Categorie archief: boeken

Willem Frederik van Oranje

gelezen op geschiedenisbeleven.nl:
Willem I -de comeback van een Oranjevorst door Helm Horsten

In het voorjaar van 2010 keek ik naar de Nederlandse dramaserie De Troon, gebaseerd op het boek Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren van Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra. Eigenlijk was deze serie een royalty soap over het leven van Willem I, II en III. De eerste delen gingen over het leven van Willem Frederik (1772-1843), zoon van stadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen. Sinds 1813 is hij bekend als koning Willem I.

tischbein_frederikwillem1788

een portret van Willem Frederik op 16-jarige leeftijd. Het is een pastel van Johann Friedrich August Tischbein die we vooral kennen van het bekende schilderij van Goethe in der Campagna dat hij een jaar eerder maakte.

Over de eerste Oranjekoning verscheen in november een vuistdikke biografie, geschreven door Jeroen Koch. Politicoloog Helm Horsten schrijft vandaag op geschiedenisbeleven.nl over een comeback van Willem I. Ik ben blij dat koning Willem I volop in de belangstelling staat. Het beeld dat in de royalty soap De Troon over hem naar voren kwam, is het tegendeel van een geflatteerd portret. Zo poezelig als de pastel van Tischbein hoeft het natuurlijk niet, maar doorslaan naar de andere kant lijkt mij ook niet gewenst.

Nadat de Oranjefamilie in 1795 uit de Republiek was verjaagd, zwierf Willem Frederik twee decennia door Europa.
Koning Willem I, 1772 – 1843 (2013) door Jeroen Koch
 
Stadhouder van de Republiek had hij moeten worden, koning van het Verenigd Koninkrijk werd hij. Tweehonderd jaar geleden, op 30 november 1813, landde prins Willem Frederik op Scheveningen. Kort daarop werd hij uitgeroepen tot soeverein vorst. Twee jaar later was hij een koning die afwisselend vanuit Brussel en Den Haag de Nederlanden bestuurde – tot in 1830 de Belgen in opstand kwamen.
 
Het had er lang naar uitgezien dat deze bestuurder uit roeping nergens meer zou regeren. Overal bedreigden revolutie en oorlog de vorstenhuizen. Nadat de Oranjefamilie in 1795 uit de Republiek was verjaagd, zwierf Willem Frederik twee decennia door Europa. Hij probeerde vergeefs het stadhouderschap te heroveren, mocht korte tijd het Duitse Fulda besturen en streed voor Pruisen en Oostenrijk tegen Napoleon, de man die meer dan enig ander zijn lot bepaalde, als vijand en als voorbeeld. Met grimmig optimisme sloeg de Oranjevorst zich door de tegenslagen heen.
 
Koning Willem I had ambitie, plannen en macht. Vrede en welvaart voor de natie wilde hij. Industriëlen en kooplieden, politiek en pers, onderwijs en kerk: van de hele samenleving eiste hij medewerking. Met oppositie had hij geen geduld, al riep zijn autoritaire wijze van regeren precies dat op, en niet alleen bij de Belgen.
 
Jeroen Koch beschrijft het leven van Willem I in al zijn complexiteit. Jeugd en hofleven, verering en verguizing, liefdes en ruzies, talent en onvermogen, het was een leven waarin succes en tragiek elkaar afwisselden.
 
Bron: uitgeverijboom.nl

geschiedenisbeleven.nl

cultuur als macht

voor op mijn boekenlijst:
cultuur als macht van Frits Boterman
Cultuur als machtHoe kon een cultureel zo hoogstaand en ontwikkeld volk als de Duitsers afglijden naar de meest verschrikkelijke barbarij tijdens het Derde Rijk? Deze vraag is niet te beantwoorden zonder aandacht te besteden aan de culturele tradities in Duitsland. Boterman laat zien dat de veelgeprezen Duitse filosofen, schrijvers, intellectuelen, kunstenaars en wetenschappers veel nauwer met de duistere kanten van de politiek verweven waren dan tot nu toe is aangenomen. Een uniek en ambitieus boek, waarvan zelfs in Duitsland geen equivalent bestaat.
 
