Categorie archief: boeken

bewijzen vermoeien de waarheid

begonnen aan het verbroken contract (1989) van George Steiner
het verbroken contractWe hebben het nog steeds over ‘zonsopkomst’ en ‘zonsondergang’, alsof het copernicaans model van het zonnestelsel niet voorgoed het ptolemeïsche wereldbeeld had vervangen. Vacante metaforen, versleten zegswijzen huizen vasthouden in onze woordenschat en grammatica. Ze worden betrapt in de hoeken en gaten van onze omgangstaal. Daar spoken ze rond, als oude vodden of geesten op zolder.
 
Dit is de reden waarom rationele mannen en vrouwen, vooral in de wetenschappelijke en technologische werkelijkheden van de westerse wereld het nog steeds over ‘God’ hebben. Daarom leeft het postulaat van het bestaan van God voort in zoveel veronachtzaamde uitdrukkingen en toespelingen. Geen plausibel denken of geloof garandeert Zijn bestaan. Er is ook geen begrijpelijk bewijs. Waar God met onze cultuur verbonden blijft, met onze vaste zegswijzen, is Hij een grammaticaal spook, een fossiel uit de kinderjaren van de rationele taal. Aldus Nietzsche (en velen na hem).
 
eerste twee alinea’s uit Het verbroken Contract van George Steiner (1989) vertaald door Herman Hendriks (1990)
De bewering van ‘de dood van God’ tast elke vezel van onze cultuur aan. Ze ligt ten grondslag aan de krachtige argumenten
voor afwezigheid, voor leegte
in hedendaagse analyses
van taal en vorm.

George SteinerHet thema van George Steiners werk is de geschiedenis, cultuur en literatuur van Europa. In zijn beschouwingen, zowel als in zijn romans en verhalen rond dit thema, nemen de cultuur en geschiedenis van het Jodendom en de Jodenvervolging in Europa daarbinnen een belangrijke plaats in: Europa pleegde zelfmoord door de Joden te doden, zei Steiner in 1969. Niettemin benadrukt hij ook de charmes van Europa, zoals de koffiehuizen en de klassieke muziek. In Nederland kreeg Steiner grotere publieke bekendheid door zijn deelname aan het interviewprogramma Nauwgezet en Wanhopig (VPRO-televisie, 1989) en het discussieprogramma Van de Schoonheid en de Troost (VPRO-televisie, 2000), beide van Wim Kayzer. Vanaf het eind van de jaren 60 begonnen er al diverse boeken van hem in Nederlandse vertaling te verschijnen bij verschillende uitgevers. In 1985 hield hij de Uhlenbeck-lezing aan het NIAS en in 1987 gaf hij in Leiden ook de Huizingalezing. In 2000, 2002, 2004 en 2008 was hij aanwezig op de conferenties van de Tilburgse stichting Nexus. ( Bron: nl.wikipedia.org )

George Steiner [ contemporarywriters.com ]

de ware Paulus

afgelopen week in Trouw: Plato en Paulusvertaler Gerard Koolschijn en
hoogleraar Bijbel en Ned. cultuur Patrick Chatelion Counet over Paulus

de Apostel PaulusOver de Apostel Paulus bestaan ontzettend veel vooroordelen. Volgens de een is hij de stichter van het fundamentalistische christendom, volgens een ander is hij een vrouwenhater en homofoob. Volgens weer anderen een fanaat, ophitser, demagoog, drammer en zelfs Romeinse spion. Gelukkig verschijnen er ook telkens weer publicaties die onderzoeken hoe eerlijk deze oordelen eigenlijk zijn. Zo verscheen begin vorig jaar bij uitgever Ten Have Paulus – De fundering van het universalisme van Alain Badiou. Deze niet-christelijke filosoof verbergt zijn sympathie voor Paulus niet en noemt hem zelfs „de geniale anti-filosoof„. De gelauwerde Platovertaler Gerard Koolschijn maakte onlangs een rauwe vertaling van Paulus’ Brief aan de Romeinen. Deze week las ik een interview met hem in Trouw over zijn vertaling, waarin hij gehakt maakt van de Apostel der heidenen.

