Categorie archief: geschiedenis

God zit in de details

afgelopen zaterdag op Nederland 2 : De Troon

‘Niet doorvertellen hoor…’ zegt de kleine prinses Marianne (het kleine zusje van Guillot, de latere koning Willem II) wanneer ze Anna Paulovna voor het eerst ontmoet, de zuster van tsaar Alexander II met wie haar grote broer in 1816 trouwt, ‘…maar de kroon van mijn vader is eigenlijk van hout hoor!’ De tolk die Anna en Guillot dag en nacht begeleidt, vertaalt het maar niet…

huwelijkskroning uit De Troon
huwelijkskroning van Willem II en Anna Paulovna in Sint Petersburg volgens De Troon
De geestelijken hadden een mitra moeten dragen

Waar de waarheid wordt gesproken over de hoofdbedekking van koning Willem I, zo onjuist is De Troon over de hoofdbedekking van de Russische geestelijkheid. Regisseur Erik de Bruyn zal misschien gedacht hebben dat met het gedragen orthodoxe gezang, de wierookvaten en het visueel rijke kerkinterieur bij de meeste kijkers het beeld van de Russische Kerk wel compleet zal zijn. Maar God zit in de details. Tijdens de huwelijkskroning in De Troon zien we twee Russische geestelijken met bisschopsmijters op. Ook is er in het interieur van de kerk geen iconostase te bekennen. Voor de art director en de regisseur misschien onbelangrijke details. Of gewoon gebrek aan geld? Het budget voor De Troon bedroeg namelijk maar twee miljoen Euro.

huwelijkskroning uit The Deerhunter
huwelijkskroning uit The Deerhunter

Erik de Bruyn had wat mij betreft beter een voorbeeld kunnen nemen aan Michael Cimino. De regisseur van The Deer Hunter laat tijdens de plechtige huwelijkskroning in de Saint Sergius de Russische kathedraal van Cleveland de priester figureren zónder hoofdbedekking. Ook al heeft deze baardloze priester iets katholieks over zich, de iconostase maakt in ieder geval duidelijk dat je hier in een orthodoxe kerk bent.

De Troon [ avro.nl ]

en 24 heures très libéral

162 jaar geleden werd koning Willem II in 24 uur liberaal
vanavond op Nederland 2 om 20.15 De Troon

Willem IIIn de vierde aflevering van De Troon (niet vanavond maar over twee weken op 27 maart) gaat het o.a. over grondwetsherziening van 1848. Voor ons land is dat een erg belangrijke gebeurtenis geweest, omdat deze de basis heeft gelegd voor ons huidige stelsel van parlementaire democratie. Niet langer is de koning, maar zijn de ministers verantwoordelijk voor het beleid. De Tweede Kamer krijgt veel meer invloed en wordt bovendien rechtstreeks – weliswaar voorlopig nog door een beperkte groep kiezers – gekozen.

Vous voyez devant vous un homme, qui de très conservatif est devenu en 24 heures très libéral

koning Willem II

Met zijn koerswending verraste Willem II zijn omgeving. Hij kondigde zijn besluit geheel uit eigen beweging aan, met voorbijgaan van zijn ministersploeg. Tegenover de gezanten van de vier grote Europese mogendheden (Oostenrijk, Engeland, Pruisen en Rusland) verklaarde hij zijn daad enkele dagen later met de gevleugelde woorden, dat tegenover hen een man stond die binnen 24 uur van zeer conservatief tot zeer liberaal was geworden. Hij zei dit natuurlijk in het Frans, destijds de taal van het diplomatieke verkeer: ‘Vous voyez devant vous un homme, qui de très conservatif est devenu en 24 heures très libéral.’
 
Bron: volkskrant.nl

Waarom draaide Willem II op 13 maart 1848 ineens 180 graden? In februari was in Frankrijk de burgerkoning Louis Philippe afgezet en was de Tweede Republiek uitgeroepen. En een maand later brak in Pruisen de Maart Revolutie uit waarbij door het volk democratische en liberale hervormingen werden afgedwongen. De conservatieve Oranje koning zag zijn hoofd al onderaan de guillotine liggen. Willem II zou met zijn beperkte macht niet lang meer leven. Een jaar na zijn ‘bekering’ tot liberaal, overlijdt hij op 17 maart 1849.

ThorbeckeKort na de afkondiging van de Grondwetsherziening van 1840 doet Willem I afstand van de troon ten gunste van zijn oudste zoon, die vanaf 7 oktober 1840 als koning Willem II i gaat regeren. Het bewind van de nieuwe koning verschilt niet zo veel van dat van zijn vader. Ook Willem II heeft veel invloed op het bestuur en bemoeit zich met allerlei detailzaken. Bovendien is er net als onder het bewind van zijn vader veel kritiek op het financiële beleid. De koning houdt bovendien lange tijd iedere democratische hervorming tegen, en wenst zeker geen grotere invloed van de Tweede Kamer op het bestuur. Als echter begin 1848 in Duitsland en Frankrijk revoluties uitbreken, wijzigt hij (in één nacht) van standpunt. Buiten zijn ministers om vraagt hij de Tweede Kamervoorzitter om advies. Er wordt vervolgens een Grondwetscommissie ingesteld onder leiding van de liberaal Thorbecke. Die commissie komt met ingrijpende wijzigingen. De nieuwe Grondwet is de basis van ons huidige parlementaire stelsel. Op 17 maart 1849, vier maanden nadat de Grondwetsherziening tot stand is gekomen, overlijdt Willem II.
 
