Nicholas Ray. De tweede heb ik op DVD: Il Vangelo secondo Matteo (1964) van Pier Paolo Pasolini. Het zijn twee uitersten. De eerste in breed en kleurrijk Technirama met kamerbrede score van Miklós Rósza, de tweede in sobere grijstinten. King of Kings is een bombastisch Hollywoodproduct met “polygoonstem” van Orson Welles. Il Vangelo secondo Matteo is een droge registratie van het Mattheusevangelie met ingetogen beelden. King of King benadert een enorm olieverfschilderij. Il Vangelo secondo Matteo komt in de buurt van een icoon.

imdb.com | en.wikipedia.org | Il Vangelo secondo Matteo [ imdb.com ]

de dood van God

vandaag is het Goede Vrijdag
On Great and Holy Friday the Orthodox Church commemorates the death of Christ on the Cross. This is the culmination of the observance of His Passion by which our Lord suffered and died for our sins. This commemoration begins on Thursday evening with the Matins of Holy Friday and concludes with a Vespers on Friday afternoon that observes the unnailing of Christ from the Cross and the placement of His body in the tomb.
 
Bron: lent.goarch.org
Epitaphios
icoon van de graflegging
The day of Christ’s death is the day of sin. The sin which polluted God’s creation from the breaking dawn of time reached its frightful climax on the hill of Golgotha. There, sin and evil, destruction and death came into their own. Ungodly men had Him nailed to the Cross, in order to destroy Him. However, His death condemned irrevocably the fallen world by revealing its true and abnormal nature.
 
Bron: lent.goarch.org

Great and Holy Friday [ lent.goarch.org ]

volg de meester [ 51 ]

kopieën naar capricci van Marco Ricci (1676-1730)

De Italiaanse barokschilder Marco Ricci wordt gezien als een belangrijker vernieuwer van de zogenaamde capriccio. Dat is een tafereel met antieke ruïnes en figuurtjes vaak volgens een vast schema. Vanaf 1720 zie je bij Ricci het palet veranderen. In de late barok worden de kleuren lichter en is duidelijk te zien dat het rococo in aantocht is.

ricci kopieën
kopieën naar capricci van Marco Ricci 1720′s
olieverf op papier

Ricci bezocht driehonderd jaar geleden op doorreis naar Engeland ook ons land waar hij de zeventiende eeuwse Hollandse landschapsschilders bestudeerde. Aan het begin van de achttiende eeuw was de Italianiserende landschapsschilder Nicolas Berchem veel bekender dan Rembrandt. Zijn abstraherende stijl zie ik ook terug in de gouaches van Ricci.

volg de meester [ 1-51 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

into the shadows

100 all-time favorite film noirs and neo-noirs
van Paul Duncan en Jürgen Müller verschijnt in mei 2014 bij Taschen
film-noir-taschenEnter a world populated by private eyes, gangsters, psychopaths, and femmes fatales, where deception, lust, and betrayal run rampant. The first film-by-film photography book on film noir and neo-noir, this essential collection begins with the early genre influencers of German and French silent film, journeys through such seminal works such as Double Indemnity, The Postman Always Rings Twice, and Vertigo, and arrives at the present day via Chinatown, Pulp Fiction, Heat, and the recent cult favorite Drive.
 
Entries include posters, tons of rare stills, cast/crew details, quotes from the films and from critics, and analyses of the films. Film director, film noir scholar, and Taxi Driver screenwriter Paul Schrader provides the introduction to this feast of noir worship. Populated by the genre’s most revered directors, like Hitchcock, Wilder, Welles, Polanski, Mann, and Scorsese, the book also pays homage to its iconic faces, including Mitchum, Bogart, Hayworth, Bergman, Grant, Bacall, Crawford, Nicholson, Pacino, and so many more.
 
Bron: taschen.com