Categorie archief: geschiedenis

historisme in Metz [ 3 ]

op 5 juli liepen we door de Avenue Foch in Metz

De Kaiser Wilhelm Ring ontstond tussen 1903 en 1914. Deze ligt op de grens tussen het oude centrum van Metz en het keizerlijke kwartier. De zuidzijde (oneven kant) is bebouwd met grote aaneengesloten gebouwen terwijl de noordzijde (even kant) bestaat uit villa’s. De Ring is ruim aangelegd met een langgerekte tuin in het midden. In het westen loopt ze uit op een groot plein waar ooit een standbeeld van Frederik de Grote stond. In 1919 werd de Ring omgedoopt in de Avenue Foch. Deze brede avenue is een architectonische caleidoscoop. Buiten Brussel zagen we nog nooit zoveel eclecticisme op elkaar gepakt.

Kaiserring
Een ansichtkaart uit 1917 van de Kaiser Wilhelm Ring tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Avenue Foch
De oneven zijde van Avenue Foch tussen de Rue Charlemagne en La Place Raymond-Mondon met eclectische architectuur. Net nog zichtbaar vooraan: l’Hôtel Royal uit 1905 en daarnaast l’Hôtel des mines van Albert Eichbaum uit 1906.

De even zijde van de Avenue Foch is bebouwd met villa’s, waarvan de meeste vrijstaand. Ze werden gebouwd in het eerste decennium van de twintigste eeuw. De art nouveau (of Jugendstil) is daarbij niet zo sterk vertegenwoordigd als in de wijk Saurupt (Nancy) of in Brussel, maar wel aanwezig. Wij waren erg gecharmeerd van de twee villa’s op nummer 14 en 16, ontworpen door resp. Ludwig Becker en Karl Griebel. Het zijn een soort Jugenstilinterpretaties van de Beaux Arts stijl.

Avenue Foch
Villa Bleyer (Avenue Foch 14)
architect: Ludwig Becker (1905)
Avenue Foch
Villa Wildenberger (Avenue Foch 16)
architect: Karl Griebel (1903)

Ik heb niet kunnen achterhalen wie Bleyer en Wildenberger, de oorspronkelijke opdrachtgevers en bewoners van deze twee villa’s, zijn geweest. Waarschijnlijk behoorden ze tot de Duitse ondernemers die zich in de Gründerzeit in Metz gevestigd hadden. Maar omdat Metz een garnizoensstad was, kunnen het ook officieren uit het Duitse leger zijn geweest.

Kaiserring
Villa Bleyer en Villa Wildenberger (uiterst links) op een ansichtkaart rond 1910
nummer 14 en 16
Villa Bleyer (links) en Villa Wildenberger (rechts) op Google streetview honderd jaar later

historisme in Metz [ 2 ]

op 4 juli bezochten we het station van Metz
het eindpunt van de Kanonenbahn en paradepaardje van het Duitse Keizerrijk

Het belangrijkste bouwwerk dat het Duitse Keizerrijk in Metz heeft achtergelaten, is het station. Het werd ontworpen door Jürgen Kröger (1856-1928) en gebouwd tussen 1904 en 1908 in een eclectische stijl. Het eerste wat opvalt, is de compacte monolithische vertrekhal met klokkentoren. De zijarmen rekken het gebouw uit tot niet minder dan 300 meter.

Metz station
het station van Metz (1904-1908)

Kröger combineerde Romaanse en Byzantijnse vormelementen met de ringerike-stijl. Deze stijl treffen we ook aan in de boekverluchtigingen uit de tijd van de Liudolfinger (919-1024). Deze stijlen moeten Lotharingen een Duitse grondslag in de geschiedenis geven.

Metz station
Het station is weelderig versierd met sculpturen die variëren van archetypische figuren tot eigentijdse taferelen.
Metz station
kapiteel met figuren
Metz station
kapiteel met figuren
Metz station
kapiteel met locomotief

Het station van Metz had voor het Duitse Keizerrijk vooral een militaire betekenis. Het was het eindpunt van de Kanonenbahn Berlijn – Metz, een strategische spoorlijn dus. In het geval van een oorlog met Frankrijk zou Duitsland in staat moeten zijn om in korte tijd zijn troepen vanuit Berlijn naar het gebied rond de Moselstellung te transporteren. De norm voor de Kanonenbahn was het transporteren van twintigduizend manschappen binnen 24 uur. De perrons zijn lang en breed en bevinden zich zelfs op twee niveaus.

