Categorie archief: geschiedenis

Jugendstil in München [ 2 ]

bij een bezoek aan München in juni

Vorig jaar begonnen we onze vakantie met een bezoek aan de Mathildenhöhe in Darmstadt. Deze kunstenaarskolonie werd in 1899 door Ernst Ludwig van Hessen-Darmstadt gesticht. Hij wilde zijn stad tot een centrum van nieuwe kunst maken. Daarmee ging de groothertog openlijk de concurrentie aan met München. Dit jaar willen we onze reis beginnen in München, de stad waar de Jugendstil oorspronkelijk vandaan komt. De stijl begon hier onder de naam Secession in 1892.

Ernst Ludwig van Hessen-Darmstadt
Franz von Stuck uit München schilderde in 1907 dit portret van Ernst Ludwig van Hessen-Darmstadt. Hij is overigens de jongere broer van de heilige Elisabeth van Hesse-Darmstadt die vooral in de Russische Orthodoxe Kerk bijzonder vereerd wordt.

Rond de schilder Franz von Stuck (1863-1928) hadden zich in april 1892 zo’n honderd jonge kunstenaars verzameld. Daaronder bevonden zich August Endell (1871-1925), Hermann Obrist (1862-1927), Richard Riemerschmid (1868-1957), Bruno Paul (1874-1968), Leo Putz (1869-1940), Thomas Theodor Heine (1867-1948) en last but not least Peter Behrens (1868-1940).

Deze kunstenaars zetten zich af tegen de gevestigde orde van de Königlich-privilegierte Münchener Künstlergenossenschaft (MKG) die onder invloed stond van de schilder Franz von Lenbach (1836-1904). De kunstenaars van de Secession zoals ze zich noemden, weigerden het historisme te volgen dat op de kunstacademies onderwezen werd. Ze wilden een nieuwe, internationale kunst die betrekking heeft op de gehele mens en zijn sociale leven.

München 1987
Aankondiging voor de internationale kunsttentoonstelling in München, 1897

De jonge honden van de Secession, Jugendstil en Art Nouveau (de namen waaronder deze nieuwe kunst bekend werd) waren beïnvloed door het socialisme van Arts and Crafts en waren internationaal georiënteerd. Ze moesten niets hebben van het historisme dat meestal in dienst stond van een bekrompen nationalisme. Keizer Wilhelm II had daarom een hekel aan de Jugendstil. Hij zag deze nieuwe kunst waarschijnlijk als een bedreiging van de gevestigde orde. Tot aan zijn dood in 1941 in Doorn bleef hij trouw aan het historisme en eclecticisme van de Gründerzeit. Ik zou ook kunnen schrijven dat hij gewoon een slechte smaak had.

Overigens, toen ik bij de keizer in Berlijn zijn verjaardag vierde, merkte ik steeds dat vele van mijn zogenaamde collega’s nog zo achterlijk in hun opvattingen waren dat ik mij een socialist van het zuiverste soort voelde.

Ernst Ludwig van Hessen-Darmstadt

Toen de jonge kunstenaars in 1892 zich in München verenigd hadden, gebruikte Franz von Lenbach zijn invloed bij de prins regent Luitpold van Beieren en de minister van culturele zaken Müller om de avant garde tegen te houden. Maar hij kon niet voorkomen dat in de zomer 1893 de eerste internationale tentoonstelling van de Secession plaatsvond. Franz von Lenbach had namelijk ook tegenstanders die de avant garde steunden. Dat waren de kunstverzamelaar en later redacteur van Jugend Georg Hirth, de socialistische leider Georg von Vollmar en graaf van Toerring-Jettenbach.

Münchener Secession [ de.wikipedia.org ]
The Origin of Jugendstil [ la-belle-epoque.de ]

Jugendstil in München [ 1 ]

bij een bezoek aan München in juni

Jugend 1897Volgende maand hopen we München te bezoeken. Als liefhebbers van de Jugendstil, zitten we in München goed. Jugend, het tijdschrift waar de Jugendstil ( of Art Nouveau, Nieuwe Kunst en Secession) haar naam aan te danken heeft, verscheen voor het eerst in 1896 in München. Rond de schilder Franz von Stuck had zich in 1892 een groep jonge kunstenaars verzameld. Onder de naam Secession scheidde deze zich af van de gevestigde kunstenaars die werden aangevoerd door de schilder Franz von Lenbach. Von Lenbach en Von Stuck hadden veel invloed op de kunstenaars in München en leefden als prinsen. We zijn van plan om in de Beierse hoofdstad zowel de Städtische Galerie im Lenbachhaus als Villa Stuck te bezoeken, de voormalige residenties van deze schilders.