Bron: duits.de
 
Volgens Boterman zelf is zijn boek ook een monument voor een manier van geschiedschrijving die hem door Maarten Brands is geleerd, zegt hij. “Dat bedacht ik gisteren, dat staat niet in het voorwoord.” De ruim 1000 pagina’s mogen worden gezien als “een protest tegen de kortademige hapsnap hiphop boekjes die de geschiedwetenschap bedreigen. Je moet het niet halfslachtig doen, maar meteen helemaal goed.”
 
duitslandweb.nl

cultuur als macht (arbeiderspers.nl)

filmen bij kaarslicht [ 1 ]

opnieuw gezien op DVD: Barry Lyndon (1975)
deconstructing cinematography : John Alcott

Barry LyndonWilliam Makepeace Thackeray (1811-1863) baseerde zijn schelmenroman The Luck of Barry Lyndon (1844) op het leven van Andrew Robinson Stoney (1747-1810). In de jaren rond 1780 was zijn leven een bron van gossips. Door zijn huwelijk met de schatrijke weduwe Mary Eleanor Bowes, de gravin van Strathmore and Kinghorne, was deze Engels-Ierse avonturier in de hogere kringen terecht gekomen. Het huwelijk was geen succes en vanaf 1785 waren er onophoudelijk rechtszaken omdat de gravin van hem af wilde. Een echtscheiding was in die tijd bijna onmogelijk. Pas in 1789 kon zij bewijzen hoe Stoney haar systematisch van haar vrijheid beroofd had en was de echtscheiding een feit. Thackeray gebruikte het gegeven van de avonturier die een rijke vrouw aan de haak slaat voor zijn roman.

…let op het onscherpe, schilderachtige profiel rechts, dat herinnert aan schilders die Caravaggio navolgden, zoals Joseph Wright of Derby (rechtsonder)

Joseph Wright of DerbyAl eerder schreef ik iets over de fenomenale cinematografie in deze film. Kubrick wilde per se de sfeer van schilderijen uit de achttiende eeuw en wilde geen kunstlicht. In de buitenopnamen kon Kubrick’s vaste cinematograaf John Alcott het schilderachtige effect wel bereiken, maar bij de nachtelijke opnames met alleen kaarslicht vormde de registratie een probleem. Dus liet Kubrick een speciale lens ontwikkelen voor de low key fotografie. Barry Lyndon werd in 300 dagen gedraaid in 1973 en 1974.

Although Kubrick‘s express desire was to avoid electric lighting where possible, most shots were achieved with conventional lenses and lighting, but were lit to deliberately mimic natural light rather than for compositional reasons. In addition to potentially seeming more realistic, these methods also gave a particular period look to the film which has often been likened to 18th-century paintings (which were, of course, depicting a world devoid of electric lighting), in particular owing “a lot to William Hogarth, with whom Thackeray had always been fascinated.”
 
Bron: en.wikipedia.org

De cinematografie van Barry Lyndon werd een voorbeeld voor latere films. Veel shots zijn als tableau vivants zorgvuldig gecomponeerd. De bewegingen zijn spaarzaam. Sommige personages blijven in een versteende houding wat de sfeer onwerkelijk maar toch heel vertrouwd maakt. Dit zijn schilderijen van Gainsborough, Hogarth, en Reynolds. Het scenario wordt gedragen door een voice over waarin we de prettig satirische ondertoon van Thackeray horen.

Barry Lyndon
de Zevenjarig Oorlog vormt voor een deel het decor van Barry Lyndon
It would require a greater philosopher and historian than I am to explain the causes of the famous Seven Years’ War in which Europe was engaged; and, indeed, its origin has always appeared to me to be so complicated, and the books written about it so amazingly hard to understand, that I have seldom been much wiser at the end of a chapter than at the beginning, and so shall not trouble my reader with any personal disquisitions concerning the matter.
 
uit : Chapter IV – in which Barry takes a near view of military glory

Barry Lyndon is een film voor fijnproevers. Wie van traditionele schilderkunst houdt, zal de film zeker kunnen waarderen. Veel shots zijn om in te lijsten. Toch is Barry Lyndon niet alleen maar mooifilmerij. Het is ook een sappig verhaal dat de achttiende eeuw heel dichtbij brengt.

It was in the reign of George III that the aforesaid personages
lived and quarreled; good or bad, handsome or ugly, rich or poor, they are all equal now.

Barry Lyndon, epilogue

The most beautiful movie ever made