Metz station
gevelsteen bij de wachtkamer eerste klas
Metz station
de entree van de keizerlijke loge. Binnen bevindt zich een glas-in-lood-raam van Karel de Grote met de gelaatstrekken van Wilhelm II.
Metz station
Het station van Metz laat soms duidelijk zien dat het Duitse Keizerrijk zichzelf zag als een erfgenaam van het Byzantijnse Rijk.
Metz station
De opening van het station op 17 augustus 1908

Volgende keer: de Avenue Foch (de voormalige Kaiser Wilhelm Ring).

historisme in Metz [ 1 ]

op 4 en 5 juli bezochten we het Quartier impérial de Metz

Metz 1900-1938Ons bezoek aan de Franse stad Metz confronteerde mij vooral met het Duitse keizerrijk en het historisme aan het begin van de twintigste eeuw. Ik wist dat Metz tussen 1871 en 1918 een Duitse stad was (en tussen 1940 en 1944 opnieuw), maar ik was er nog nooit geweest. Toen we aan de hand van de gids Metz 1900-1939 een lange wandeling maakten door het stadsdeel dat aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd werd, drong het tot mij door hoe het imperialisme wel tot de Eerste Wereldoorlog moest leiden. In dit deel van Metz proef je nog altijd het machtsvertoon van het keizerrijk. Omdat de stad voor de geallieerden in Frankrijk lag, werd ze nooit getroffen door bombardementen en daardoor is een stukje Duits Keizerrijk ongeschonden aan ons overgeleverd.

Het hart van “de nieuwe stad” zoals deze tussen 1900 en 1914 tot stand kwam, wordt gevormd door het kolossale station en de Avenue Foch. (tot 1918 Kaiserring). Het werd gebouwd als de façade van het Duitse Keizerrijk en moest de wereld laten zien hoe machtig Duitsland rond 1900 was. Eigenlijk kopieerde Wilhelm II de stijl van Napoleon III. Zijn grootvader was de Franse keizer in 1871 opgevolgd als de machtigste man van Europa. Frankrijk was door Duitsland vernederd. Dat liet Duitsland zijn aartsrivaal goed voelen. Overal in Duitsland verschenen monumenten die herinnerden aan de Franse nederlaag en de Duitse overwinning bij Sedan in september 1870. Omdat Duitsland Elzas-Lotharingen, dat sinds 1681 door Frankrijk bezet was, heroverd had etaleerden de Duitsers hun macht vooral hier. En Metz was misschien wel dé stad waar het Duitse Keizerrijk de Fransen recht in hun smoel duidelijk maakten dat zij nu onderop lagen.

Metz
Michaela in de Rue Gambetta, het hart van het keizerlijke kwartier. Rechts het enorme postkantoor in rundbogenstil en daarachter het station.
Metz was misschien wel dé stad waar het Duitse Keizerrijk de Fransen recht in hun smoel duidelijk maakte dat zij nu onderop lagen.

In de architectuur van het nieuwe Duitse stadsdeel werd alles uit de kast getrokken om de Fransen te laten zien dat Elzas en Lotharingen vanuit de geschiedenis gezien Duits gebied zijn. Zo werd de zogenaamde rundbogenstil, een stijl die zich rond 1830 met het Duitse nationalisme verbonden heeft, veelvuldig toegepast.

Metz
Het kolossale postkantoor van Metz (1911) werd gebouwd in neo-romaans, de zgn. rundbogenstil

Daarnaast werd er ook gebouwd in de stijl die Beaux-Arts genoemd wordt. Het is eigenlijk neo-barok en zowel Napoleon III als Wilhelm II hielden ervan omdat deze stijl rijkdom en macht uitstraalt. Ze paste daarom uitstekend in het politieke programma van het Duitse Keizerrijk: de wereld tonen hoe rijk en machtig het was.

Metz
een blok in mondaine Beaux Arts stijl aan de Place Raymond-Mondon. Tot 1918 stond hier een standbeeld van Frederik de Grote

De rundbogenstil had niet de allure van de Beaux Arts stijl maar volgde een andere lijn: de wereld laten zien dat Metz van oudsher hoort bij de Rijnlandse (Duitse!) cultuur. Daarom werden er veel elementen uit de Rijnlandse cultuur toegepast. Zo dienden de salische Dom van Speyer en de staufische abdijkerk Maria Laach als voorbeelden. De stijlementen die aan deze bouwwerken ontleend zijn, kun je in de container historisme of eclecticisme gooien, maar ze waren juist bedoeld om te herinneren aan de Duitse identiteit van Elzas-Lotharingen.

Volgende keer: het keizerlijke Hauptbahnhof Metz (1904-1908)

Quartier impérial de Metz [ fr.wikipedia.org ]