Een van de kunstenaars van de Secession was August Endell. Hij was zelf weer een leerling van de beeldhouwer Hermann Obrist. Deze had aanvankelijk medicijnen en natuurwetenschappen gestudeerd en zich beziggehouden met botanie. Hij had een scherpe blik voor de plantaardige natuur en ontwikkelde zijn opvattingen over kunst op basis van de ideeën van wetenschappers uit zijn tijd. Hij verdiepte zich in Darwin, Haeckel en Fechner en de natuurfilosofie van Schelling. Zijn leerling August Endell had deze ideeën overgenomen en voegde daar nog de theorie van de Einfühlung bij, die door de filosoof en psycholoog Theodor Lipps was uitgewerkt. De plantaardige Jugendstil is nauw verbonden met deze opvattingen. Ook Kunstformen der Natur (1899-1904) van Ernst Haeckel , dat op de grens ligt van biologie en beeldende kunst, heeft veel invloed gehad op kunstenaars aan het begin van de twintigste eeuw.

Kunstformen
Kunstformen der Natur 1899-1904
Tafel 85 – Ascidiae – Zakpijpen
Het is als een roes, een waanzin die ons overvalt. De vreugde dreigt ons te vernietigen, de overvloed aan schoonheid dreigt ons te verstikken. Wie dat niet heeft doorgemaakt, zal de beeldende kunst nooit begrijpen.

August Endell (in: Um die Schönheit)

Wie geleerd heeft zich zonder enige associatie, zonder een bijgedachte, aan zijn zintuiglijke indrukken over te geven, wie voor het eerst de uitwerking van vormen en kleuren op het gevoel ondervonden heeft, zal daaruit een onuitputtelijke bron van buitengewoon en onvermoed genot putte. Het is inderdaad een nieuwe wereld die zich openbaart. En het zou een hele belevenis in elk mensenleven moeten zijn, als voor het eerste een begrip van deze dingen ontstaat. Het is als een roes, een waanzin die ons overvalt. De vreugde dreigt ons te vernietigen, de overvloed aan schoonheid dreigt ons te verstikken. Wie dat niet heeft doorgemaakt, zal de beeldende kunst nooit begrijpen. Wie door de kostelijke curven van een grashalm, de wonderbaarlijke onverbiddelijkheid van het distelblad, de zacht bittere jeugdigheid van uitbottende bladknoppen nooit in verrukking is gebracht en nooit gegrepen en tot in het diepste van zijn ziel geroerd is door de massieve vorm van een boomwortel. de onverstoorbare kracht van gebarsten schors, de slanke lenigheid van een berkenstam, de grote rust van een breed bladerdak, die weet nog niets van de schoonheid van de vormen.
 
August Endell in Um die Schönheit – Eine Paraphrase über die Münchener Kunstausstellung, 1896

München, Stadt des Jugendstils [ villastuck.de ]
The Dawn of Modernism, Jugendstil und Art Nouveau [ villastuck.de ]

gezicht 1600

dinsdagavond gezien op RTL8: Elisabeth: The Golden Age (2007)

Film die mij vooral betoverd heeft door de fotografie en cinematografie van Remi Adefarasin. Ik was getroffen door de fantastische casting van actrice Abbie Cornish als Bess Thockmorton. Ze lijkt sprekend op het fantastische meisjesportret dat Rubens rond 1615 schilderde en dat nu in het Liechtenstein Museum in Wenen hangt. Lady Bess Thockmorton (later Elisabeth Raleigh) overtuigt mij volledig als een authentiek ‘gezicht 1600′.

Bess Thockmorton
Rubens’ beroemde meisjesportret (ca. 1615)
en Abbie Cornish als Bess Thockmorton

Elizabeth: The Golden Age