Categorie archief: geschiedenis

filmen bij kaarslicht [ 1 ]

opnieuw gezien op DVD: Barry Lyndon (1975)
deconstructing cinematography : John Alcott

Barry LyndonWilliam Makepeace Thackeray (1811-1863) baseerde zijn schelmenroman The Luck of Barry Lyndon (1844) op het leven van Andrew Robinson Stoney (1747-1810). In de jaren rond 1780 was zijn leven een bron van gossips. Door zijn huwelijk met de schatrijke weduwe Mary Eleanor Bowes, de gravin van Strathmore and Kinghorne, was deze Engels-Ierse avonturier in de hogere kringen terecht gekomen. Het huwelijk was geen succes en vanaf 1785 waren er onophoudelijk rechtszaken omdat de gravin van hem af wilde. Een echtscheiding was in die tijd bijna onmogelijk. Pas in 1789 kon zij bewijzen hoe Stoney haar systematisch van haar vrijheid beroofd had en was de echtscheiding een feit. Thackeray gebruikte het gegeven van de avonturier die een rijke vrouw aan de haak slaat voor zijn roman.

…let op het onscherpe, schilderachtige profiel rechts, dat herinnert aan schilders die Caravaggio navolgden, zoals Joseph Wright of Derby (rechtsonder)

Joseph Wright of DerbyAl eerder schreef ik iets over de fenomenale cinematografie in deze film. Kubrick wilde per se de sfeer van schilderijen uit de achttiende eeuw en wilde geen kunstlicht. In de buitenopnamen kon Kubrick’s vaste cinematograaf John Alcott het schilderachtige effect wel bereiken, maar bij de nachtelijke opnames met alleen kaarslicht vormde de registratie een probleem. Dus liet Kubrick een speciale lens ontwikkelen voor de low key fotografie. Barry Lyndon werd in 300 dagen gedraaid in 1973 en 1974.

Although Kubrick‘s express desire was to avoid electric lighting where possible, most shots were achieved with conventional lenses and lighting, but were lit to deliberately mimic natural light rather than for compositional reasons. In addition to potentially seeming more realistic, these methods also gave a particular period look to the film which has often been likened to 18th-century paintings (which were, of course, depicting a world devoid of electric lighting), in particular owing “a lot to William Hogarth, with whom Thackeray had always been fascinated.”
 
Bron: en.wikipedia.org

De cinematografie van Barry Lyndon werd een voorbeeld voor latere films. Veel shots zijn als tableau vivants zorgvuldig gecomponeerd. De bewegingen zijn spaarzaam. Sommige personages blijven in een versteende houding wat de sfeer onwerkelijk maar toch heel vertrouwd maakt. Dit zijn schilderijen van Gainsborough, Hogarth, en Reynolds. Het scenario wordt gedragen door een voice over waarin we de prettig satirische ondertoon van Thackeray horen.

Barry Lyndon
de Zevenjarig Oorlog vormt voor een deel het decor van Barry Lyndon
It would require a greater philosopher and historian than I am to explain the causes of the famous Seven Years’ War in which Europe was engaged; and, indeed, its origin has always appeared to me to be so complicated, and the books written about it so amazingly hard to understand, that I have seldom been much wiser at the end of a chapter than at the beginning, and so shall not trouble my reader with any personal disquisitions concerning the matter.
 
uit : Chapter IV – in which Barry takes a near view of military glory

Barry Lyndon is een film voor fijnproevers. Wie van traditionele schilderkunst houdt, zal de film zeker kunnen waarderen. Veel shots zijn om in te lijsten. Toch is Barry Lyndon niet alleen maar mooifilmerij. Het is ook een sappig verhaal dat de achttiende eeuw heel dichtbij brengt.

It was in the reign of George III that the aforesaid personages
lived and quarreled; good or bad, handsome or ugly, rich or poor, they are all equal now.

Barry Lyndon, epilogue

The most beautiful movie ever made

de laatste der Mohikanen

gezien op WDR: The Last of the Mohicans (1992)

The Last of the MohicansIn 1826 verscheen de klassieker The Last of the Mohicans van de Amerikaanse schrijver James Fenimore Cooper (1789-1851). Hij was de zoon van een rechter, William Cooper die in 1785 de stichter was van Cooperstown in de staat New York. Het ligt zo’n honderd kilometer oostelijker dan Albany in een gebied waar de Engelsen en de Fransen elkaar tijdens de Vierde Franse en Indiaanse Oorlog (1754-1763) flink in de haren zaten. In 1763 moest Frankrijk met de ondertekening van het Vrede van Parijs afstand doen van al zijn bezittingen in Noord-Amerika ten oosten van de Mississippi.

