Categorie archief: boeken

De Krimoorlog [ 9 ]

Севастопольские рассказы (1855) van Leo Tolstoi

The Sebastopol SketchesTijdens de belegering van Sebastopol (1854-1855) schreef Leo Tolstoi (1828-1910) drie impressies over Sebastopol (december, mei en augustus) die gebundeld werden in Севастопольские рассказы. Een Engelse vertaling (The Sebastopol Sketches) is in de serie penguin classics al zeker dertig jaar verkrijgbaar. Een Nederlandse vertaling heb ik nog niet kunnen vinden. Tolstoi was als 26-jarige als commandant van een artilleriebatterij eerst in Silistra en daarna in Sebastopol gelegerd. Door zijn frontervaring tijdens de Krimoorlog kon hij in Oorlog en Vrede zo levendig de historische veldslagen bij Austerlitz en Borodino beschrijven. Orlando Figes begint het achtste hoofdstuk van zijn boek over de Krimoorlog met de impressie uit Sebastopol in December

Tolstoi in 1854Toward the north the activity of the day begins gradually to replace the nocturnal quiet; here the relief guard has passed clanking their arms, there the doctor is already hastening to the hospital, further on the soldier has crept out of his earth hut and is washing his sunburnt face in ice-encrusted water, and, turning towards the crimsoning east, crosses himself quickly as he prays to God; here a tall and heavy camel-wagon has dragged creaking to the cemetery, to bury the bloody dead, with whom it is laden nearly to the top. You go to the wharf—a peculiar odor of coal, manure, dampness, and of beef strikes you; thousands of objects of all sorts—wood, meat, gabions, flour, iron, and so forth—lie in heaps about the wharf; soldiers of various regiments, with knapsacks and muskets, without knapsacks and without muskets, throng thither, smoke, quarrel, drag weights aboard the steamer which lies smoking beside the quay; unattached two-oared boats, filled with all sorts of people,—soldiers, sailors, merchants, women,—land at and leave the wharf.
 
Bron: online-literature.com

Sebastopol in December 1854
Sebastopol in May 1855
Sebastopol in August 1855

Sevastopol Sketches [ en.wikipedia.org ]

De Krimoorlog [ 8 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes

KrimoorlogOrlando Figes heeft een derde van zijn boek nodig om de aanloop naar de Krimoorlog te beschrijven. Met het Verdrag van Adrianopel dat in 1829 de Russisch-Turkse Oorlog van 1828-1829 beëindigde, was bepaald dat de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije tijdelijk een protectoraat van Rusland zouden zijn. Onenigheid over de positie van orthodoxe christenen in het Jeruzalem, dat toen deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk, had de tsaar doen besluiten Moldavië en Walachije in de zomer van 1853 opnieuw te bezetten om druk uit te oefenen en stelt in het najaar een ultimatum. Met rugdekking van de westerse grootmachten Engeland en Frankrijk verwerpt de sultan het Russische ultimatum en op 4 oktober 1953 verklaart hij onder druk van islamisten, die hem dreigen met een islamitische revolutie, de oorlog aan Rusland.

Het is spannend om te lezen over het lange voorspel van de Krimoorlog. Het Ottomaanse Rijk, Rusland, Oostenrijk, Pruisen, Frankrijk en Engeland, geen van allen wilden ze een oorlog. En toch waren er partijen die wél oorlog wilden en uiteindelijk het meeste gewicht in de schaal legden. De Krimoorlog is de eerste oorlog geweest waarbij de pers als bespeler van de publieke opinie een rol speelde, met name in Engeland. Door de stormachtige technologische ontwikkelingen in de jaren dertig en veertig (spoorwegen, telegraaf en stoomscheepvaart) was er een nieuwe wereld ontstaan. Alles ging ineens veel sneller. Rusland had een voorsprong op het Ottomaanse Rijk, maar West-Europa had weer een voorsprong op Rusland wat de technologische ontwikkelingen betreft.

