Categorie archief: geschiedenis

de jaren \’10

zondagavond gezien bij Andere Tijden: jaren van vooruitgang
Nederland tussen 1910 en 1920

Van MaasdijkHet geschiedenisprogramma Andere Tijden zendt ieder jaar een special uit met onbekend archiefmateriaal uit een bepaalde periode van onze nationale geschiedenis. Toen het programma in 2005 het eerste lustrum vierde, was er bijvoorbeeld De Andere Jaren Vijftig te zien met zeldzame kleurenfilmpjes uit de jaren vijftig. En in 2008 waren er amateurfilms te zien van Nederlandse families uit het ‘pre-videotijdperk’ (1920-1980). Afgelopen zondagavond ging het honderd jaar terug in de tijd. Bijzonder vond ik de beelden van luchtvaartpioniers. Het eerste Nederlandse luchtvaartslachtoffer Clement van Maasdijk verongelukte in 1910 op de Warnsbornerheide bij Schaarsbergen. Op de website is interessante achtergrondinformatie te vinden en de special is permanent op geschiedenis24.nl te bekijken.

Een breukvlak tussen de traditionele en de moderne tijd,
zo zijn de jaren tien
van de twintigste eeuw
de geschiedenisboeken ingegaan.
Auto en fiets kunnen echter niet concurreren met de menigte die uitloopt om de eerste vliegtuigen die het luchtruim kiezen te kunnen aanschouwen. De beelden van de vaak nog jonge luchtvaartpioniers spreken boekdelen, zij klimmen vol trots achter het stuurwiel van hun gevaartes waarmee zij op ijle hoogten hun halsbrekende toeren zullen gaan uithalen. Zij vergaren grote roem en trekken veel publiek. De vliegdemonstraties worden over heel Nederland gehouden. Dat dit niet altijd zonder gevaar is blijkt wanneer Nederlands eerste vliegpionier Clement van Maasdijk dodelijk verongelukt te Arnhem. De luchtvaartgekte wordt er niet minder om.
 
Bron: geschiedenis24.nl

jaren van vooruitgang [ geschiedenis24.nl ]

good storytelling

terug naar het jaar 1963 met Mad Man Season Three

J.F. Kennedy“At the heart of good history is a naughty little secret: good storytelling” De Amerikaanse journalist en scenarist Stephen Schiff ziet in het hart van de geschiedenis geen kroniek maar een vertelling. Officiële geschiedschrijving is vaak zakelijk, een chronologie van gebeurtenissen, terwijl ‘kleine’ geschiedenis de nadruk legt op onze persoonlijke beleving. En om dat laatste gaat het natuurlijk als je geschiedenis wilt laten leven. Een vraag als “waar je was toen je van de moord op John F. Kennedy hoorde?” plaatst de wereldgeschiedenis in het kader van ons persoonlijke leven. Iedereen die het bewust heeft meegemaakt, weet dat het om 22 november 1963 gaat. Zoals we in Nederland weten dat Pim Fortuyn op 6 mei 2002 werd vermoord. Matthew Weiner en de scenaristen die aan Mad Men werken, kennen het geheim waarover Stephen Schiff spreekt…

At the heart of good history
is a naughty little secret:
good storytelling

Stephen Schiff

Martin Luther KingDeze maand komt de Nederlandse DVD-box van het vierde seizoen van Mad Man (1964-1965) op de markt. Voordat ik ga kijken, draai ik nog een keer de 13 afleveringen van het derde seizoen, dat zich afspeelt in mijn geboortejaar 1963. De moord op Kennedy zit er in (episode 12, The Grown Ups) en nog een aantal andere gebeurtenissen uit 1963 zoals de historische toespraak (I have a dream) van Martin Luther King op 28 augustus. In het scenario van episode 9 (Wee Small Hours) is de droom van Martin Luther King verweven met de dromen (of de slapeloosheid!) van de hoofdpersonen.

with the beatlesWeer een andere gebeurtenis die het jaarboek van 1963 moeiteloos haalde, was de zelfverbranding van een Boeddhistische monnik in Saigon op 11 juni. De beroemde foto van Malcolm Browne is zo op ons netvlies gebrand dat de gruwelijkheid van het beeld lijkt te zijn ingehaald door het hoge World Press Photo-gehalte. We zien de historische beelden van de brandende monnik in zwartwit op de televisie, gadegeslagen door Don en Betty‘s dochtertje Sally . Haar opa is net gestorven. Dit soort een-tweetjes tussen de wereldgeschiedenis en onze persoonlijke geschiedenis maken van het derde seizoen Mad Men een persoonlijke vertelling over mijn geboortejaar. Op de fab four moet ik overigens nog even wachten. Zij zitten in episode 10 van het vierde seizoen.