Zo namen de Engelse kolonisten de Franse gebieden over en begonnen deze te koloniseren. Cooperstown (1785) was een van de vele nieuwe nederzettingen in de Verenigde Staten die in 1783 officieel onafhankelijk waren geworden. De beroemdste zoon van Cooperstown is waarschijnlijk de schilder Samuel B.Morse (1791-1872), die echter bekender is geworden als uitvinder van de telegraaf en als naamgever van het Morse alfabet. De schrijver James Fenimore Cooper was twee jaar ouder en moet Morse goed gekend hebben. In zijn jeugd zal Cooper zeker veel gehoord hebben over de Franse en Indiaanse Oorlog.

Fort William Henry
Fort William Henry aan Lake George

Een van de aangrijpendste gebeurtenissen was de overgave van Fort William Henry aan Lake George ten noorden van Albany. Het was in 1755 door de Engelsen gebouwd om de frontier te beschermen tegen de Franse indringers. In de zomer van 1757 werd het belegerd door de Franse commandant Louis-Joseph de Montcalm. De Britse officier George Monroe die de leiding had over Fort Henry was niet opgewassen tegen de Franse overmacht. Hij vroeg versterking bij het nabijgelegen Fort Edward en zond een koerier. Op de terugweg werd het antwoord vanuit Fort Edward door de Fransen onderschept. Fort Henry was nu op zichzelf aangewezen en kon geen stand meer houden. De Fransen boden Monroe vrije aftocht aan. De Engelsen konden weinig meer dan dit aanbod accepteren. Op de terugtocht naar Fort Edward werden ze door wraakzuchtige indianen aangevallen.

The Last of the Mohicans
Thomas Cole 1826
A Scene from The Last of the Mohicans

Over deze episode uit de Franse en Indiaanse Oorlog moet Cooper in zijn geboortestreek vaak verhalen gehoord hebben. Bijna zeventig jaar na de gebeurtenissen, kwam hij met zijn geromantiseerde verhaal, waarin de twee dochters van Monroe, Cora en Alice , een belangrijke rol spelen. Waarschijnlijk hebben Cora en Alice nooit bestaan. In de Verenigde Staten zijn het bekende romanfiguren.

The Last of the Mohicans werd onmiddellijk een succes. Thomas Cole (1801-1848), de vader van de Hudson River School schilderde kort na het verschijnen van het boek in 1826 vier schilderijen die episodes uit Cooper‘s roman illustreren.

The Last of the Mohicans
Thomas Cole 1827
Cora Kneeling at the Feet of Tanemund
In 1826, the same year that Last of the Mohicans was first published, Cole painted his first landscape based on the popular narrative, Landscape with Figures: A Scene from “The Last of the Mohicans.”1 In the story, the scout Hawkeye infiltrates the camp of the Delaware‘s in the attempt to save Cora and Alice Munroe. But Cora is condemned to go with the treacherous Magua back to the Huron camp. In his 1826 painting, Cole paints the final climatic scene. En route with Magua, Cora, finally exclaims to her captor, “Kill me, if though wilt, detestable Huron, I will go no farther!” At this point, the Mohican Uncas appears, “leaping frantically, from a fearful height upon the ledge. Magua recoiled a step, and one of his assistants, profiting by the chance, sheathed his own knife in the bosom of the maiden.” Uncas becomes maddened by the murder of Cora, and is then killed by Magua. Hawkeye arrives just as Magua is clinging to a precipice, having attempted his escape by leaping over a chasm and falling short. Standing over the bodies of Uncas and Cora, Hawkeye shoots Magua.
 
Bron: external.oneonta.edu

En de film uit 1992? Dat is een typisch product uit de jaren negentig met veel glamour. Cake-and-eat-it. Het originele verhaal wordt evenveel geweld aangedaan als de slachtpartijen in de film laten zien. Dit is geen romanverfilming meer, maar een MTV-clip gebaseerd op het boek. Amerikanen vonden in 1992 de film in ieder geval leuk om naar te kijken. Het werd een van de grote kassuccessen dat jaar.