„Plato en Paulus draaien de materiële wereld de rug toe. Beiden gaan daarbij hevig tekeer tegen seksuele begeerte in zijn homofiele variant. Wanneer Paulus de slechtheid van de mens beschrijft is het eerste wat hij noemt de mannelijke en vrouwelijke homofiele liefde. Die krijgt een hele alinea, terwijl doodslag in een rijtje hebzucht, twist, kwaadsprekerij staat. Paulus voert een innerlijke oorlog, zegt hij, waarbij de wet van het lichaam vecht tegen de wet van zijn God. Hij verwart die wet van het lichaam op een rare manier met de joodse wet. In elk geval wil hij van die wet loskomen. Zoals een vrouw vrij komt voor een andere man wanneer haar man sterft, zo wil Paulus vrij komen voor zijn verlossende vereniging met Jezus. Die moet hem bevrijden van alle aardse strijd en hem vrede en eeuwige glorie bezorgen.
 
Dát vind ik het ergste, die afwijzing van het enige leven dat we hebben, in dienst van een hersenschim. En als zijn fundamentalistische vrienden nu maar in hun binnenkamer bleven en alleen zichzelf voor de gek hielden. Maar wat een vernietiging en misvorming hebben ze op hun geweten!“
 
Gerard Koolschijn in Trouw, dinsdag 5 januari, De Verdieping, pagina 27

Twee dagen later publiceerde dezelfde krant een reactie van bijzonder hoogleraar Bijbel en Nederlandse cultuur Patrick Chatelion Counet over Koolschijn‘s vertaling van de Romeinenbrief. Chatelion Counet verdiepte zich in de vooroordelen over Paulus en schreef er een boek over.

Hoe kan het dat uw visie op Paulus zo essentieel verschilt van die van Koolschijn?
„Over deze teksten ligt tweeduizend jaar interpretatie, beïnvloeding, en bevooroordeling. En zeker de calvinistische interpretatie neigt naar fundamentalisme. Een vertaler zou zich daar aan moeten proberen te ontworstelen. Dat doet Koolschijn niet. Hij keurt de interpretatie van Paulus af, waarmee zijn voorouders probeerden te leven. Maar hij ziet de revolutionaire Paulus, de bevrijder, volkomen over het hoofd. Hij leest hem areligieus, zonder mystiek en antirevolutionair. Het maakt hem tot een atheïstische calvinist. Nog een laatste voorbeeld. Het meest ergert Koolschijn zich aan Paulus„ zogenaamde eis tot „gehoorzaamheid aan een zelfbedachte instantie.“ Die gehoorzaamheid kom je bij Paulus nauwelijks tegen. „Onderzoek alles, behoud het goede,“ schrijft hij in zijn vroegste brief. En: „Alles is geoorloofd, maar niet alles is nuttig.“ In die uitspraken kom ik een Paulus tegen die Koolschijn eigenlijk had willen zien.“
 
Patrick Chatelion Counet in Trouw, donderdag 7 januari, De Verdieping, pagina 27

Genie of Misgeboorte. Zeven vooroordelen over de Apostel Paulus
In zijn nieuwste boek presenteert Chatelion Counet zeven ‘Paulijnse paradoxen’. Is hij nu de volgeling van Jezus of de feitelijke stichter van het christendom? Is zijn schrijven fundamenteel joods of is hij een proto-antisemiet? Is het beroep dat velen op hem doen om homoseksualiteit en vrouwenemancipatie te veroordelen terecht? Is hij een manager of een mysticus, een rouwdouwer of een man van gebed? (Bron: rkkerk.nl)

Aan de Romeinen [vert. Gerard Koolschijn ] | Genie of Misgeboorte. Zeven vooroordelen over de Apostel Paulus

“uitroeien die beesten!”

gelezen Hart der Duisternis (1902) van Joseph Conrad
in de Nederlandse vertaling van Bas Heijne

Heart of DarknessNadat ik mij laatst weer eens had laten onderdompelen in de waanzin van Apocalypse Now besloot ik toch maar eens het boek te gaan lezen waarop deze film gebaseerd is. Joseph Conrad schreef Heart of Darkness aan de vooravond van de twintigste eeuw in 1898 toen de koloniale uitbuiting op een dieptepunt was. Maar Heart of Darkness is meer dan een boek over de duistere kant van het kolonialisme. Het gaat vooral over de mens die van God en gebod is losgeraakt en kan daarom ook worden gelezen als een metafoor op de moderne, goddeloze mens. Maar een moraal zoals bij Dostojewsky (“als God niet bestaat, is alles geoorloofd”) zul je bij de ironische Conrad tevergeefs zoeken.