London News
De Krimoorlog is de eerste oorlog waarbij de pers (met name in Engeland) als beïnvloeder van de publieke opinie een rol speelde.

Dat er ondanks de behoedzaamheid van alle grootmachten om het Concert van Europa bij elkaar te houden, tóch oorlog kwam, heeft veel te maken met de rol van de media in Engeland. Terwijl de Times, van oudsher de conservatieve stem van Engeland beslist niet tegen Rusland was, keerde de liberale pers zich steeds meer tegen Rusland en werd pro-Turks. De jonge koningin Victoria moest niets van het onchristelijke Ottomaanse Rijk hebben en was eerder geneigd zich op te stellen aan de kant van de christelijke tsaar.

Sinds 1852 was er een coalitie van conservatieven en liberalen die geleid werd door Lord Abderdeen. De eerste minister stond eerder aan de kant van de koningin en degenen die beslist geen oorlog met Rusland wilden.Maar de liberale politicus Palmerston wist via de liberale pers de publieke opinie voor zich te winnen en de russofobie en patriottisme aan te wakkeren. Voor de liberalen stonden de handelsbelangen (in het Ottomaanse Rijk) centraal en daardoor voerden ze een agressieve buitenlandse politiek. Godsdienst speelde daarbij geen rol.

AberdeenIn maart 1854 verklaarde Groot-Brittannië de oorlog aan Rusland en werd zo betrokken bij de Krimoorlog. Aberdeen bleek niet goed in staat te zijn om met de oorlogsvoering om te gaan en sommige regeringsleden vonden de oorlogsvoering niet agressief genoeg. In januari 1855 diende parlementslid John Arthur Roebuck een motie in waarin hij voorstelde om een onderzoekscommissie op te richten die de manier van oorlogsvoering van Aberdeen moest controleren. Het voorstel van Roebuck werd door het parlement aangenomen en Aberdeen beschouwde dit als een motie van wantrouwen, waarna hij ontslag nam als premier.
 
Bron: nl.wikipedia.org

De Krimoorlog [ 6 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes

KrimoorlogIn het voorjaar van 2014 schreef ik op deze blog een paar stukjes over de Krimoorlog (1853-1856). Na de inlijving van de Krim door Poetin wilde ik meer weten over dit schiereiland in de Zwarte Zee dat van zo’n grote strategische betekenis is. Verliep de annexatie in 2014 vreedzaam, in het verleden was dat vaak anders. Het dieptepunt in de strijd om de Krim was de oorlog die ernaar genoemd is, hoewel de naam Krimoorlog eigenlijk niet juist is. De Krim was tussen 1853 en 1856 wél het voornaamste strijdtoneel, maar er werd ook gevochten in de Kaukasus, de Donaudelta en zelfs was er een Britse blokkade voor Sint Petersburg in de Finse Golf. In Rusland heet deze oorlog dan ook Восто́чная война (Oosterse Oorlog).

Het boek van Orlando Figes heeft juichende kritieken gekregen. Figes maakte veel gebruik van Russische bronnen die tot voor kort niet voor westerse historici toegankelijk waren. Daardoor kan hij het Russische perspectief beter belichten. Inmiddels heb ik ruim honderd van de 656 bladzijden gelezen en ik zit nog steeds in de aanloop van de oorlog ergens in de jaren veertig van de negentiende eeuw. Het is opvallend hoeveel parallellen er te trekken zijn met onze tijd. Religie en economische belangen speelden in de Krimoorlog een centrale rol. Waarschijnlijk is dat met de meeste oorlogen zo, maar in de Krimoorlog komt een tegenstelling naar voren die nog altijd speelt, namelijk het conflict tussen de islam en de westerse wereld. Rusland speelde daarin een bijzondere rol.