This is the MTV version of gothic romance, a glam-opera of rugged, pretty people from long ago. (…) Besides, novelist Cooper’s vividly drawn savages and frontiersmen were hardly the stuff of hard-nosed realism. This movie is the Cooper pulp of its day.

Desson Howe, Washington Post

The Last of the Mohicans [ en.wikipedia.org ]
bespreking van Desson Howe in de Washington Post, september 1992

stilte voor de storm

gezien op Arte: 1913 – Der letzte Tanz des Kaisers
en Stille vor der Sturm over de eerste helft van het jaar 1914

Dit jaar wordt er veel aandacht besteed aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, het begin van wat men in Duitsland der Urkatastrophe des 20. Jahrhunderts is gaan noemen. Het boek 1913 Der Sommer des 20. Jahrhunderts van Florian Illies dat in 2012 verscheen, bracht ons al terug naar de stilte voor de storm honderd jaar geleden. Nu we steeds dichterbij komen (op 28 juni a.s. is de moordaanslag in Sarajevo honderd jaar geleden) verschijnen er steeds meer boeken, publicaties en documentaires over het voorspel en het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

de moordaanslag op Franz Ferdinand
de moordaanslag op de Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand op 28 juni 1914 is in de geschiedenisboeken het begin van de Eerste Wereldoorlog gaan markeren. Tijdens de julicrisis leek de oorlog nog niet onafwendbaar…

Omdat het herdenken van de julicrisis en het uitbreken van de oorlog begin augustus in de vakantieperiode valt, brengen uitgevers nu hun boeken op de markt. Toen ik vlak vóór kerst in een grote boekhandel in Duitsland was, lag er al een tafel vol nieuwe boeken over de Eerste Wereldoorlog. Ook op televisie wordt er veel aandacht aan de Grote Oorlog besteed. Natuurlijk in de eerste plaats op Duitse, Franse en Belgische zenders en op de BBC. In Nederland zal de Eerste Wereldoorlog altijd in de schaduw blijven staan van zijn opvolger.

Afgelopen weekend was het bij Arte een themaweekend over de periode vlak vóór het uitbreken van de oorlog. Met veel historische beelden werden we ondergedompeld in het zieltogende Belle Epoque. We zagen de machtige mannen uit die tijd allemaal voorbij komen: de keizer van Duitsland, de tsaar van Rusland, de sultan van het Osmaanse Rijk, de koning van Engeland.

stills uit Der letzte Tanz des Kaisers
stills uit 1913 – Der letzte Tanz des Kaisers
Ueber die Ursache des Ersten Weltkriegs sind sich die Historiker bis heute uneinig. War es die Ermordung des Thronfolgers Franz Ferdinand, die latent instabile Lage auf dem Balkan, der Streit um Elsass-Lothringen oder das Wettrüsten der Länder von Triple-Entente und Dreibund? Im Nachhinein wird nun versucht, die chaotisch anmutenden Ereignisse von damals in einen Zusammenhang zu bringen. Der Dokumentarfilm dokumentiert das damalige Geschehen an historischen Orten aus subjektiven und originellen Perspektiven und Annäherungsversuchen durch Kino, Literatur, Musical und Philosophie. Dafür verwendet Regisseur Don Kent Beiträge aus ganz unterschiedlichen Bereichen sowie seltene Archivbilder.
 
Um die Monate vor dem Ausbruch des Ersten Weltkriegs anschaulich zu machen, besuchte der Filmemacher Don Kent die damals wichtigsten europäischen Städte und sprach dort mit den unterschiedlichsten Persönlichkeiten. Im Rhythmus des frühen 20. Jahrhunderts reist der Dokumentarfilm durch Mitteleuropa von England über Frankreich, Deutschland, Italien, Österreich, Ungarn und Tschechien bis in den Balkanstaat Serbien. Feinfühlig analysiert er die Vorbedingungen der 1914 einsetzenden Moderne, mit der eine Orientierungslosigkeit einherging, die wohl bis heute andauert.
 
Bron: arte.tv

1913 – Der letzte Tanz des Kaisers [ arte.tv ] | Stille vor der Sturm [ arte.tv ]