Het verhaal gaat over de missie van kapitein Marlow. Deze moet van een handelsmaatschappij op een verre post in de binnenlanden van Kongo agent Kurtz opsporen. Men zegt dat hij er ‘ondeugdelijke praktijken’ op na houdt. In de film Apocalypse Now is de missie van de hoofdpersoon verplaatst naar Vietnam en Cambodja en is Kurtz een Amerikaanse kolonel. Conrad baseerde het relaas van Marlow op zijn eigen ervaringen in Kongo Vrijstaat, waar hij als binnenschipper getuige was van de koloniale praktijken.

Heart of Darkness
In Heart of Darkness maakt de hoofdpersoon een bootreis en dringt niet alleen dieper door in de jungle maar ook in de duistere krochten van de menselijke geest
Hart der Duisternis van Conrad volgt de zoektocht van een jonge Kapitein van de Britse Oost-Indische Compagnie naar een voorganger die „verloren„ is in de Kongo. Kapitein Marlow en zijn bemanning stuiten op vele hindernissen tijdens hun reis, en worden blootgesteld aan de onmenselijkheden in het hart van de koloniale bezetting van Afrika. Als ze eindelijk hun doel (Kurtz) bereiken, ontdekken ze een stervende man die volledig is „gecorrumpeerd„ door zijn ervaring in de Kongo. Ze ontdekken dat Kurtz zichzelf heeft opgeheven tot de positie van een god die heerst over een gemeenschap van ondergeworpen inboorlingen en een leven leidt van beestachtigheid en buitensporigheid. Kurtz is haast een sekteleider, bevreesd en vereerd door zijn volgelingen. Maar ondanks zijn macht is Kurtz getraumatiseerd door wat hij heeft gezien en gedaan in Afrika, en zijn laatste woorden ‘the horror’ geven zijn geestelijke toestand weer.
 
Bron: nl.shvoong.com/books/

Joseph ConradJoseph Conrad werd in 1857 geboren in het Poolse Berdyczów (tegenwoordig Berdychiv in de Oekraïne) en groeide op in een verarmde adellijke en patriottistische familie. Zijn vader, Apollo Korzeniowski, schreef politiek getinte toneelstukken en vertaalde werken van auteurs als Charles Dickens, Victor Hugo en Shakespeare vanuit het Engels en Frans. In 1861 werd Josephs vader verbannen naar Vologda, en de 4 jarige Joseph en zijn moeder gingen mee. Vanwege de slechte gezondheid van moeder en het extreme klimaat in Vologda kreeg het gezin in 1865 toestemming om naar Tsjernihiv te verhuizen, waar moeder Ewelina Korzeniowska enkele weken later overleed aan de gevolgen van tuberculose. Vier jaar later overleed ook vader Apollo Korzeniowski, waardoor Joseph op 11 jarige leeftijd achterbleef als wees. Familielid Tadeusz Bobrowski nam de opvoeding voor zijn rekening, totdat de jonge Conrad op 16 jarige leeftijd verhuisde naar Marseille alwaar hij aanmonsterde op een schip en zeeman werd.

Conrad maakte vele reizen naar alle uithoeken van de wereld. Zijn jongensdroom om naar Afrika te reizen kwam uit. Hij voer ver landinwaarts op de Kongo door het de toenmalige Kongo-Vrijstaat. Indrukken en ervaringen van deze reis zijn terug te vinden in later werk, in het befaamde Heart of Darkness wordt de tocht over de rivier met een stoomschip uitvoerig beschreven en dient de reis naar het binnenland ook als metafoor voor een reis naar het innerlijke van de menselijke geest. Geschokt hoe de koloniale mogendheden zich gedragen tegenover de lokale bevolking besluit Conrad na één reis ontslag te nemen. (Bron: nl.wikipedia.org )

Congo-The Brutal History
BBC documentaire over Kongo-Vrijstaat de privékolonie van de Belgische koning Leopold II

Heart of Darkness [ books.google.com ]