Alexander IEnerzijds maakte Rusland deel uit van het Concert van Europa, de wereldorde die tijdens het Congres van Wenen in 1815 was vormgegeven. Samen met Engeland, Oostenrijk en Pruisen was Rusland de vierde grootmacht die Napoleon verslagen had. Tsaar Alexander I had een heel eigen visie op de Restauratie en nam in het najaar van 1815 het initiatief tot de Heilige Alliantie, een conservatief bondgenootschap tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen op christelijke grondslag. De liberale Engelsen waren ironisch over de ambities van Alexander I. Zijn verlangen naar een christelijk Europa vonden ze even wereldvreemd als lachwekkend. Op het Congres van Wenen werd met het herstellen van de monarchieën in Europa de revolutionaire geest weer terug in de fles gedwongen. Daar had je geen Heilige Alliantie voor nodig, vond men in Londen.

In 1815 was er in het Concert van Europa dus al geen klinkende harmonie tussen Engeland en Rusland. De situatie doet enigszins denken aan die van 130 jaar later toen de Verenigde Staten en de Sovjet Unie door de omstandigheden als geallieerden in elkaars armen gedreven waren, maar in de meeste gevallen tegenover elkaar lagen. Tussen Engeland en Rusland groeiden tussen 1815 en 1850 spanningen, met name in Azië waar beide grootmachten hun invloedssfeer wilden vergroten. De Cold War tussen Engeland en Rusland heette in de negentiende eeuw The Great Game.

Nicolaas IIn Engeland greep de russofobie om zich heen als een epidemie. De Engelsen waren er als de dood voor dat Rusland via Perzië en Afghanistan een bedreiging zou worden voor hun koloniale rijk in India. De Russische buitenlandse politiek in Centraal Azië werd vanuit Londen met grote argwaan gevolgd en de goede voorwendselen waarmee de Russen op de Balkan handelden werden met nog grotere argwaan bekeken. Nicolaas I, de opvolger van zijn broer Alexander I had zich namelijk uitgeroepen als de verdediger van het orthodoxe geloof en als de beschermheer van de orthodoxe christenen binnen het Ottomaanse Rijk. Maar voor de Engelsen was dit vooral een rechtvaardiging voor de Russische expansie op de Balkan. Ook Oostenrijk keek sinds 1829 met argusogen naar de Russische aanwezigheid in de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije.

kaartje_Balkan1853
Servië en de Donauvorstendommen Walachije en Moldavië kregen met het Verdrag van Adrianopel (1829) hun onafhankelijkheid van het Ottomaanse Rijk. Rusland mocht de protector zijn van de Donauvorstendommen tot grote ergernis van Oostenrijk.

Orlando Figes beschrijft de aanloop naar de Krimoorlog in details en begint al in de achttiende eeuw. Het was namelijk onder de regering van Katharina II (1762-1796) dat de Russische opmars naar het Zuiden begon. Tijdens de Russisch-Turkse Oorlog van 1768 tot 1774 werd niet alleen het Kantaat van de Krim onafhankelijk van het Ottomaanse Rijk maar kreeg Rusland volgens het Verdrag van Küçük Kaynarca ook de status van beschermheer van alle orthodoxe christenen binnen het Ottomaanse Rijk. Deze bepaling zou in de negentiende eeuw grote gevolgen hebben.

De Krimoorlog [ 1-5 ]

fotografisch geheugen

Peter van Straaten 1935-2016

Een van de leukste boekjes van Peter van Straaten vind ik Uit m’n hoofd – getekende herinneringen. Hierin heeft Peter van Straaten vanuit Amsterdam zijn jeugdherinnering aan Arnhem opgetekend. Hij werd geboren aan de Huijgenslaan 34 en fietste in de naoorlogse jaren dagelijks via de onderstaande route naar school 10 aan de Hommelseweg. Daarbij kwam hij dwars door de wijk waar ik zelf nu 27 jaar woon.