Mad Men [ amctv.com ]

gemoedelijke godloochenaar

vandaag is het de 300e geboortedag van David Hume (1711-1776)

A Treatise of Human NatureDe Schotse filosoof David Hume schreef op zijn 26e al zijn hoofdwerk A Treatise of Human Nature (1739-1740) Tachtig jaar vóór Die Welt als Wille und Vorstellung van Arthur Schopenhauer beschrijft hij al de wanhoop van de mens die metafysisch dakloos is geraakt: “Waar ben ik? Wie ben ik? Wat heeft mijn bestaan veroorzaakt? Deze vragen brengen mij totaal in de war en ik begin mij te verbeelden dat ik in de meest wanhopige situatie verkeer die men zich voor kan stellen, omgeven door totale duisternis.”

In Nederland is Hume vooral actueel in de discussie over het recht op zelfdoding door zijn verhandeling On Suicide uit 1755 waarin hij zelfmoord decriminaliseert. Minder bekend is Hume door zijn Natural History of Religion (1757) waarin hij honderd jaar voor Charles Darwin een ‘evolutietheorie’ over de godsdienst beschrijft. In den beginne was er animisme. Daaruit ontstond het polytheïsme en tenslotte ontwikkelde zich daaruit het monotheïsme. Hume was zélf overtuigd atheïst. In de eerste helft van de achttiende eeuw lag dat maatschappelijk nog erg gevoelig, maar met de komst van de Franse Philosophes na 1750 begon het atheïsme salonfähig te worden. Tijdens een etentje met baron Dietrich von Holbach merkt Hume op dat hij vele malen van atheïsme is beschuldigd, maar dat hij zélf nog nooit een atheïst heeft gezien. Holbach antwoordt hem dat er aan tafel vijftien mensen zitten die atheïst zijn en dat drie het nog niet zeker weten.

The Great Infidel

bijnaam van David Hume

Op een van zijn dagelijkse wandelingen in de omgeving van Edinburgh gleed Hume van het pad en viel in een moddersloot, waaruit hij tevergeefs trachtte zich los te werken. Na enige tijd geworsteld te hebben, wist hij de aandacht van een met vis ventende vrouw te trekken, die echter, toen ze de beruchte atheïst herkende, twijfelde, of zij er wel goed aan zou doen, hem uit zijn kritieke situatie te bevrijden.
‘Maar goede vrouw’ – zo betoogde Hume vanuit zijn benarde positie, ‘gebiedt Uw christendom U niet Uw medemensen goed te doen, zelfs wanneer zij uw vijanden zijn?’
‘Dat kan wel zijn’, antwoordde het vrouwtje, ‘maar U komt er niet uit voordat Uzelf een christen zijt geworden en het Onze Vader en de Twaalf Artikelen des Geloofs hebt opgezegd.’
Tot haar verbazing kweet Hume zich grif van deze taak, waarna hij uit de modder werd getrokken. Voortaan beweerde hij altijd, dat deze Edingburghse visvrouw de meest gewiekste godgeleerde was, die hij ooit ontmoet had, een pienter wijfje, dat wist, hoe zij een godloochenaar moest aanpakken.
 
Bron: Dr. J.KL. Snethlage, David Hume. Kruseman, Den Haag 1963

De Schotse schrijver James Boswell (1740-1975) die David Hume persoonlijk kent, begrijpt niet hoe een gemoedelijke en eerzame man als Hume in hemelsnaam atheïst kan zijn. Wanneer hij het leven na de dood ter sprake brengt in gesprek met hem, is dat volgens Hume ‘a most unreasonably fancy‘. Op zijn sterfbed, schrijft Hume op één dag (18 april 1776) zijn autobiografie My Own Life. Niets daarin over een mogelijke bekering. Na zijn dood bezoekt James Boswell zijn graf in de hoop er tekenen van bekering te vinden. Tevergeefs. Jaren later krijgt Boswell ‘antwoord’ in een droom. Hij droomt dat hij geheime dagboekaantekeningen van Hume gevonden heeft, waarin de atheïstische filosoof bekent dat hij in het geheim is blijven geloven. Voor Boswell was de vraag ‘is er leven na de dood?’ blijkbaar identiek met de vraag ‘gelooft David Hume in een hiernamaals?’

‘He was an Atheist!’
‘No matter, he was
an honest man!’

reacties tijdens Hume’s begrafenis

HumeDavid Hume is vereeuwigd op een van de mooiste filosofenportretten die ik ken. Het is geschilderd door de Schotse schilder Allan Ramsay (1713-1784) in 1766. Zijn scharlaken mantel met goudbrokaat roept bij mij onmiddellijk Rembrandt’s portret van Jan Six in de herinnering. Ook de belichting is Rembrandtiek. Tegelijkertijd herinnert de kalme ontspannen pose die door de schilderkunstige abstrahering nog versterkt wordt mij aan Ramsay‘s tijdgenoot Chardin (1699-1779)

Hume Tercentenary [ iash.ed.ac.uk ]
The Scottish Enlightenment [ scotland.org ]