Bron: parlement.com
inhuldiging Willem II in 1840
de inhuldiging van Willem II in 1840
in de Nieuwe Kerk in Amsterdam
J.G.Kikkert over de inhuldiging Willem II in 1840: “Ouderen herinnerden zich de sobere plechtigheid, waarmee koning Willem I zijn waardigheid aanvaardde. Bovendien was er kritiek op de overdadigheid van de versieringen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, waar de plechtigheid plaatsvond. Immers: in diezelfde novembermaand van 1840 genoten 70.000 van de 225.000 Amsterdammers bijstand en dreigden van honger dood te gaan (Giele, 1968)
 
Bron: J.G.Kikkert, De drie Oranje koningen, Uitgeverij Aspekt, 2010

Vóór de grondwetsherziening van 1848 had de koning zoveel vrijheid dat hij als een autocraat met zijn bevolking om kon gaan. In de jaren veertig groeide overal in Europa de kritiek en brokkelde de Restauratie van 1815 verder af. Populair werd het ‘Onze Vader’ van de journalist Jan de Vos:

Onze Koning, die in ‘s-Gravenhage zijt!
Uw naam worde geëerbiedigd!
Uw Koninkrijk moge blijven bestaan!
Uw wil geschiede, zoowel aan het Hof als bij de burgerij!
Geef ons heden door wijze wetten,
dat wij tenminste ons dagelijks brood mogen verdienen.
En vergeef ons onze achterstallige belasting, gelijk ook wij wel moeten doen met hen, die het ons toekomende niet kunnen betalen!
Leid ons niet in verzoeking om U te haten,
maar verlos ons van eenige ministers…
Amen!

Jan de Vos, 1845

Het revolutiejaar 1848
De voornaamste oorzaak van het uitbreken van de revolutie was de wijdverbreide ontevredenheid over het reactionaire, absolutistische regeringssysteem in de Duitse staten sinds het Congres van Wenen (1815). Het symbool van dit systeem was de Oostenrijkse kanselier Klemens von Metternich, die (o.a. met de besluiten van Karlsbad) de persvrijheid beknotte en liberale en nationalistische bewegingen verbood en vervolgde. In economisch opzicht speelden de Industriële revolutie, de daarmee samenhangende verpaupering en de grote misoogsten van 1846 een rol. Een directe aanleiding voor de Maartrevolutie was de Februarirevolutie in Frankrijk, die een einde maakte aan de heerschappij van de burgerkoning Louis Philippe.
 
Bron: nl.wikipedia.org

de grondwetsherziening van 1848 | prorepublica.nl

Der Krieg in Farben

De Tweede Wereldoorlog in kleur
Apocalypse World War II op Canvas en Der Krieg op ARD

Mijn brein zit tegenwoordig zo in elkaar dat ik bij een zwartwitfoto in de krant langer stilsta dan bij een kleurenfoto. Nu kranten in kleur gedrukt worden, is een zwartwitfoto meestal een historische foto. En het verleden trekt mij aan als een magneet. De oppervlakte geeft zich meer bloot, als ik onder de waan van de dag mag kijken. Ik voel me dan weer het jongetje dat op zijn buik de ondiepe bodem van de plas bestudeert. Bovendien houd ik van zwartwit foto’s omdat ze een imaginaire zwartwit-werkelijkheid laten zien. Als ik filmopnamen uit de jaren dertig zie, dan stel ik mij wel eens voor dat mijn ouders die van 1930 zijn, in zwartwit geboren zijn in een zwartwit kinderkamer. Natuurlijk was het rood toen even rood als nu. Maar toch, volgens de metabletica van Jan Hendrik van den Berg kán het: de wereld was vroeger zwartwit en is kleur geworden.

Apocalypse World War II

Apocalypse World War II DVDHet bijzondere van de documentaire Apocalypse World War II die vanaf gisteren op Canvas de komende zes weken wordt uitgezonden, is dat alle beelden in kleur zijn. Dat is bedrieglijk. Ook al kon er in 1939 in technicolor gefilmd worden (denk aan The Wizard of Oz uit dat jaar), dat gebeurde nog sporadisch. De meeste beelden zijn (erg goed) ingekleurd. Toch brengt dat de Tweede Wereldoorlog ineens heel dichtbij. Vroeger zat er voor mijn gevoel altijd een enorm gat tussen de Tweede Wereldoorlog en de Vietnamoorlog (waarschijnlijk omdat ik in dat ‘gat’ geboren ben), maar in feite was het maar 20 jaar, terwijl de Vietnamoorlog alweer 35 jaar achter ons ligt. Zwartwit beelden zijn in zekere zin veilig omdat ze bij een grijs verleden horen dat ver achter ons ligt. De (in)kleur(ing) maakt Apocalypse World War II griezelig actueel.

Apocalypse World War II toont de Tweede Wereldoorlog zoals die nog niet eerder te zien was. Vaak gefilmd door gewone soldaten en burgers. De beelden zijn volledig gerestaureerd en ingekleurd (een van de duurste restauraties ooit met een budget van 9 miljoen) in high definition. De serie geeft aan de hand van deze authentieke archiefbeelden de harde realiteit van de oorlog van heel dichtbij weer. Apocalypse World War II bevat, onder andere, zeldzame opnames van het bloedbad van Katyn in Rusland, de evacuatie van het Britse expeditieleger vanuit Duinkerke, de inhumane behandeling van Franse soldaten die door de Nazi’s gevangen waren genomen en de opoffering van Sovjet-soldaten bij Stalingrad.
 
Bron: a-film.nl

Overigens loopt op de Duitse televisie (ARD) ook een korte serie met nieuw filmmateriaal over de Tweede Wereldoorlog. Der Krieg is nog één keer te zien, op maandagavond 15 maart om 21.00. Ook deze serie toont alles in kleur.

bekijk de trailer [ video.canvas.be ]