Huijgenslaan; kruising Thomas à Kempislaan; de Marechausseekazerne; de eendenvijver, Thomas à Kempislaan heuvelop; de laan ter hoogte van de Vogelwijk; de afdaling naar de Hommelseweg; het einde van de laan, bij de kruising met de Hommelseweg; het einde van de laan, bij de kruising met de Hommelseweg en de tram naar Alteveer,en aan de overkant, met de bomen, de Dalweg; en tot slot rechtsaf naar School 10 aan de Hommelseweg.
 
uit: Uit m’n hoofd
Uit m'n hoofd
Uit m’n hoofd – getekende herinneringen

Op de achterkant van het boekje schrijft hij dat zijn getekende herinneringen zullen afwijken van de werkelijkheid, deels omdat de beelden zich in zijn geheugen vervorm hebben en deels omdat de werkelijkheid na al die jaren veranderd is. “De lezer mag gaan kijken en het controleren. Ik durf niet.” Peter moet absoluut een fotografisch geheugen gehad hebben, want de tekeningen zijn treffend.

De zilveresdoorns aan de Huijgenslaan die er in Peter’s jeugd al gestaan moeten hebben, zijn onlangs allemaal gerooid. Het is nu kaal geworden op de Huijgenslaan.

Peter van Straaten (81) overleden [ arnhem-direct.nl ]

De eeuw van de macht

op mijn boekenlijst: De eeuw van de macht van Richard J.Evans
Europa 1815-1914

De eeuw van de machtDe Engelse marxistische historicus Eric Hobsbawm sprak van de lange negentiende eeuw en schreef er drie dikke boeken over: The Age of Revolution (1789-1848), The Age of Capital (1848-1871) en The Age of Empire (1871-1914). Het leven van Eric Hobsbawm zelf overspande bijna een eeuw, hij leefde van 1917 tot 2012. Dat was in ieder geval langer dan de korte 20e eeuw waar hij ook een boek over schreef onder de titel The Age of Extremes (1914-1991).

Deze Britse historicus beschikt over een fenomenale beheersing van zijn materiaal.

Bas Heijne over Richard J.Evans

Tijdperken houden zich niet keurig aan de afbakening van ronde getallen. Zoals 1789 onbetwist een kanteljaar is in de geschiedenis, zo is 1989 dat ook. Het einde van het ene tijdperk/wereldorde en het begin van een nieuw. Ook 1815 en 1914 zijn kanteljaren. De Engelse historicus Richard J.Evans plaatst de negentiende eeuw daartussen. Dat is dus bijna een volle eeuw. De eeuw van de macht is een boek dat ik tussen andere standaardwerken in mijn boekenkast wens: Deutche Geschichte 1800-1866 van Thomas Niperdey, In Europa van Geert Mak, The Age of Extremes van Eric Hobsbawm en enkele dikke pillen over Napoleon en de Restauratie van Adam Zamoyski.

Bas Heijne schreef afgelopen weekend een aanstekelijke recensie in NRC Handelsblad.

The pursuit of power [ richardjevans.com ]

McCullough on Trump

Opnieuw gelezen in de biografie over John Adams van David McCullough

David McCullough is een historicus om van te houden. Zijn biografie uit 2001 over de tweede president van de Verenigde Staten John Adams is hartverwarmend. Eerder schreef hij Truman (1992), een biografie over de 33e president van de VS Harry Truman. Ik was benieuwd hoe McCullough tegenover Trump zou staan en vond een video in de serie Historians on Donald.

David McCullough over Trump:
“He is unwise. He is plainly unprepared, unqualified and, it often seems, unhinged. How can we possibly put our future in the hands of such a man?”
“So much that Donald Trump spouts is so vulgar and so far from the truth and mean-spirited. It is on that question of character especially that he does not measure up. He is unwise. He is plainly unprepared, unqualified and, it often seems, unhinged. How can we possibly put our future in the hands of such a man?”

over the top

gelezen: Trump and truthful hyperbole

The art of the dealOp de blog Talking Philosophy las ik Trump & Truthful Hyperbole. In zijn boek The Art of the Deal (1987) legt Donald Trump uit wat hij met dit begrip bedoelt. Hoewel “de eerlijke overdrijving” net als bijvoorbeeld “het radicale midden” vanuit de logica een onmogelijkheid is, kan het een retorische stijlfiguur zijn waarmee je iets kunt promoten. Reclametaal zit eigenlijk vol hyperbolen en een marketinggenie als Trump weet dat deze door de consument als truthful ervaren worden. Ook al weten we dat een overdrijving per definitie een leugen is, we kunnen er ook van genieten en enthousiast over zijn.

cup noodles times squareZo herinner ik mij het gigantische beker noodles boven op een van de reclametotems rond Times Square in New York. De hyperbool was perfect uitgevoerd: uit de huizenhoge beker met noodles steeg een eveneens huizenhoge damp op, mogelijk van de stadsverwarming. Een geslaagde truthful hyperbole omdat het beeld klopte en de illusie compleet was. Een dampende beker noodles, maar dan wel duizend maten te groot.

Trump weet zoals elke reclamejongen dat de moderne mens geconditioneerd is als een consument en dus reageert als een consument. Marketing behandelt de consument als een verwende koning en zorgt voor vermaak. Heeft hij reusachtige dorst? Dan krijgt hij ook een reusachtige fles Coca Cola. Ook al weet iedereen dat die reusachtige fles een uitvergroting is en dus niet bestaat, we reageren er wél op. Zoals ik ook reageerde op het gigantische beker noodles op Times Square. Wow! En nog warm ook!

Amerikanen hebben met het duo consumentisme en big, bigger, biggest een langere geschiedenis als Europeanen. Al in de negentiende eeuw stonden de Verenigde Staten erom bekend dat alles er groter was dan in de oude de wereld. Ook de superhelden die sinds de jaren dertig verschenen zijn hyperbolen. Ze zijn beslist niet geloofwaardig, maar belichamen toch de truthful hyperbole omdat ze opkomen voor de waarheid en voor gerechtigheid. Amerikanen hebben dus een lange traditie met de overdrijving en ze weten dat het werkt. En daarbij komen we bij een typisch Amerikaans fenomeen: het pragmatisme. Het gaat er niet om of het waar is (want wat is waarheid?), maar of het werkt!

Marketing behandelt de consument als een verwende koning en zorgt voor vermaak. Heeft hij reusachtige dorst? Dan krijgt hij ook een reusachtige fles Coca Cola.
One way to help determine the ethical boundaries of hyperbole is to consider the second concern, namely whether the hyperbole (untruth) is harmless or not. Trump is right to claim there can be innocent forms of exaggeration. This can be taken as exaggeration that is morally acceptable and can be used as a basis to distinguish such hyperbole from lying.
 
Bron: blog.talkingphilosophy.com

Natuurlijk is de eerlijke overdrijving geen Amerikaanse uitvinding en ook geen uitvinding van marketeers. Het bestaat al zolang er propaganda is. Iets mooier maken dan het is of iets overdrijven zijn machtige stijlmiddelen in de propaganda. In de traditionele schilderkunst vinden we vele voorbeelden van de truthful hyperbole. Een van de duidelijkste is het beroemde portret van Napoleon door David. Dit is zo over the top (letterlijk!) en David moet het geweten hebben, ook al is het niet waar, het werkt wél!

David
Jacques-Louis David 1801
Napoleon trekt over de Alpen

Bijna een halve eeuw later schilderde zijn landgenoot Paul Delaroche een portret van Napoleon dat de waarheid veel dichter benadert. Napoleon stak namelijk de Sint Bernardpas over op een ezeltje. David moet dat ook geweten hebben. Maar hij wist ook dat Napoleon zichzelf niet zo wilde zien. Dus blies hij zijn opdrachtgever op tot mythische proporties: we zien een steigerende hengst, die door de wereldgeest in bedwang gehouden wordt.

Delaroche
Paul Delaroche 1850
Napoleon trekt over de Alpen